20-րդ դարասկզբի բանուկ Մանհեթենի աղմուկի և աշնանային մառախուղի մեջ հաստատակամ կանգնած նյույորքցի ճանապարհային ոստիկանը հայացքն ուղղել է ուղիղ տեսախցիկին, իսկ նրա դեմքի ստորին հատվածը ամբողջությամբ փակ է պարզ սպիտակ շղարշե դիմակով: Այս ուշագրավ պատմական լուսանկարը, որը պահպանվում է ԱՄՆ Ազգային արխիվում և պաշտոնագրված է որպես 1918 թվականի հոկտեմբերի 16-ի վկայություն, ֆիքսել է հանրային առողջության ճգնաժամի մի անցողիկ բայց խորհրդանշական պահ: Մինչ Եվրոպայում շարունակվում էր Առաջին համաշխարհային պատերազմը, «իսպանկա» կոչվող մահաբեր գրիպի երկրորդ ալիքը անխնա խժռում էր մարդկային կյանքեր համաշխարհային մասշտաբով, և քաղաքային փողոցները դարձել էին անտեսանելի վարակի դեմ մղվող լուռ պատերազմի առաջնագիծ: Նայելով այս կադրին՝ հանդիսատեսը անմիջապես բախվում է վառ հակադրության. քաղաքային կարգ ու կանոնի ավանդական խորհրդանիշները՝ հաստ բրդյա համազգեստային վերարկուն, փայլուն կոճակները և ծառայողական գլխարկը, միահյուսված են կլինիկական պաշտպանիչ դիմակին, որը ազդարարում է օդածին մահացու վտանգի մասին:
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Տեսածիրը կենտրոնացած է ճանապարհային սպայի վրա, ով պատկերված է ուղղահայաց և զգոն կեցվածքով ճգնաժամի թեժ պահին: Նրա ծանր ձմեռային համազգեստը մատնում է 1910-ականների վերջի դասական նյույորքցի ոստիկանի, ով վերահսկում էր ձիաքարշ սայլերի, էլեկտրական տրամվայների և արագորեն տարածվող ներքին այրման շարժիչով ավտոմեքենաների խառնաշփոթ հոսքը: Նրա քթի և բերանի վրա ամուր կապված է բազմաշերտ շղարշե դիմակ, ինչը բացառիկ ու անսովոր տեսարան էր այդ ժամանակաշրջանի իրավապահների համար: Նրա կեցվածքը հաստատակամ է՝ արտացոլելով հանգստություն և հեղինակություն՝ չնայած մեգապոլիսում մոլեգնող համավարակի սպառնալիքին: Ֆոնը մեղմորեն աղոտացած է աշնանային խոնավ օդում, մինչդեռ սպայի դիմակավորված դեմքը գտնվում է բյուրեղյա հստակ կիզակետում՝ ցույց տալով կենսաբանական վտանգի կտրուկ ներխուժումը փողոցային երթևեկության առօրյա ռեժիմի մեջ:
Պահը լուսանկարի հետևում
1918 թվականի հոկտեմբերինիսպանական գրիպը անխնա մոլեգնում էր ԱՄՆ-ի քաղաքներում՝ խլելով տասնյակ հազարավոր կյանքեր հենց միայն Նյու Յորքում: Նյու Յորքի Առողջապահության դեպարտամենտը ձեռնարկեց հրատապ կանխարգելիչ միջոցառումներ, այդ թվում՝ հատուկ շղարշե դիմակներ բաժանելով այնպիսի հիմնարկների աշխատակիցներին, ինչպիսին ոստիկանությունն էր, որոնք ամեն օր շփվում էին հազարավոր քաղաքացիների հետ: Ոստիկանական ուժերին հատկացվել էր մոտ 1,700 պաշտպանիչ դիմակ: Խաչմերուկներում կանգնած կարգավորողները անընդհատ ենթարկվում էին վարակվելու վտանգին՝ շփվելով հետիոտների և ուղևորների անվերջ հոսքի հետ, սակայն նրանց աշխատանքը կենսական նշանակություն ուներ հասարակական կարգը պահպանելու համար: Մինչ լուսանկարիչը կսեղմեր կափույրը, այս սպան հավանաբար ժամեր շարունակ կանգնել էր փողոցում, իսկ կադրի արվելուց հետո էլ շարունակել էր իր ծանր հերթապահությունը մինչև ուշ երեկո:
Լուսանկարի հեղինակն ու ծագումնաբանությունը
Լուսանկարը պահվում է Մերիլենդ նահանգի Քոլեջ Պարկի Ազգային արխիվում՝ Պատերազմի դեպարտամենտի ֆոնդում (Record Group 165): Թեև արխիվային փաստաթղթերում հեղինակի անունը բացակայում է, ինչը բնորոշ էր այդ ժամանակաշրջանի պաշտոնական զինվորական ու կառավարական լուսանկարներին, պատկերը ստեղծվել է ԱՄՆ բանակի բժշկական վարչության անմիջական հանձնարարությամբ՝ որպես 1918 թվականի գրիպի համաճարակի վավերագրական հետազոտության մաս: Տասնամյակների ընթացքում այս արխիվային փաստաթուղթը վերածվել է 20-րդ դարի համաճարակաբանական պատմության գլխավոր վավերագրերից մեկի՝ տարածվելով պատմական գրքերում և թվային հարթակներում:
Պատմական համատեքստ
Չնայած համավարակը Նյու Յորքում խլեց ավելի քան 20,000 կյանք, քաղաքում մահացության մակարդակը համեմատաբար ցածր էր այնպիսի խիստ տուժած քաղաքների համեմատ, ինչպիսին Բոստոնն էր կամ Սան Ֆրանցիսկոն: Պատմաբանները դա վերագրում են առողջապահական զարգացած համակարգին, կարանտինային միջոցառումներին և առողջապահական մարմինների կողմից սահմանված կանխարգելիչ խիստ քաղաքականությանը: Հանրային իրազեկման արշավները օգտագործում էին համոզիչ կարգախոսներ, օրինակ՝ «Ավելի լավ է ծիծաղելի տեսք ունենալ, քան մահացած լինել», ինչը նպաստում էր քաղաքացիների շրջանում դիմակներ կրելու կարգապահությանը: Ոստիկանները ոչ միայն հետևում էին կարգին, այլև իրենց օրինակով ցույց տալիս պաշտպանիչ միջոցների կիրառման կարևորությունը:
Ինչու է այն կարևոր նաև այսօր
Ավելի քան մեկ դար անց այս արխիվային կադրը զարմանալի արդիականություն ունի՝ կամուրջ գցելով անցյալի և ներկայի միջև և ցույց տալով, թե ինչպես են հասարակությունները դիմակայում անտեսանելի կենսաբանական սպառնալիքներին: Այն հավաքական կարգապահության, քաղաքային կազմակերպվածության և առաջնագծի զոհաբերության վկայությունն է: Դիմակավորված նյույորքցի ոստիկանը մնում է տոկունության և պատասխանատվության հավերժական խորհրդանիշ, որը հիշեցնում է այն ժամանակաշրջանի մասին, երբ սեփական դեմքը ծածկելը դարձավ քաղաքացիական պարտք և գոյատևման միջոց: