Տեխասի մի խումբ ընտանիքներ ԱՄՆ Գերագույն դատարան են ներկայացրել հայցադիմում՝ վիճարկելով 2025 թվականին ընդունված նահանգային օրենքը, որը պարտադրում է հանրակրթական դպրոցների յուրաքանչյուր դասարանում փակցնել Տասը պատվիրանները։ Այս քայլը հաջորդել է ԱՄՆ 5-րդ շրջանային վերաքննիչ դատարանի ապրիլյան որոշմանը, որով 9-8 ձայների հարաբերակցությամբ օրենքը ճանաչվել էր սահմանադրական։
Իրավական վեճի հիմքերը
Հայցվորները, որոնք ներկայացնում են տարբեր կրոնական և ոչ կրոնական հայացքներ ունեցող ընտանիքներ, պնդում են, որ S.B. 10 օրենքը խախտում է Սահմանադրության «Հաստատման կետը» (Establishment Clause) և ոտնահարում ծնողների իրավունքը՝ իրենց երեխաների կրոնական դաստիարակությունը տնօրինելու հարցում։ Դատական պայքարի առանցքում այն հարցն է, թե արդյոք պետությունը կարող է պարտադրել աստվածաշնչյան տեքստերի ցուցադրումը հանրային կրթական հաստատություններում։
Դատական նախադեպերի փոփոխություն
Վեճը շեշտադրում է կրոնական ազատության վերաբերյալ Գերագույն դատարանի մոտեցումների էական փոփոխությունը։ 1980 թվականի Stone v. Graham գործով Գերագույն դատարանը վճռել էր, որ նմանատիպ օրենքը հակասահմանադրական է՝ հիմնվելով «Lemon-ի թեստի» վրա։ Սակայն 5-րդ շրջանային դատարանը պնդում է, որ 2022 թվականի Kennedy v. Bremerton School District գործով Գերագույն դատարանը փաստացի հրաժարվել է այդ թեստից։
Ըստ վերաքննիչ դատարանի մեծամասնության՝ ներկայումս իրավական գնահատականը պետք է հիմնվի պատմական համատեքստի և Սահմանադրության մշակողների սկզբնական մտադրությունների վրա, այլ ոչ թե նախկին նորմատիվային թեստերի։ Հայցվորները, սակայն, ընդգծում են, որ ստորադաս դատարանը չուներ իրավասություն՝ Գերագույն դատարանի նախկին նախադեպերը չեղյալ հայտարարելու համար, քանի որ «միայն Գերագույն դատարանը կարող է չեղյալ համարել իր իսկ որոշումները»։
Հնարավոր հետևանքները
Գերագույն դատարանի կողմից այս գործի քննությունը կարող է հիմնարար նշանակություն ունենալ հանրային դպրոցներում կրոնական խորհրդանիշների օգտագործման սահմանները հստակեցնելու համար։ Եթե Դատարանը համաձայնի լսել հայցը, այն ստիպված կլինի վերանայել 1980-ականների իր նախադեպերը՝ հաշվի առնելով ժամանակակից իրավական պրակտիկան։