Մեքսիկայի Շեյնբաումը մերժում է Թրամփի՝ թմրակարտելների դեմ ռազմական գործողության հրամանը

2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Մեքսիկայի նախագահ Կլաուդիա Շեյնբաումը խիստ մերժեց ԱՄՆ ռազմական միջամտության հնարավորությունը Մեքսիկայում՝ այն լուրերից հետո, որ նախագահ Դոնալդ Թրամփը գաղտնի հրաման է ստորագրել՝ ուղղված Լատինական Ամերիկայի թմրակարտելների դեմ ռազմական գործողություններին։ Իր ամենօրյա մամուլի ասուլիսի ժամանակ Շեյնբաումը շեշտեց Մեքսիկայի ինքնիշխանությունը՝ հայտարարելով. «Մեքսիկայի վրա ներխուժում չի լինի»։ Այս հայտարարությունը հնչեց այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ի և Մեքսիկայի միջև լարվածությունը թմրակարտելների ակտիվության աճի և Թրամփի խիստ քաղաքականության պատճառով սրվում է։

Թրամփի հրամանը՝ վեճերի աղբյուր

The New York Times-ի հաղորդմամբ՝ Թրամփը ստորագրել է գաղտնի գործադիր հրաման, որը թույլ է տալիս ԱՄՆ զինված ուժերին թիրախավորել ահաբեկչական կազմակերպություններ ճանաչված թմրակարտելներին։ Այս քայլը, որը հաստատվել էր Պետդեպարտամենտի քարտուղար Մարկո Ռուբիոյի կողմից, նպատակ ունի ԱՄՆ կառավարությանը տրամադրել ավելի լայն գործիքներ այս խմբերի դեմ պայքարելու համար։ Ռուբիոն նշել է. «Այժմ մենք կարող ենք թիրախավորել նրանց գործողությունները և օգտագործել ԱՄՆ-ի այլ ուժեր՝ հետախուզական գործակալությունները, պաշտպանության նախարարությունը և այլն՝ այս խմբերին թիրախավորելու համար, եթե հնարավորություն ունենանք»։

Թրամփի հրամանը չի նշում Մեքսիկայի տարածքում ռազմական գործողությունների մասին, սակայն քննադատները պնդում են, որ այսպիսի հրաման կարող է ճանապարհ հարթել ԱՄՆ-ի միակողմանի ռազմական գործողությունների համար։ Սա կդառնա մեծ փոփոխություն ԱՄՆ-Մեքսիկա անվտանգության համագործակցության ավանդական մեթոդների համար՝ բարձրացնելով ինքնիշխանության և միջազգային իրավունքի հետ կապված հարցեր։

Մեքսիկայի կոշտ դիրքորոշումը

Նախագահ Շեյնբաումը վճռականորեն մերժեց ԱՄՆ ռազմական մասնակցության որևէ հնարավորություն Մեքսիկայում։ Նա հայտարարեց. «Մեզ տեղեկացրել են, որ այս գործադիր հրամանը գալիս է, և այն որևէ կապ չունի մեր տարածքում որևէ ռազմական անձնակազմի կամ որևէ հաստատության մասնակցության հետ»։ Շեյնբաումը մշտապես պնդել է, որ երկու երկրների միջև համագործակցությունը պետք է հիմնված լինի փոխադարձ հարգանքի և ինքնիշխանության վրա։

Շեյնբաումի խոսքերը արտացոլում են Մեքսիկայի այն ընդհանուր կարծիքը, որ ԱՄՆ միջամտությունը միշտ եղել է զգայուն հարց։ Արդյունքում, որոշ վերլուծաբաններ, ինչպես օրինակ՝ Սեսիլիա Ֆարֆան-Մենդեսը՝ «Համաշխարհային նախաձեռնություն ընդդեմ կազմակերպված հանցագործության» հյուսիսամերիկյան դիտարկման ղեկավար, զգուշացրել են, որ ցանկացած ռազմական գործողություն կարող է կտրուկ վատթարացնել ԱՄՆ-Մեքսիկա հարաբերությունները։ «Սա կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ, որտեղ Մեքսիկան կարող է դադարեցնել համագործակցությունը»,- նկատել է Ֆարֆան-Մենդեսը։

Ավելի լայն ազդեցություններ՝ ԱՄՆ-Լատինական Ամերիկա հարաբերությունների վրա

Թրամփի մոտեցումը թմրակարտելների դեմ պայքարում ոչ միայն առաջացրել է դժգոհություն Մեքսիկայում, այլև մտահոգություններ է առաջացրել Լատինական Ամերիկայի այլ երկրներում։ Քննադատները պնդում են, որ թմրակարտելները ահաբեկչական կազմակերպություններ ճանաչելը կարող է բարդացնել միջազգային իրավապահ մարմինների գործողությունները։ Բացի այդ, մարդու իրավունքների պաշտպան խմբերն զգուշացնում են, որ նման միջոցառումները կարող են պատահաբար վնասել այն քաղաքացիներին, ովքեր ապրում են կարտելների վերահսկվող տարածքներում։

Օրենքի փորձագետները նույնպես հարցականի տակ են դրել Թրամփի հրամանի օրինականությունն ինչպես ներպետական, այնպես էլ միջազգային օրենքների ներքո։ 1878 թվականի «Պոսսե Կոմիտատուս» օրենքը սահմանափակում է զինված ուժերի օգտագործումը որպես ներքին ոստիկանություն, իսկ միջազգային օրենքները արգելում են ռազմական գործողությունները ինքնիշխան պետությունների դեմ՝ բացառությամբ ինքնապաշտպանության դեպքերի։

Բացի իրավական խնդիրներից, հրամանը հնչում է ԱՄՆ-Լատինական Ամերիկա հարաբերությունների համար լարված ժամանակաշրջանում։ Մեքսիկայից բացի, Թրամփը բախվել է քննադատության տարածաշրջանի այլ երկրներից, ինչպիսիք են Վենեսուելան և Բրազիլիան, իր ագրեսիվ քաղաքականության պատճառով։

Պատմական համատեքստ և ապագա հեռանկարներ

ԱՄՆ-Մեքսիկա անվտանգության համագործակցությունն ունի բարդ պատմություն՝ նշանավորված թե՛ համագործակցությամբ, թե՛ հակամարտություններով։ Նման ծրագրեր, ինչպիսին է «Մերիդա նախաձեռնությունը», նպաստել են կազմակերպված հանցագործության դեմ համատեղ ջանքերին, սակայն ԱՄՆ ռազմական միջամտության հեռանկարը միշտ եղել է կարմիր գիծ Մեքսիկայի համար։

Այս իրավիճակի զարգացումը միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում կլինի։ Մեքսիկայի ինքնիշխանության պահպանման վճռական դիրքորոշումը ընդգծում է այն կարևորությունը, որ ազգային ինքնիշխանությունը պետք է հարգվի՝ տարածաշրջանային խնդիրները լուծելիս։ Թեև Թրամփի վարչակազմը պնդում է, որ իր խիստ մոտեցումը անհրաժեշտ է թմրակարտելների աճող սպառնալիքին հակազդելու համար, դեռևս պարզ չէ՝ արդյոք այս ռազմավարությունը կհանգեցնի շոշափելի արդյունքների, թե ավելի կսրի առկա լարվածությունը։

Վերջիվերջո, առաջիկա ճանապարհը կպահանջի ուշադիր դիվանագիտություն, փոխադարձ հարգանք և կազմակերպված հանցագործության արմատական պատճառների լուծման հանձնառություն։