Եվրոպական սյուրռեալիզմի հերոսական դարաշրջանի այս տպավորիչ խմբային լուսանկարում 20-րդ դարի ամենաարմատական գրական և վիզուալ գործիչները հավաքվել են տեսախցիկի առջև: Հանգիստ, լուրջ հայացքով նայելով առաջ՝ կերպարները, որոնց թվում են Սալվադոր Դալին, նրա ապագա կինն ու ներշնչանքը՝ Գալան, բանաստեղծ Պոլ Էլյուարը, գրող Ռենե Կրևելը, բանաստեղծ Ռոբեր Դեսնոսը և սյուրռեալիզմի համահիմնադիր Ֆիլիպ Սուպոն, ձևավորում են խտացված հոգեբանական համաստեղություն: Լուսանկարն արձանագրում է նոյնիսկ ոչ թե պարզապես ընկերական հանդիպում, այլ ավանգարդային համերաշխության գիտակցված հայտարարություն: Այս անշարժ կադրը դարձնում է արտակարգ գրավիչ նրա շուրջը ծավալվող անտեսանելի փոթորիկը՝ հեղափոխական մանիֆեստների, լարված անձնական դրամաների և քաղաքական խոր տարաձայնությունների միախառնումը, որը շուտով պետք է քայքայեր այս շարժումը:
Ինչ է ցույց տալիս լուսանկարը
Կադրը ներկայացնում է 1920-ականների և 1930-ականների սկզբի փարիզյան ավանգարդին բնորոշ մտածված կոմպոզիցիա: Վիկտորյանական դարաշրջանի ավանդական շարք կանգնելու փոխարեն, մասնակիցները սեղմված են միմյանց, ստեղծելով մուգ վերարկուների, փողկապների և լարված դեմքերի խիտ զանգված: Գալան գտնվում է կենտրոնում՝ հանգիստ ու ինքնավստահ կեցվածքով, տեղակայված բանաստեղծ Պոլ Էլյուարի և երիտասարդ կատալոնացի նկարիչ Սալվադոր Դալիի միջև: Նրանց շրջապատում են սյուրռեալիստական գրականության առանցքային դեմքերը՝ Ռոբեր Դեսնոսը՝ իր սուր հայացքով, Ռենե Կրևելը, ում էլեգանտ արտաքինի հետևում թաքնված էր ողբերգական ներաշխարհը, և Ֆիլիպ Սուպոն: Լուսավորությունը ուղիղ է և անզիջում՝ ընդգծելով դեմքերի հստակ գծագրությունը, մուգ կոստյումներն ու կեցվածքի լուրջ թատերայնությունը: Այստեղ չկան պատահական ժպիտներ. յուրաքանչյուր հայացք ուղղված է ինտելեկտուալ ինքնավստահություն ճառագելուն:
Պահը պատկերի հետևում
Կադրում որսացած մթնոլորտը հասկանալու համար անհրաժեշտ է ուշադիր նայել այս մարդկանց միջև եղած անձնական կապերին: Երբ փարիզյան սյուրռեալիստները միավորվեցին 1920-ականների սկզբին Անդրե Բրետոնի 1924 թվականի «Սյուրռեալիզմի մանիֆեստի» շուրջ, Էլյուարը, Սուպոն, Դեսնոսն ու Կրևելը լցված էին ենթագիտակցությունն ռացիոնալիզմի և բուրժուական բարոյականության կապանքներից ազատագրելու մղումով: Սալվադոր Դալիի ի հայտ գալը 1929 թվականին արմատապես փոխեց այս միջավայրը: Դալին Փարիզ ժամանեց Լուիս Բունյուելի հետ նկարահանած «Անդալուզյան շուն» ֆիլմի հաջողությունից հետո: Նույն տարվա ամռանը Կադակեսում Էլյուարն իր ռուսաստանցի կնոջը՝ Ելենա Դյակոնովային (Գալային), ծանոթացրեց երիտասարդ նկարչի հետ: Դալիի և Գալայի միջև ծագած ակնթարթային ձգողությունը վերածվեց ամուր միության: Զարմանալիորեն, Էլյուարը շարունակեց մնալ սյուրռեալիստական խմբակում Գալայի և Դալիի կողքին՝ պահպանելով բարդ ստեղծագործական մտերմությունը:
Լուսանկարիչն ու ծագումնաբանությունը
Թեև արխիվային որոշ գրանցումներում և սոցիալական ցանցերի վինտաժային հրապարակումներում նմանատիպ լուսանկարները երբեմն նշվում են 1924 թվականով, պատմական փաստերը ցույց են տալիս, որ Դալիի, Գալայի և փարիզյան խմբի լիարժեք համախմբումը տեղի է ունեցել 1929-1930-ական թվականների սկզբին: Այս շրջանում խմբային պաշտոնական լուսանկարները հաճախ պատվիրվում կամ իրականացվում էին շարժման հետ կապված հայտնի վարպետների կողմից, ինչպիսիք էին Ման Ռեյը, Բրասային կամ Դենիզ Բելոնը: Այս լուսանկարները պարբերաբար հրատարակվում էին La Révolution Surréaliste և Minotaure ամսագրերում՝ ծառայելով որպես վիզուալ մանիֆեստներ: Չնայած կոնկրետ այս տպագրության լուսանկարչի անունը արխիվներում տարբեր կերպ է հիշատակվում, դրա առկայությունը արվեստի պատմության հավաքածուներում ընդգծում է խմբային լուսանկարչության կարևորությունը սյուրռեալիզմի ճանաչելիության համար:
Պատմական համատեքստը
Անձնական հարաբերություններից անդին, լուսանկարը գտնվում է քաղաքական լուրջ պառակտման շեմին: Անդրե Բրետոնը ձգտում էր սյուրռեալիզմի արմատական էսթետիկան կապել ձախակողմյան հեղափոխական քաղաքականության հետ՝ պահանջելով գաղափարական խիստ կարգապահություն: Մինչ Դեսնոսը, Էլյուարը և Կրևելը ակտիվորեն ներգրավված էին հակաֆաշիստական պայքարում, Դալին դիտավորյալ խախտում էր Բրետոնի սահմանած բարոյական կանոնները: 1930-ականներին Դալին մշակեց իր «պարանոիդ-կրիտիկական մեթոդը», ստեղծելով «Հիշողության հարատևությունը» գլուխգործոցը, սակայն միևնույն ժամանակ հանդես էր գալիս սկանդալային հայտարարություններով Ֆրանկոյի և Հիտլերի վերաբերյալ: Այս քաղաքական սադրանքները զայրացրին Բրետոնին, ով 1934 թվականին կազմակերպեց Դալիի դատավարությունը, իսկ 1939-ին վերջնականապես հեռացրեց նրան սյուրռեալիստների շարքերից՝ նրան տալով «Avida Dollars» ծաղրական անագրաման:
Ինչու է դա կարևոր մինչ օրս
Այս լուսանկարը մնում է ժամանակակից արվեստի պատմության առանցքային փաստաթուղթ, քանի որ որսում է սյուրռեալիզմը իր տեսողական միասնության գագաթնակետին՝ նախքան տարաձայնությունները վերջնականապես կբաժանեին մասնակիցներին: Այն հիշեցնում է, որ 20-րդ դարի ամենահեղափոխական արվեստի շարժումները ծնվել են ոչ թե մեկուսացման մեջ, այլ կոլեկտիվ ինտելեկտուալ էներգիայի շնորհիվ: Հետագա տարիներին Ռենե Կրևելը ողբերգաբար կյանքին վերջ տվեց 1935-ին, Ռոբեր Դեսնոսը զոհվեց համակենտրոնացման ճամբարում Դիմադրության շարժմանն մասնակցելու համար, ხოლო Սալվադոր Դալին հասավ համաշխարհային աննախադեպ փառքի: Սակայն այստեղ՝ լռության այս ակնթարթում, նրանք մնում են միասին՝ նայելով պատմությանը տեսապակի միջով: