2026 թվականի օգոստոսի 1-ի երեկոյան Մոսկվայի կենտրոնում գտնվող բարձրակարգ «Բալզի Ռոսսի» (Balzi Rossi) իտալական ռեստորանում տեղի ունեցած հզոր պայթյունի հետևանքով առնվազն երեք մարդ է զոհվել, տասնյակ մարդիկ ստացել են տարբեր աստիճանի վնասվածքներ։ Դեպքը տեղի է ունեցել Կուդրինսկայա հրապարակում գտնվող ստալինյան դարաշրջանի հայտնի երկնաքերերից մեկում։ Այս իրադարձությունը լուրջ անհանգստություն է առաջացրել Ռուսաստանի քաղաքական և ռազմական վերնախավում։ Ինչպես հաղորդում է Ռուսաստանի Ազգային հակաահաբեկչական կոմիտեն, որի հայտարարությունը օգոստոսի 2-ին տարածել են պետական լրատվամիջոցները, պայթյունն իրականացվել է ինքնաշեն սարքի միջոցով ռեստորանի մուտքի մոտ։ Անվտանգության այս խոշոր ճեղքումը ևս մեկ անգամ ի ցույց է դնում բարձրաստիճան պաշտոնյաների և էլիտար հավաքների խոցելիությունը նույնիսկ խիստ հսկվող մայրաքաղաքում։
Պայթյուն Կուդրինսկայա հրապարակում. դեպքի մանրամասները
Պայթյունը որոտացել է տեղական ժամանակով մոտավորապես ժամը 20:00-ին: «Բալզի Ռոսսի» ռեստորանը, որը հայտնի է քաղաքական և բիզնես էլիտայի ներկայացուցիչների հաճախակի հավաքներով, տվյալ օրը փակ է եղել հանրության համար՝ մասնավոր միջոցառման պատճառով: Ըստ Ազգային հակաահաբեկչական կոմիտեի պաշտոնական տվյալների՝ զոհերի թվում են պայթուցիկ սարքը տեղափոխող անհայտ կինը, մասնավոր անվտանգության աշխատակիցը, ով կանգնեցրել է նրան մուտքի մոտ, և ռեստորանի հյուրերից մեկը: Որոշ անկախ աղբյուրներ, այդ թվում՝ «Աստրա» (Astra) տելեգրամյան ալիքը, հայտնել են հնարավոր հինգ զոհերի մասին, սակայն պաշտոնական կառույցները դեռևս հաստատել են միայն երեքի մահը:
Պայթյունի ուժգնությունից ամբողջությամբ ավերվել է ռեստորանի ամառային պատշգամբը և մուտքի հատվածը։ Համացանցում տարածված տեսանյութերում երևում են փշրված ապակիներ, մուտքի մոտ թափված բեկորներ և ծանր զինված իրավապահներ: Մոսկվայի տրանսպորտի դեպարտամենտը անմիջապես փակել է Կուդրինսկայա հրապարակի հարակից փողոցները, ինչպես նաև հետաձգել է նախատեսված «Գիշերային հեծանվային փառատոնը»՝ քննչական մարմիններին աշխատելու հնարավորություն տալու համար:
Ո՞վ էր թիրախը. ռազմական էլիտայի հավաքը և չհաստատված վարկածները
Թեև ՌԴ Քննչական կոմիտեն հարուցել է քրեական գործ, պաշտոնական հայտարարություններում զգուշորեն շրջանցվում է միջոցառման թիրախի հարցը։ Այնուամենայնիվ, անկախ ռուսալեզու լրատվամիջոցները հստակ մատնանշում են զինվորական վերնախավի ներկայությունը։ «Աստրա» լրատվական ալիքը, հղում անելով դեպքի վայրում կայանված կառավարական և զինվորական մեքենաներին, հայտնել է, որ ռեստորանում ընթանում էր բարձրաստիճան գեներալի ծննդյան խնջույքը։ Ճանաչված լրագրող Օլեգ Կաշինը ենթադրել է, որ հավաքը նվիրված էր Ռուսաստանի օդատիեզերական ուժերի հրամանատար, գեներալ-գնդապետ Ալեքսանդր Չայկոյի հոբելյանին։
Մեկ այլ վարկածով, որը շրջանառում են տեղական որոշ աղբյուրներ, ռեստորանում հարսանեկան արարողություն էր։ Ականատեսները նշում են, որ միջոցառումն ուներ սեփական անվտանգության ծառայությունը, ինչն էլ հավանաբար կանխել է կնոջ մուտքը դահլիճ՝ կանխելով ավելի մեծաթիվ զոհերը։ Պաշտոնական Մոսկվան առայժմ չի մեկնաբանել, թե ով է եղել հարձակման իրական թիրախը:
Պայթյունի մեխանիզմը. «կույր» սուրհանդակի վարկածը
Ինչպես հաղորդում է Reuters գործակալությունը՝ հղում անելով «Կոմերսանտ» (Kommersant) պարբերականին, քննիչները հակված են այն վարկածին, որ պայթուցիկ սարքը կարող էր գործարկվել հեռակառավարմամբ։ Ըստ այս վարկածի՝ պայթուցիկը տեղափոխող կինը հնարավոր է նույնիսկ չի իմացել, որ իր մոտ ռումբ կա՝ հանդես գալով որպես սովորական առաքիչ կամ սուրհանդակ:
Պայթյունը տեղի է ունեցել այն պահին, երբ անվտանգության աշխատակիցը կանգնեցրել է կնոջը մուտքի մոտ։ Սա թույլ է տալիս ենթադրել, որ հեռակառավարումն իրականացնող համակարգողները գործարկել են սարքը հենց այն պահին, երբ հասկացել են, որ ռեստորան ներթափանցելու փորձը տապալվել է։ Այս մարտավարությունը նման է նախկինում Ռուսաստանում տեղի ունեցած մի շարք աղմկահարույց սպանություններին, որտեղ թիրախներին մոտենալու համար օգտագործվել են անտեղյակ միջնորդներ:
Մոսկվայում թիրախային սպանությունների աճող շղթան
Կուդրինսկայա հրապարակի պայթյունը շարունակում է Ռուսաստանի տարածքում իրականացվող բարձրաստիճան զինվորականների և Կրեմլի քաղաքականության կողմնակիցների դեմ հարձակումների շարքը։ Թեև Կիևը պաշտոնապես չի ստանձնել այս հարձակման պատասխանատվությունը, նախկինում գրանցված դեպքերը ցույց են տալիս հստակ օրինաչափություն։
2025 թվականի ապրիլին Մոսկվայի մոտակայքում ականապատ մեքենայի պայթյունից սպանվեց գեներալ-լեյտենանտ Յարոսլավ Մոսկալիկը։ Դրանից առաջ՝ 2024 թվականի դեկտեմբերին, սկուտերի վրա տեղադրված ռումբի պայթյունից սպանվեց ռադիոակտիվ, քիմիական և կենսաբանական պաշտպանության զորքերի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Իգոր Կիրիլովը, ինչի պատասխանատվությունը հետագայում ստանձնեց Ուկրաինայի Անվտանգության ծառայությունը (ՍԲՈՒ)։ Այս շարքին են դասվում նաև Դարյա Դուգինայի (2022թ. օգոստոս), Վլադլեն Տատարսկու (2023թ. ապրիլ) և Զախար Պրիլեպինի (2023թ. մայիս) դեմ իրականացված մահափորձերն ու սպանությունները։ Նոր հարձակումը փաստում է, որ նույնիսկ Անվտանգության դաշնային ծառայության (ԱԴԾ / FSB) կողմից հայտարարված ուժեղացված պաշտպանական միջոցառումները չեն կարողանում կանխել նմանատիպ գործողությունները մայրաքաղաքի սրտում:
Ինստիտուցիոնալ հետևանքները և Կրեմլի անվտանգության ճգնաժամը
Այս իրադարձությունը տեղի է ունենում Կրեմլի համար բավականին բարդ ժամանակահատվածում։ Վերջին շաբաթներին ռուսական թիկունքին հասցված անօդաչուների հարվածները, ներառյալ Wildberries ընկերության պահեստների թիրախավորումը, որը հանգեցրեց ավելի քան 2 միլիարդ դոլարի վնասի, արդեն իսկ ստիպել էին չեղարկել Սանկտ Պետերբուրգում կայանալիք Ռազմածովային նավատորմի ամենամյա շքերթը:
Կրեմլից ընդամենը մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող էլիտար օբյեկտի պաշտպանության տապալումը կարող է հանգեցնել լուրջ կադրային փոփոխությունների և պաշտոնանկությունների ռուսական հատուկ ծառայություններում: Վերլուծաբանները կանխատեսում են ներքին հսկողության հետագա խստացում և հնարավոր պատասխան հարվածների ինտենսիվացում ուկրաինական ենթակառուցվածքների ուղղությամբ։