Մոլդովայի Եվրամետ կուսակցությունը հաղթանակ է տոնում ռուսական ճնշումների ֆոնին

Մոլդովայի Եվրամետ կուսակցության հաղթանակը՝ քաղաքական պայքարի կիզակետում

Մոլդովայի պատմության ամենակարևոր ընտրություններից մեկում նախագահ Մայա Սանդուի գլխավորած «Գործողության և համերաշխության» կուսակցությունը (PAS) հաղթանակ տարավ՝ ստանալով 50 տոկոսից ավելի ձայներ։ Այս արդյունքը վկայում է երկրի եվրոպական ուղու ամրապնդման մասին՝ միաժամանակ բացահայտելով հասարակության խորացած բաժանումը՝ Արևմուտքի և Ռուսաստանի կողմնակիցների միջև։

Ընտրությունը մեծ ուշադրությամբ էր հետևվում Եվրոպայում և Մոսկվայում։ Մոլդովան, որ սահմանակից է Ուկրաինային և ԵՄ անդամ Ռումինիային, վերջին տարիներին դարձել է տարածաշրջանային քաղաքականության հանգույց։ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի դեմ լայնամասշտաբ պատերազմը՝ սկսած 2022-ից, Մոլդովային դրել է աշխարհաքաղաքական ճնշման կենտրոնում։

Ռուսական միջամտության մեղադրանքներ և ընդդիմության արձագանքը

Ընտրության նախօրեին և հետընտրական օրերին ակտիվորեն հնչում էին օտարերկրյա միջամտության մեղադրանքներ։ Նախագահ Սանդուն հայտարարեց «ռուսական զանգվածային միջամտության» մասին՝ պնդելով, որ Մոսկվան հարյուրավոր միլիոնավոր եվրոներ է ծախսում ընտրողների վրա ազդելու, կուսակցություններ ֆինանսավորելու և ապակայունացնող գործողություններ կազմակերպելու համար։ Անվտանգության ծառայությունները հաղորդեցին պայթյունի սպառնալիքների մասին թե՛ Մոլդովայում, թե՛ արտասահմանյան ընտրատեղամասերում՝ Իտալիայում, Ռումինիայում, Իսպանիայում և ԱՄՆ-ում։ Կառավարությունը այս դեպքերը կապում է Ռուսաստանից աջակցություն ստացող հանցավոր խմբերի հետ։

Չնայած այս լարվածությանը, PAS-ը շարունակեց վստահ առաջատարությունը, իսկ նախնական արդյունքները ցույց տվեցին զգալի առավելություն ռուսամետ «Հայրենասիրական բլոկի» նկատմամբ։ Վերջինս, որի ղեկավարն է նախկին նախագահ Իգոր Դոդոնը, հավաքեց մոտ 25 տոկոս ձայներ։ Դոդոնը չհաշտվելով արդյունքների հետ, կոչ արեց զանգվածային բողոքի ցույցերի ու մեղադրեց իշխանությանը՝ քվեարկությունը «գողանալու» մեջ։ «Եթե գիշերը լինեն կեղծիքներ, վաղը չենք ճանաչի արդյունքը և պահանջելու ենք ընտրությունների կրկնում»,- հայտարարեց Դոդոնը Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի դիմաց, ինչպես հայտնում են DW և BBC։

Լարվածությունը տեղափոխվեց փողոցներ՝ մայրաքաղաք Քիշնևում ուժեղացված ոստիկանական հսկողությամբ ու ձերբակալություններով՝ ապակայունացման փորձերի կասկածանքով։ Ընտրությունների դիտորդները հետևում էին գործընթացին՝ տեսախցիկներով արձանագրելով յուրաքանչյուր քվեարկություն՝ հնարավոր խախտումները բացահայտելու նպատակով։

Մասնակցություն, սփյուռք և տարածաշրջանային առանձնահատկություններ

Ընտրություններին մասնակցեց ընտրողների 52 տոկոսը՝ նախորդ տարիների համեմատ բարձր ցուցանիշ։ Մոտ 1,59 միլիոն մոլդովացիներ մասնակցեցին քվեարկությանը, որոնցից ավելի քան 276,000-ը՝ արտերկրում։ Տարածաշրջանային կարևորություն ուներ Տրանսնիստրիայի մասնակցությունը՝ Ռուսաստանի աջակցությամբ գործող անջատողական գոտին, որտեղից ավելի քան 12,000 բնակիչ անցավ Մոլդովայի սահմանը՝ քվեարկելու համար։ Շատերը երկար ճանապարհ էին անցնում ու ենթարկվում փաստաթղթերի ստուգման, ինչը ցույց էր տալիս թե՛ նրանց վճռականությունը, թե՛ սահմանային մշտական լարվածությունը։

Տրանսնիստրիան շարունակում է մնալ ռուսական ազդեցության կենտրոն՝ ռուսական զորքերով ու տեղական խորհրդային կառավարման ձևով։ Բնակիչները ունեն մոլդովական անձնագրեր, սակայն նրանց ընտրությունը հաճախ բաժանված է։ Ոմանք իրենց ավելի մոտ են զգում Ռուսաստանին, մյուսները՝ հստակ դիրքորոշում չունեն։ Քվեարկության օրը ընտրատեղամասերում մթնոլորտը համեմատաբար հանգիստ էր, սակայն մասնակցության նվազումը նախորդ տարիների համեմատ վկայում է ընդհանուր դժգոհության ու հիասթափության մասին։

Գագաուզիայի՝ ևս մեկ ինքնավար տարածքի բնակիչների մոտ նույնպես ռուսամետ տրամադրություններ են գերիշխում։ Չնայած տեղական առանձնահատկություններին, երկրի բնակչության մեծ մասը այս անգամ նախընտրեց եվրոպական ուղին։

Միջազգային արձագանք և եվրոպական աջակցություն

Եվրոպայի ղեկավարների արձագանքը արագ ու աջակցող էր։ ԵՄ հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը շնորհավորեց Մոլդովային՝ ընդգծելով. «Մեր դուռը բաց է։ Եվ մենք ձեզ հետ կլինենք ամեն քայլափոխին»։ Եվրոպական խորհրդարանի նախագահ Ռոբերտա Մեցոլան ևս ընդգծեց. «Մոլդովայի ապագան Եվրոպայում է»։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը ևս խոստացավ աջակցություն՝ Մոլդովայի եվրոպական ձգտումներին ու ինքնիշխանությանը։

Մոլդովան ԵՄ թեկնածու երկիր է 2022-ից, և PAS-ի հաղթանակը ամրապնդում է ԵՄ անդամակցության հեռանկարը։ Կուսակցության վստահ մանդատը հնարավորություն է տալիս առանց կոալիցիոն գործընկերների առաջ տանել բարեփոխումները։ Սակայն, ինչպես զգուշացնում է PAS-ի պատգամավոր Ռադու Մարիանը, դժվարությունները դեռ առջևում են․ «Անհանգստանալու կարիք կա ողջ Եվրոպայում, որովհետև այստեղ հաղթեցին խաղաղությունը, առաջընթացը, ժողովրդավարությունը։ Մենք իսկապես պայքարեցինք ռուսական բռնապետության դեմ»։

Շատ մոլդովացիների համար ընտրությունն ավելի լայն իմաստ ուներ, քան պարզապես աշխարհաքաղաքական ընտրություն։ Տնտեսական դժվարությունները, կոռուպցիան և արտագաղթը ձևավորել են առօրյան։ Օրինակ, հարավային դաշտերում ճակնդեղ հավաքող Վիտալին ասում է․ «Քաղաքականությունը մեզնից հեռու է»։ Մյուսները, ինչպես Քիշնևի բնակիչ Դան Սպատարը, ընտրությունը համարում են եվրոպական ապագայի ընտրություն՝ Ուկրաինայի պատերազմի օրինակով․ «Չորս տարի առաջ մենք հենց այս ուղին ընտրեցինք ու ցանկանում ենք շարունակել»։

Անվտանգություն, ապատեղեկատվություն և ժողովրդավարության փորձություն

Ընտրարշավի ընթացքում Մոլդովան բախվեց ապատեղեկատվության ալիքի։ Սոցիալական ցանցերում տարածվում էին կեղծ լուրեր ու հակաեվրոպական քարոզչություն՝ ժողովրդավարության ուժը փորձի ենթարկելով։ BBC-ի հետաքննությունը բացահայտեց ցանցեր, որոնք վճարում էին ռուսամետ քարոզչություն տարածելու համար, իսկ ոստիկանությունը ձերբակալություններ իրականացրեց ապակայունացման փորձերի կասկածանքով։

Երկու ռուսամետ կուսակցություններ բացառվել էին ընտրություններից՝ ապօրինի ֆինանսավորման մեղադրանքներով։ Ընդդիմադիրները դատապարտեցին այդ քայլը, իսկ իշխանությունները այն համարեցին ժողովրդավարության պաշտպանության անհրաժեշտություն։

Քվեարկության ընթացքում շատ քաղաքացիներ խորհում էին ընտրության հետևանքների մասին։ «Մի խաղացեք ձեր քվեով, այլապես ամեն ինչ կկորցնեք»,- զգուշացնում էր նախագահ Սանդուն։ Նրա խոստումը՝ «շարունակել պայքարը ժողովրդավարության համար»՝ անգամ դժվարությունների պարագայում, արձագանք գտավ հասարակության մեջ։

Երկրի խաչմերուկում․ Եվրոպա, թե Ռուսաստան

Մոլդովայի ընտրությունը ևս մեկ անգամ շեշտեց գլխավոր հարցը․ Եվրոպա, թե Ռուսաստան։ PAS-ի հաղթանակը վկայում է եվրոպական ուղու ընտրության մասին, սակայն ռուսամետ ընդդիմության ուժեղ դիրքերը և տարածաշրջանային բաժանումները ցույց են տալիս, որ ճանապարհը հեշտ չի լինելու։

Նախագահ Սանդուն և իր թիմը նոր մանդատով պետք է հաղթահարեն տնտեսական դժվարությունները, պայքարեն կոռուպցիայի դեմ և համախմբեն հասարակությունը։ Աշխարհը ուշադիր կհետևի, թե արդյոք Մոլդովան կարող է ամրապնդել իր տեղը եվրոպական ընտանիքում՝ հաղթահարելով արտաքին ճնշումները։

Վերլուծություն․ Մոլդովայի ընտրությունների արդյունքը ոչ միայն եվրոպամետ ուժերի հաղթանակ է, այլև ժողովրդավարական կամքի դրսևորում՝ տարածաշրջանում, որտեղ ընտրության հնարավորությունները հաճախ բարդ են։ Ռուսական միջամտության ու ներքին բաժանումների պայմաններում PAS-ի վստահ մանդատը հույս է տալիս, սակայն կայունությունը և իրական բարեփոխումները կախված են նրանից, թե արդյոք այս հնարավորությունը կվերածվի կոնկրետ առաջընթացի բոլոր մոլդովացիների համար։