Ամերիկայում հոկտեմբերին նշվում է Բնիկ ժողովուրդների օրը

Բնիկ ժողովուրդների օրը՝ նոր դրվագ ամերիկյան հիշողության մեջ

Աշնանային օրերին, երբ Միացյալ Նահանգներում սկսվում է նոր ուսումնական և աշխատանքային շրջանը, հոկտեմբերի երկրորդ երկուշաբթին դարձել է առանձնահատուկ՝ Բնիկ ժողովուրդների օրը։ Այս օրը՝ 2025 թվականին հոկտեմբերի 13-ին, նշվում է Կոլումբոսի օրվա հետ միասին, արտացոլելով երկրի անցյալի վերաիմաստավորման և ներկայի արժևորման միտումները։

Տասնամյակներ շարունակ Կոլումբոսի օրը Միացյալ Նահանգներում համարվում էր պետական տոն, նշելով Քրիստոֆոր Կոլումբոսի ճանապարհորդությունները և, շատերի համար, իտալա-ամերիկյան ժառանգության կարևորությունը։ Սակայն այս տոնի խորքում թաքնված է հակասություն՝ Կոլումբոսի գալը Ամերիկա դարձել է բնիկ ժողովուրդների համար բռնության, շահագործման և հողերի կորուստի սկիզբ։

Բնիկների ճանաչման շարժումը

Այս հակասությունների ֆոնին բազմաթիվ համայնքներ սկսեցին նշել Բնիկ ժողովուրդների օրը՝ ընդգծելու բնիկ ամերիկացիների պատմությունն ու մշակույթը։ Շարժման սկիզբը դրվել է Բերկլիում՝ Կալիֆորնիայում, որտեղ 1992 թվականին Կոլումբոսի օրը փոխարինվեց Բնիկ ժողովուրդների օրվա հետ։ Այդ ժամանակից շարժումը ընդլայնվել է՝ Սիեթլ, Մինեապոլիս, Գեյնսվիլ, Նորթ Մայամի և վերջերս՝ Սենտ Օգուստին քաղաքները պաշտոնապես ընդունել են այս օրը։

Սենտ Օգուստինի քաղաքային խորհուրդը, քաղաքապետ Նենսի Սայքս-Կլայնի գլխավորությամբ, լուռ որոշում ընդունեց՝ միանալով երկրի քաղաքների շարքին, որոնք ընդունում են գաղութացման ցավոտ հետևանքները, հողերի կորուստը և բնիկների ներկայությունը։ Քաղաքի հայտարարության մեջ հիշատակվում է Կաստիլյո դե Սան Մարկոսը՝ ամրոց, որը ծառայել է որպես բանտ բնիկ զինվորների համար XIX դարի Պլեյնսի պատերազմների ժամանակ (El-Balad)։

Պետական և տեղական մակարդակի նշանակություն

Կոլումբոսի օրը դեռևս մնում է պետական տոն՝ ԱՄՆ Կադրերի կառավարման գրասենյակի կողմից ճանաչված։ Այդ օրը փակվում են պետական և տեղական հաստատություններ, այդ թվում՝ փոստային ծառայությունները։ Ինդիանա նահանգում դպրոցներն ու որոշ բանկեր նույնպես չեն աշխատում։ Ֆինանսական շուկաները բաց են, բացառությամբ պարտատոմսերի շուկայի, որը հանգստյան օր է նշում։ Սննդամթերքի խանութները և խոշոր մանրածախ ցանցերը՝ Kroger, Meijer, Aldi, Target, Walmart, CVS, շարունակում են աշխատել, իսկ աղբահանության ծառայությունները չեն ընդհատվում (El-Balad)։

Շատ համայնքների համար այս օրը միայն վարչական փակման մասին չէ, այլև՝ զրույցների սկիզբ։ Դպրոցները, հատկապես այն քաղաքներում, որտեղ պաշտոնապես նշվում է Բնիկ ժողովուրդների օրը, օգտագործում են այդ օրը բնիկների պատմության, մշակույթի և արդիական հարցերի դասավանդման համար։ Օրինակ, Ինդիանապոլիսի հանրային դպրոցները աշնանային արձակուրդը համադրում են այս օրվա հետ՝ հնարավորություն տալով ընտանիքներին և ուսուցիչներին խորհելու և քննարկելու պատմությունը։

Բնիկ արվեստագետների ձայնն ու պատմությունները

Այս շարժումը միայն քաղաքային որոշումներով կամ դպրոցական ծրագրերով չի սահմանափակվում։ Հյուսիսային Ամերիկայում բնիկ արվեստագետները նոր հարթակներ են ստանում՝ պատմությունները ներկայացնելու համար։ Անիշինաբե արվեստագետ Ջենի Քեյ Դյուպուիսը հիշում է, թե ինչպես Winners խանութում օգնել է տարեց գնորդին ընտրել «Every Child Matters» («Յուրաքանչյուր երեխա կարևոր է») նշումով նարնջագույն շապիկներ՝ ԱՄՆ-ում ապրող թոռներին նվիրելու համար։ Orange Shirt Day-ի նախաձեռնության շրջանակում այդ շապիկները հիշեցնում են դպրոցներում տառապած երեխաների և նրանց, ովքեր երբեք չեն վերադարձել տուն։

Դյուպուիսի «Հարմոնիայի սրտեր» դիզայնը պատկերում է տատիկ Լուսինը՝ երեխաներին հսկող, կռունկ, կրիա և ձուկ՝ որպես ճշմարտության, տոկունության ու սերնդային կապի խորհրդանիշներ։ Մոռացության ծաղիկները արջի գլխին՝ ընտանիքից բաժանված երեխաների հիշատակին։ «Կային քաղաքականություններ, որոնք ստիպում էին հազարավոր երեխաների հաճախել այդ դպրոցները և արգելում էին նրանց լեզվի ու մշակույթի պահպանումը»,– ասում է Դյուպուիսը։ «Հիմա մենք լսում ենք այդ դպրոցների վերապրածների, նրանց ընտանիքների և համայնքների ձայները» (Moose Jaw Today)։

Վինիպեգից Բրուքլին Ռուդոլֆը, որը Pimicikamak Cree Nation-ի անդամ է, իր արվեստն օգտագործում է համայնքների միջև կամուրջներ կառուցելու համար։ Walmart-ի Orange Shirt արշավի համար նրա դիզայնը պատկերում է ձեռքերով բռնած երկու երեխա՝ աստղի և արծվի ներքո, որպես միասնության, տոկունության և սիրո խորհրդանիշ։ «Սա թույլ է տալիս մարդկանց միանալ մեր բուժման ճանապարհին և ճանաչել ճշմարտությունը»,– ասում է Ռուդոլֆը։

Հակասություններ և ապագայի ուղի

Բնիկ ժողովուրդների օրվա ճանաչումը ուղեկցվում է քաղաքական տարաձայնություններով։ Նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ չի ճանաչի այս օրը և կնախընտրի վերականգնել Կոլումբոսի օրվա նշանակությունը։ Սակայն շարժումը շարունակում է զարգանալ. Նախագահ Ջո Բայդենը պաշտոնապես ճանաչում է երկու օրերը, իսկ ամեն տարի ավելի շատ նահանգներ և քաղաքներ միանում են այս նախաձեռնությանը։

Այս քննարկումները բացահայտում են ավելի խոր հարցեր՝ ում պատմություններն են ընդգծվում, ում ցավը ճանաչվում, և ինչպիսին է իրական հաշտեցումը։

Հաջորդ տարի՝ 2026-ին, Կոլումբոսի և Բնիկ ժողովուրդների օրերը կնշվեն հոկտեմբերի 12-ին՝ շարունակելով խորհրդածության և հիշողության ավանդույթը։ Երկու տոնի զուգահեռ նշումը հնարավորություն է տալիս համայնքներին բացել դժվարին ճշմարտությունները և նշելու բնիկների տոկունությունն ու ներդրումները։

Ինչու է դա կարևոր

Բնիկ համայնքների և նրանց համախոհների համար այս փոփոխությունները միայն խորհրդանշական չեն։ Ամեն քաղաքային որոշում, ամեն դաս, ամեն արվեստի գործ՝ փոքր քայլ է դեպի բուժում։ Սա ճանաչում է, որ պատմության վերքերը դեռ չեն սպիացել, բայց հույս կա՝ ապագայի համար, որը կառուցվում է փոխըմբռնման և հարգանքի վրա։ Ինչքան ավելի շատ ամերիկացիներ ճանաչում են իրենց տոնած տոների պատմությունը, Բնիկ ժողովուրդների օրը դառնում է հիշողության և նորացման հզոր խորհրդանիշ։

Բնիկ ժողովուրդների օրվա ճանաչման աճը ԱՄՆ-ում վկայում է կարևոր մշակութային փոփոխության մասին՝ նվաճման պատմության փոխարեն ընդգծվում է տոկունությունը։ Պատմությունների ներկայացմամբ, բնիկ արվեստագետներին աջակցելով և պատմական ճշմարտությունները ընդունելով, համայնքները ձևավորում են ներառական ազգային պատկեր՝ հիմնված խորհրդածության, հաշտեցման և իրական փոփոխության վրա։