Այս լուսանկարը պատկերում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին շաբաթների ամենահայտնի և հուզիչ պահերից մեկը՝ ամերիկացի զինվորը և խորհրդային Կարմիր բանակի սպան ձեռք են սեղմում գերմանական Տորգաու քաղաքի ավերված կամրջի վրա: Այս պատկերը պարզապես երկու բանակների հանդիպման արձանագրություն չէ. այն «Էլբայի օրվա» տեսողական մարմնացումն է, երբ արևմտյան դաշնակիցները և խորհրդային զորքերը վերջապես միավորվեցին՝ երկու մասի կիսելով Երրորդ ռեյխի վերջին տարածքները: Լուսանկարը ժամանակակից դիտողի առջև հարց է բարձրացնում՝ ինչպե՞ս երկու փոքր հետախուզական ջոկատների պատահական ու քաոսային հանդիպումը վերածվեց համաշխարհային դաշինքի խորհրդանիշի, և ի՞նչ է այս կադրն ասում մեզ այն կարճատև հույսի մասին, որը նախորդեց Սառը պատերազմի մռայլ տարիներին:
Ի՞նչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրում մենք տեսնում ենք երկու երիտասարդ տղամարդկանց, ովքեր անկեղծ ժպիտով հակվել են միմյանց կողմ և ամուր սեղմում են միմյանց ձեռքը: Ձախ կողմում ԱՄՆ բանակի 69-րդ հետևակային դիվիզիայի երկրորդ լեյտենանտ Ուիլյամ Ռոբերտսոնն է, իսկ աջում՝ Կարմիր բանակի 58-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի լեյտենանտ Ալեքսանդր Սիլվաշկոն: Նրանք կանգնած են Էլբա գետի վրա գտնվող Տորգաուի կամրջի փլատակների մեջ, որը պայթեցվել էր նահանջող գերմանական ուժերի կողմից: Զինվորների համազգեստները մաշված են և փոշոտ, ինչը վկայում է այն դժվարին ճանապարհի մասին, որ նրանք անցել են մինչև այս հանդիպումը: Ռոբերտսոնը կրում է ԱՄՆ բանակի ստանդարտ հանդերձանք, իսկ Սիլվաշկոն՝ խորհրդային զինվորական գիմնաստյորկա: Ֆոնին երևում են գետի մոխրագույն ջրերը և կամրջի մետաղական կմախքը: Կոմպոզիցիան կենտրոնացած է բացառապես երկու մարդկանց ֆիզիկական շփման և հուզական թեթևացման վրա:
Պատմական հանդիպման հետևում ընկած իրադարձությունները
Այս լուսանկարի նախապատմությունը հասկանալու համար անհրաժեշտ է վերականգնել 1945 թվականի ապրիլյան իրադարձությունները: Իրական առաջին շփումը երկու բանակների միջև տեղի է ունեցել 1945 թվականի ապրիլի 25-ին: Առաջին հանդիպումը գրանցվել է Շտրելա բնակավայրի մոտ՝ Տորգաուից մոտ 30 կիլոմետր հարավ, որտեղ լեյտենանտ Ալբերտ Կոտցեբուի ամերիկյան պարեկը հանդիպել է լեյտենանտ Գրիգորի Գոլոբորոդկոյի խորհրդային զինվորներին: Նույն օրը՝ ժամը 15:30-ի սահմաններում, լեյտենանտ Ռոբերտսոնի պարեկը մտել է Տորգաու, որտեղ գետի հակառակ ափին նկատել է խորհրդային զինվորներին: Ռոբերտսոնը, չունենալով հատուկ ազդանշանային միջոցներ, Հարտենֆելս ամրոցի աշտարակից ծածանել է սավանի վրա ձեռքով նկարված ամերիկյան դրոշը, որից հետո սողալով անցել է ավերված կամրջի վրայով և հանդիպել լեյտենանտ Սիլվաշկոյին:
Սակայն այս հայտնի լուսանկարը չի արվել ապրիլի 25-ի այդ առաջին ինքնաբուխ հանդիպման ժամանակ: Քանի որ առաջին պահին տեղում պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներ չկային, զինվորական հրամանատարությունը, հասկանալով իրադարձության հսկայական քարոզչական նշանակությունը, 1945 թվականի ապրիլի 27-ին կազմակերպեց պաշտոնական վերաբեմադրում միջազգային լրատվամիջոցների համար: Ռոբերտսոնն ու Սիլվաշկոն կրկին բերվեցին ավերված կամուրջ՝ տեսախցիկների առջև ձեռքսեղմումը կրկնելու համար:
Լուսանկարի ծագումնաբանությունն ու հեղինակները
Ապրիլի 27-ին կայացած լուսանկարահանմանը մասնակցում էին բազմաթիվ զինվորական և քաղաքացիական թղթակիցներ: Ամենահայտնի կադրերի հեղինակներն են ամերիկացի զինվորական լուսանկարիչ Ալան Ջեքսոնը և խորհրդային թղթակից Գեորգի Սամսոնովը: Այս պատկերները հրատապ կարգով մշակվել են դաշտային լաբորատորիաներում և ռադիոհեռագրով ուղարկվել աշխարհի խոշորագույն լրատվական գործակալություններին: Այսօր այդ նեգատիվները պահվում են ԱՄՆ Ազգային արխիվում (NARA) և Ռուսաստանի կինոֆոտոփաստաթղթերի պետական արխիվում: Չնայած կադրի բեմադրված լինելուն, զինվորների միջև տիրող ուրախությունն ու ջերմությունը բացարձակապես անկեղծ էին. նրանք միմյանց նվիրում էին ժամացույցներ, ուսադիրներ և նշում պատերազմի մոտալուտ ավարտը:
1945 թվականի ապրիլի լայնատարած համատեքստը
Տորգաուի հանդիպումը տեղի ունեցավ նացիստական Գերմանիայի լիակատար փլուզման օրերին: 1945-ի ապրիլին դաշնակիցները հաջողությամբ շրջափակել էին գերմանական Բանակների «B» խմբավորումը Ռուրի շրջանում, իսկ խորհրդային զորքերը ապրիլի 16-ին սկսել էին Բեռլինի գրոհը: Այս ռազմական հաջողություններին զուգահեռ դաշնակիցները բացահայտում էին նացիստական ռեժիմի սարսափելի հանցագործությունները, ինչպիսիք էին Բերգեն-Բելզենի և Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբարների սոսկալի տեսարանները: Էլբայի վրա իրականացված միավորումը վերջնականապես զրկեց Գերմանիային կազմակերպված դիմադրության հնարավորությունից: Տորգաուի լուսանկարահանումից ընդամենը երեք օր անց՝ ապրիլի 30-ին, Ադոլֆ Հիտլերն ինքնասպանություն գործեց, իսկ մայիսի 8-ին պատերազմը Եվրոպայում պաշտոնապես ավարտվեց:
Ինչու է այս կադրը շարունակում մնալ արդիական
Այս լուսանկարը մնում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամենաազդեցիկ պատկերներից մեկը, քանի որ այն ֆիքսել է համամարդկային հույսի մի կարճ պահ: Տորգաուի հանդիպումից ընդամենը ամիսներ անց ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև հարաբերությունները սկսեցին կտրուկ վատանալ՝ սկիզբ դնելով տասնամյակներ տևած Սառը պատերազմին: Ռոբերտսոնի և Սիլվաշկոյի ձեռքսեղմումը հիշեցնում է այն ժամանակների մասին, երբ երկու հակադիր գաղափարախոսություններ կրող համակարգեր կարողացան միավորվել ընդհանուր չարիքի դեմ պայքարում: