Մակրոտնտեսական կայունացման նոր մոդելներ
Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիան հոկտեմբերի 12-ին հայտարարեց, որ 2026 թվականի տնտեսագիտության ոլորտում Նոբելյան մրցանակը (պաշտոնապես՝ Շվեդիայի ազգային բանկի մրցանակ տնտեսագիտական գիտություններում՝ ի հիշատակ Ալֆրեդ Նոբելի) շնորհվել է Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Ռոբերտ Է. Հոլին և Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր Մայքլ Վուդֆորդին։ Մրցանակը նրանց է շնորհվել «մակրոտնտեսական կայունացման միկրոտնտեսական հիմքերի» վերաբերյալ իրենց բեկումնային հետազոտությունների համար, որոնք արմատապես փոխել են կենտրոնական բանկերի և կառավարությունների կողմից տնտեսական քաղաքականության մշակման և իրականացման մոտեցումները։
Ինչպես հաղորդում է Royal Swedish Academy of Sciences-ը, դափնեկիրների մշակած մոդելները թույլ են տալիս քաղաքականություն մշակողներին դուրս գալ մակրոտնտեսական փոփոխականների՝ ինչպիսիք են գնաճը կամ արտադրությունը, պարզ վիճակագրական կորելյացիաների սահմաններից։ Փոխարենը՝ նրանք առաջարկել են տնտեսական մոդելներ կառուցել միկրոտնտեսական հիմքերի վրա՝ հաշվի առնելով առանձին տնային տնտեսությունների և բիզնեսների վարքագիծը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ կանխատեսել հարկաբյուջետային և դրամավարկային միջամտությունների ազդեցությունը, ինչը թույլ է տալիս ավելի արդյունավետ կառավարել տնտեսական ցիկլերի վերելքներն ու անկումները։
Համաշխարհային տնտեսական նշանակությունը
Տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի հանձնաժողովի նախագահ Ջոն Հասլերը նշել է, որ Հոլի և Վուդֆորդի աշխատանքը հիմք է հանդիսացել այն տեսական մոդելների համար, որոնք այսօր լայնորեն օգտագործվում են ամբողջ աշխարհի կենտրոնական բանկերի և կառավարությունների կողմից։ «Այս մոդելների շնորհիվ մենք ավելի լավ ենք պատրաստված դիմակայելու այնպիսի մարտահրավերների, ինչպիսիք են էներգետիկ ճգնաժամերը կամ սպառողական պահանջարկի կտրուկ և անսպասելի փոփոխությունները», – հայտարարել է Հասլերը պաշտոնական հաղորդագրության մեջ։
Մրցանակը, որը կազմում է 12 միլիոն շվեդական կրոն (մոտ 1,2 միլիոն դոլար), 2026 թվականի Նոբելյան մրցանակաբաշխության եզրափակիչ փուլն է։ Հարկ է նշել, որ թեև այս մրցանակը չի հանդիսանում Ալֆրեդ Նոբելի 1895 թվականի կտակի համաձայն ստեղծված սկզբնական հինգ մրցանակներից մեկը, այն հիմնադրվել է 1968 թվականին Շվեդիայի կենտրոնական բանկի կողմից։ Չնայած դրան՝ այն շնորհվում է նույն արարողակարգով՝ դեկտեմբերի 10-ին՝ Ալֆրեդ Նոբելի մահվան տարելիցին։
Դափնեկիրների գիտական ուղին
Մայքլ Վուդֆորդը, որը Կոլումբիայի համալսարանի քաղաքատնտեսության պրոֆեսոր է, մրցանակը ստանալու լուրը որակել է որպես «հսկայական պատիվ»՝ ընդգծելով, որ այն իր համար անակնկալ էր։ Վուդֆորդը կրթություն է ստացել Չիկագոյի համալսարանում, ավարտել է Եյլի իրավաբանական դպրոցը և ստացել տնտեսագիտության դոկտորի կոչում Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (MIT)։ Նա երկար տարիներ եղել է դրամավարկային քաղաքականության տեսության առաջատար հետազոտողներից մեկը։ Ռոբերտ Հոլը, որպես Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր, նույնպես երկար տարիներ ազդեցիկ դեր է խաղացել տնտեսագիտական մտքի զարգացման գործում։ 2026 թվականի դափնեկիրները հաջորդում են 2025 թվականի մրցանակակիրներ Ջոել Մոկիրին, Ֆիլիպ Ագիոնին և Փիթեր Հաուիթին, որոնք պարգևատրվել էին տեխնոլոգիական աճի և նորարարությունների վերաբերյալ իրենց հետազոտությունների համար։