ԿՈՊԵՆՀԱԳԵՆ (Ազատ TV) – 2026 թվականի սեպտեմբերի 18-19-ը Կոպենհագենում ՆԱՏՕ-ի անդամ 32 երկրների պաշտպանության շտաբների պետերի հանդիպումը կարևոր շրջադարձ նշանավորեց Դաշինքի օպերատիվ կառուցվածքում: Ի տարբերություն նախորդ տարիների, երբ նման համաժողովներն ավարտվում էին դիվանագիտական հայտարարություններով, MigFlug-ի զեկույցը փաստում է, որ այս հանդիպումն արդյունքում վերածվեց խոշոր ռազմական գնումների ցուցակի: ՆԱՏՕ-ի Ռազմական կոմիտեի նախագահ, ադմիրալ Ջուզեպպե Կավո Դրագոնեի գլխավորությամբ և դաշնակից ուժերի գերագույն հրամանատար գեներալ Ալեքսուս Գրինկևիչի (SACEUR) ու ծովակալ Պիեռ Վանդիեի (SACT) մասնակցությամբ, Դաշինքը հստակ ուղերձ հղեց պաշտպանական արդյունաբերությանը՝ պահանջելով ապահովել ռազմական մատակարարումների արագություն, ծավալ և կանխատեսելիություն:
Արդյունաբերական խնդիրները և օդային տիրույթի սահմանափակումները
Կոպենհագենի համաժողովի առանցքային խնդիրներից մեկը քաղաքական հայտարարությունների և արդյունաբերական իրական հնարավորությունների միջև առկա անդունդն էր: Թեև Անկարայի գագաթնաժողովում որոշումներ էին կայացվել արտադրական կարողությունների ընդլայնման, առևտրային արգելքների վերացման և «Արդյունաբերության համար բաց դռների» ներդրման վերաբերյալ, գործնականում այդ քայլերը դեռևս չեն տվել սպասված արդյունքը: Ադմիրալ Կավո Դրագոնեն նշել է, որ դաշնակիցները «պատրաստ են գնել մեծ ծավալներով», սակայն արտադրողներին անհրաժեշտ են երկարաժամկետ և կանխատեսելի պատվերներ՝ նոր արտադրական գծեր հիմնելու համար:
Այս խնդիրն ամենից սուր զգացվում է օդային տիրույթում: Ժամանակակից կործանիչների արտադրությունը տևում է տարիներ, իսկ օդաչուների պատրաստման գործընթացը սահմանափակված է ուսումնական ինքնաթիռների պակասով: Սա ուղղակիորեն ազդում է եվրոպական օդային անվտանգության վրա, որտեղ վերջին շրջանում հաճախակիացել են ռուսական կործանիչների որսման դեպքերը Բալթիկ ծովի երկնքում և անօդաչու թռչող սարքերի ներխուժումները, որոնց պատճառով վերջերս փակվել էր Լյուքսեմբուրգի օդանավակայանը:
Ռուսական հիբրիդային պատերազմի սպառնալիքը
Կոպենհագենում օպերատիվ քննարկումների հրատապությունը պայմանավորված էր նաև Արևմտյան Եվրոպայում ռուսական հիբրիդային գործողությունների ակտիվացմամբ: Ինչպես հայտնում է The Jerusalem Post-ը, արևմտյան հետախուզական աղբյուրները նախազգուշացնում են, որ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Պետդումայի ընտրություններից հետո պատրաստվում է էսկալացիայի՝ թե՛ Ուկրաինայում նոր զորահավաքի, թե՛ Եվրոպայում դիվերսիոն և լրտեսական գործողությունների ակտիվացման միջոցով:
Եվրոպական երկրների պաշտոնյաները վերջին շաբաթներին արձանագրել են կիբերհարձակումների, դիվերսիաների և տեղեկատվական պատերազմի դեպքերի աճ: Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Յոհան Վադեփուլը Լայպցիգի օդանավակայանում ԱԹՍ-ի հարձակումը որակել է որպես ռուսական հիբրիդային գործողությունների լայնածավալ շղթայի մաս: Մեծ Բրիտանիայում դատարանի առաջ է կանգնել մի քաղաքացի, ով մեղադրվում է ռուսական հետախուզությանն անօդաչուների արտադրության մասին տեղեկություններ փոխանցելու մեջ: Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հանձնարարել է մշակել կարևորագույն ենթակառուցվածքների պաշտպանության պլաններ, իսկ Լեհաստանի վարչապետ Դոնալդ Տուսկը նախազգուշացրել է, որ Մոսկվան կարող է թիրախավորել Ուկրաինային աջակցող երկրները՝ ՆԱՏՕ-ի տոկունությունը փորձելու համար:
Ատլանտյան հարաբերությունների ճեղքվածքը և ինքնավարության ձգտումը
Իրավիճակն ավելի է բարդանում ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների անորոշությամբ: Ըստ ամերիկյան աղբյուրների՝ Պենտագոնը դիտարկում է Եվրոպայից իր զորքերի մոտ մեկ երրորդի (շուրջ 100,000 զինվորականներից տասնյակ հազարների), ինչպես նաև հակաօդային պաշտպանության համակարգերի և ռազմական նավերի դուրսբերման հնարավորությունը: ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը նախկինում արդեն հրամայել էր 5,000 զինվորական դուրս բերել Գերմանիայից՝ պահանջելով եվրոպական դաշնակիցներից ավելացնել պաշտպանական ծախսերը և ցուցաբերել ռազմավարական հավատարմություն գլոբալ հարցերում, մասնավորապես՝ Իրանի դեմ պայքարում:
Այս իրողությունն ստիպում է եվրոպական երկրներին նվազեցնել կախվածությունը ամերիկյան սպառազինությունից և զարգացնել սեփական արդյունաբերությունը: Գերմանիան, որը 2011-ին կասեցրել էր պարտադիր զինվորական ծառայությունը, այժմ նպատակ ունի ստեղծել Եվրոպայի ամենաուժեղ կոնվենցիոնալ բանակը՝ ավելի քան կես միլիոն զինվորով: Բեռլինն արդեն տեղակայում է մշտական բրիգադ Լիտվայում, կառուցում է սահմանային ենթակառուցվածքներ Լեհաստանում և Շվեդիայի հետ համատեղ վարժանքներ անցկացնում Բալթիկ ծովի Գոթլանդ կղզում:
Արևելյան թևի ամրապնդումը
Լեհաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ Վեսլավ Կուկուլան Կոպենհագենում հանդիպել է դաշնակից ուժերի հրամանատար գեներալ Ալեքսուս Գրինկևիչի հետ՝ քննարկելու ՆԱՏՕ-ի և ԵՄ-ի արևելյան սահմանի երկայնքով հակաօդային պաշտպանության համակարգերի ինտեգրումը: Լեհական կողմը մտահոգություն ունի, որ Ուկրաինայի սահմանամերձ շրջաններին հասցվող ռուսական հարվածները կարող են հանգեցնել «պատահական» ներխուժումների Լեհաստանի տարածք, ինչը Մոսկվայի կողմից կօգտագործվի որպես Դաշինքի արձագանքի ստուգում:
Մինչ Ռազմական կոմիտեն պատրաստվում է հունվարին Բրյուսելում կայանալիք հաջորդ նիստին, Եվրոպան կանգնած է սեփական պաշտպանական կարողությունների արագ զարգացման և սահմաններին հիբրիդային սպառնալիքներին դիմակայելու հրամայականի առաջ: Գերմանիայի պաշտպանության շտաբի պետ, գեներալ Կարստեն Բրոյերի ընտրությունը Ռազմական կոմիտեի հաջորդ նախագահ (սկսած 2027թ. ամռանից) ևս մեկ անգամ ընդգծում է Բեռլինի աճող դերը եվրոպական պաշտպանական ճարտարապետության մեջ: