Հնդկաստանի և Պակիստանի հրադադարը պահպանվում է՝ չնայած խախտումների մեղադրանքներին

Հնդկաստան-Պակիստան հրադադարը՝ փխրուն համաձայնագիր

Չորսօրյա ինտենսիվ բախումներից հետո Հնդկաստանը և Պակիստանը համաձայնել են հրադադարի: Շաբաթ օրը ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից արված հայտարարությունը հանգստություն բերեց տարածաշրջանին, որը լարվածության աճի պատճառով սպառնում էր վերածվել լայնածավալ հակամարտության: Այնուամենայնիվ, հրադադարը մնում է փխրուն, քանի որ երկու երկրները մեղադրել են միմյանց խախտումների մեջ՝ համաձայնագրի կնքումից մի քանի ժամ անց:

ԱՄՆ միջնորդությունը և միջազգային դիվանագիտությունը

ԱՄՆ-ը կարևոր դեր է խաղացել հրադադարի միջնորդության գործում, իսկ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն, ըստ հաղորդումների, ուղիղ բանակցություններ է վարել Պակիստանի բանակի գլխավոր հրամանատար Ասիմ Մունիրի հետ: Բրուքինգսի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Թանվի Մադանի խոսքով՝ ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան և Սաուդյան Արաբիան մեծ ջանքեր են գործադրել իրավիճակը մեղմելու համար: Պակիստանի արտաքին գործերի նախարար Իսհակ Դարը նշել է, որ ավելի քան երեք տասնյակ երկրներ մասնակցել են դիվանագիտական ջանքերին՝ հետագա լարվածությունը կանխելու նպատակով:

Սա առաջին դեպքը չէ, երբ ԱՄՆ-ը միջամտում է Հնդկաստան-Պակիստան ճգնաժամին: 2019 թվականին ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն հայտարարել էր, որ կարևոր դեր է խաղացել լարվածությունը մեղմելու գործում նմանատիպ իրավիճակում: Չնայած որոշ փորձագետներ կարծում են, որ ԱՄՆ-ը չափազանցնում է իր դերը անցյալ դեպքերում, ներկայիս ճգնաժամում նրա մասնակցությունը անփոխարինելի էր:

Լարվածության աճը հրադադարի նախօրեին

Վերջին հակամարտությունը սկսվեց Հնդկաստանի կողմից կառավարվող Քաշմիրում մահացու հարձակումից հետո, որի հետևանքով զոհվեց 26 զբոսաշրջիկ անցած ամիս: Հնդկաստանը պատասխանեց օդային հարվածներով Պակիստանում և Պակիստանի կողմից կառավարվող Քաշմիրում, ինչը հանգեցրեց մի քանի օր տևած օդային բախումների, հրետանային կրակոցների և փոխադարձ մեղադրանքների միմյանց ռազմաբազաների վրա հրթիռային հարվածների վերաբերյալ: Երկու երկրներն էլ պնդում էին, որ զգալի վնաս են հասցրել՝ միաժամանակ հերքելով մյուսի պնդումները:

Լարվածության աճի ընթացքում Պակիստանը հայտարարեց իր Ազգային հրամանատարության մարմնի (NCA) նիստի մասին, որը վերահսկում է իր միջուկային զինանոցը: Այս քայլը դիտվեց որպես նախազգուշացում Հնդկաստանին և հետագա լարվածության հնարավորության ազդանշան: Իրավիճակը ստիպեց միջազգային շտապ միջամտություն, որը հանգեցրեց ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ հրադադարի:

Խախտումների մեղադրանքներ

Չնայած հրադադարի համաձայնագրին՝ Հնդկաստանը և Պակիստանը մեղադրել են միմյանց խախտումների մեջ համաձայնագրի հայտարարությունից մի քանի ժամ անց: Հնդկաստանը պնդել է, որ Պակիստանը «կրկնվող խախտումներ» է կատարել, մինչդեռ Պակիստանը պնդել է, որ հավատարիմ է հրադադարին և մեղադրել Հնդկաստանին սադրանքների մեջ: Գծային վերահսկման երկայնքով բնակիչները հաղորդել են ծանր հրետակոծությունների մասին, որոշ գյուղեր զգալի վնասներ են կրել:

Հրադադարի փխրուն բնույթը ընդգծում է երկու երկրների միջև խոր արմատացած անվստահությունը: Փորձագետները զգուշացնում են, որ առանց շարունակական դիվանագիտական ջանքերի, հրադադարը կարող է փլուզվել՝ հանգեցնելով նոր բախումների:

Ազդեցությունը խաղաղ բնակիչների վրա

Հակամարտությունը ծանր հետևանքներ է թողել սահմանամերձ շրջանների խաղաղ բնակիչների վրա: Հազարավոր մարդիկ տեղահանվել են՝ ապաստան փնտրելով ժամանակավոր կացարաններում: Հնդկաստանի կողմից կառավարվող Քաշմիրում բնակիչները հաղորդել են տների և ենթակառուցվածքների վնասների մասին, ներառյալ Ուրիում գտնվող կարևոր հիդրոկայանը, որը թիրախավորվել է անօդաչու սարքի հարձակման ժամանակ: Պակիստանի կողմից կառավարվող Քաշմիրում տեղահանված ընտանիքները ցանկություն են հայտնել վերադառնալ տուն, բայց նրանց խորհուրդ է տրվել սպասել չպայթած զինամթերքի առկայության պատճառով:

Սահմանամերձ համայնքները երկու կողմերում էլ արտահայտել են հրադադարի նկատմամբ զգուշավոր լավատեսություն: «Մենք պարզապես խաղաղություն ենք ուզում», – ասել է Ամրիցար քաղաքի բնակիչը, որը գտնվում է սահմանին մոտ: «Անորոշությունն ու վախը անտանելի էին»:

Հրադադարի համաձայնագիրը նշում է թշնամական գործողությունների ժամանակավոր դադար, բայց հիմնական խնդիրները մնում են չլուծված: Քաշմիրի վեճը, որը տասնամյակներ շարունակ վառել է Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև հակամարտությունները, շարունակում է մնալ հիմնական կետ: Երկու երկրներն էլ պահանջում են տարածաշրջանը ամբողջությամբ, բայց վերահսկում են միայն դրա մի մասը, ինչը հանգեցնում է հաճախակի բախումների և բռնության ցիկլի:

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտնել է իր պատրաստակամությունը միջնորդելու երկարաժամկետ լուծում, բայց կայուն խաղաղության հասնելը կպահանջի զգալի զիջումներ երկու կողմերից: Այս պահին ուշադրությունը կենտրոնացած է փխրուն հրադադարի պահպանման և հետագա լարվածության կանխման վրա:

Աղբյուրներ` BBC News, Reuters