Այս լուսանկարը ֆիքսել է Հարիսոն Ֆորդին 1979 թվականին՝ «Աստղային պատերազմներ․ Էպիզոդ V — Կայսրությունը հասցնում է պատասխան հարված» ֆիլմի նկարահանումների ոչ պաշտոնական, հանգստի պահին։ Հան Սոլոյի ծանոթ հանդերձանքով՝ ազդրին կապված զենքի կաշվե պատյանով, աշխատանքային բաճկոնով և բաց օձիքով վերնաշապիկով, Ֆորդը կանգնած է նկարահանման տաղավարի տեխնիկական խառնաշփոթի մեջ։ Նրա կեցվածքը միաժամանակ արտահայտում է ֆիզիկական հոգնածություն և այն ինքնավստահությունը, որով նա կերտում էր իր ժամանակի ամենահիշվող էկրանային կերպարներից մեկը։ Սա պատմական կարևոր սահմանագիծ էր․ ռիսկային և բարդ շարունակությունը վերաձևում էր հոլիվուդյան բլոկբասթերների կանոնները, իսկ նախկին ատաղձագործ Ֆորդը հաստատվում էր որպես համաշխարհային մակարդակի գլխավոր դերասան։ Ինչպե՞ս այս աշխատանքային պահը դարձավ անալոգային կինոարտադրության ու կինոաստղի ձևավորման վավերագիրը։
Ինչ է երևում լուսանկարում
Կադրում դերասանը գտնվում է բուն կինոպատումից դուրս։ Փոխանակ տեսնենք «Հազարամյա բազե» նավը վարող կամ կայսերական գրոհայիններից խուսափող անվեհեր մաքսանենգին, մենք տեսնում ենք դերասանին, որը համբերատար դիմանում է կինոնկարահանման տեխնիկական առօրյային։ Ջոն Մոլոյի հեղինակած զգեստները կրում են ընդգծված ռեալիզմ․ հուսալի գործվածքներ, գործառնական գրպաններ և գոտիներ, որոնք զուրկ են էժանագին ֆանտաստիկ պերճանքից։ Ֆորդի շուրջը տիեզերական աշխարհի պատրանքը փոխարինվում է 1970-ականների վերջի կինոստուդիայի իրականությամբ՝ լուսավորող սարքեր, խոսափողների կախված ձողեր, հատակին փռված մալուխներ և աշխատանքային հագուստով նկարահանող խումբ։
Լուսավորությունն այստեղ բնականոն է ու տեխնիկական, ինչը ցույց է տալիս դերասանի դեմքի թեթևակի հոգնածությունը և նրան բնորոշ հեգնական ժպիտի ստվերը։ Ձեռքերի դիրքն ու մարմնի կեցվածքը զուրկ են բեմադրական լարվածությունից․ դրանք արտացոլում են տաղավարում ժամերով սպասելու անխուսափելի իրականությունը։ Ջորջ Լուկասի ու ռեժիսոր Իրվին Քերշների մտահղացած ֆանտաստիկ աշխարհի և այն կերտող աշխատանքային արհեստանոցի միջև ակնհայտ հակադրություն կա, ինչը դիտողին հիշեցնում է, որ այդ դարաշրջանում տիեզերքը ստեղծվում էր մարդկային ձեռքերի քրտնաջան աշխատանքով։
Պատկերի հետևում գտնվող պահը
Լուսանկարն արվել է 1979 թվականին՝ «Կայսրությունը հասցնում է պատասխան հարված» ֆիլմի նկարահանման լարված փուլում։ Ի տարբերություն 1977-ի առաջին ֆիլմի, շարունակությունը մեծ ֆինանսական և գեղարվեստական ռիսկ էր։ Ջորջ Լուկասը ֆիլմը ֆինանսավորում էր անձամբ՝ բանկային վարկերի միջոցով, ինչը նշանակում էր, որ ցանկացած ձախողում կարող էր կործանարար լինել։ Նկարահանումները մեկնարկել էին 1979-ի մարտին Նորվեգիայի Ֆինսե բնակավայրի դաժան սառնամանիքում, որտեղ ձնաբուքը թիմին փակել էր հյուրանոցում, ապա տեղափոխվել Անգլիայի Elstree Studios ստուդիայի ընդարձակ տաղավարներ։
Elstree-ում աշխատանքը ծայրաստիճան հոգնեցուցիչ էր։ Ռեժիսոր Իրվին Քերշները շեշտը դնում էր կերպարների հոգեբանական խորության և Հան Սոլոյի ու Քերի Ֆիշերի մարմնավորած արքայադուստր Լեյայի միջև զգացմունքային լարվածության վրա։ Ֆորդը մշտապես պայքարում էր անբնական թվացող տեքստերի դեմ՝ ձգտելով կերպարին հաղորդել բնական խոսակցական ոճ։ Հենց այս տաղավարային նկարահանումների ընթացքում Ֆորդն ու Քերշները վերամշակեցին Սոլոյի առանցքային տեսարանները, այդ թվում՝ Ամպային քաղաքի հայտնի իմպրովիզացիան, երբ Լեյայի սիրո խոստովանությանը Սոլոն պատասխանում է կարճ ու հանճարեղ․ «Ես գիտեմ»։
Լուսանկարիչը և ծագումնաբանությունը
Այս կադրը պատկանում է Lucasfilm-ի նկարահանման հրապարակի վավերագրական արխիվին։ Նման մասշտաբային նախագծերում աշխատող լուսանկարիչները, ինչպիսիք էին Ալբերտ Քլարկը և Elstree-ի այլ պայմանագրային վարպետներ, իրավունք ունեին անմիջականորեն հետևելու գործընթացին՝ ստեղծելով նյութեր ինչպես մամուլի ու գովազդի, այնպես էլ ստուդիայի պատմության համար։
Նկարահանման հրապարակի լուսանկարիչների աշխատանքը պահանջում էր ծայրահեղ զգուշություն․ նրանք պետք է շարժվեին անձայն՝ չխանգարելով հիմնական օպերատորական խմբին և չխաթարելով դերասանների կենտրոնացումը։ Թեև 1979-ի արխիվներում կան հազարավոր պաշտոնական գովազդային կադրեր, հենց նման աշխատանքային, չբեմադրված լուսանկարներն են տասնամյակներ անց ձեռք բերել պատմական առանձնահատուկ արժեք՝ վերահրատարակվելով գրքերում և ցուցադրություններում։
Պատմական համատեքստ․ Ատաղձագործից մինչև համաշխարհային կուռք
Որպեսզի հասկանալի լինի 1979-ի այս պահի ողջ իմաստը, պետք է հիշել Հարիսոն Ֆորդի անցած դժվարին ուղին։ Ծնված լինելով 1942 թվականին Չիկագոյում՝ նա տարիներ շարունակ Հոլիվուդում ստանում էր միայն աննշան դրվագային դերեր։ Չցանկանալով հարմարվել անորակ առաջարկներին և ստիպված լինելով կերակրել ընտանիքը՝ Ֆորդն ինքնուրույն սովորել էր ատաղձագործություն՝ պատվերներ կատարելով հայտնի արվեստագետների, այդ թվում՝ գրողներ Ջոան Դիդիոնի և Ջոն Գրեգորի Դանի համար։
Քասթինգ-տնօրեն Ֆրեդ Ռուսի շնորհիվ Ֆորդը ծանոթացավ Ջորջ Լուկասի հետ, ինչը նրան բերեց դեր «Ամերիկյան գրաֆիտի» (1973) ֆիլմում, ապա նաև Հան Սոլոյի դերը, երբ նրան պարզապես խնդրել էին տեքստ կարդալ այլ դերասանների լսումների ժամանակ։ 1977-ի հաղթարշավից հետո Ֆորդը դարձավ աստղ, իսկ 1979-ին նա արդեն հաստատում էր իր առանձնահատուկ տեղը կինոյում։ Ընդամենը երկու տարի անց Սթիվեն Սփիլբերգի և Լուկասի «Ինդիանա Ջոնս» նախագիծը վերջնականապես ամրագրելու էր նրա կարգավիճակը որպես դարաշրջանի գլխավոր արկածային հերոս։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Այս լուսանկարը պահպանում է իր հմայքը, որովհետև ցույց է տալիս կինոյի կախարդանքի նյութական հիմքը։ Թվային էֆեկտների և կանաչ էկրանների ներկայիս դարաշրջանում այս պատկերը հիշեցնում է, որ Հան Սոլոյի տիեզերքը կառուցվել է ներկված փայտից, ապակեպլաստիկից, ծխի մեքենաներից և դերասանական անկեղծ խաղից։ Ֆորդի հեգնական ու միաժամանակ լուրջ խառնվածքն էր, որ հեքիաթային տիեզերական օպերան վերածեց իրական, մարդկային դրամայի։
Նայելով 1979-ի Ֆորդին՝ մենք տեսնում ենք ոչ թե անհասանելի լեգենդի, այլ սեփական արհեստին նվիրված վարպետի՝ տաղավարի լուռ սպասման և կինոյի անմահության սահմանագծին։