Արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների հայրենայնացման նախաձեռնություն
2026 թվականի նոյեմբերի 20-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերությունների համար «հսկայական հարկ» սահմանելու ծրագրի մասին, եթե վերջիններս արհեստական բանականության (AI) տվյալների կենտրոններ կառուցեն արտերկրում: Սպիտակ տան մամուլի ճեպազրույցի ժամանակ նախագահը նշել է, որ թվային ենթակառուցվածքների արտահանումը ստրատեգիական խոցելիություն է ստեղծում՝ այն համեմատելով չիպերի արտադրության ոլորտում նախկինում կորցրած հնարավորությունների հետ: Nebraska TV-ի հաղորդմամբ, նախագահը դեռևս չի մանրամասնել հարկման մեխանիզմները կամ օրենսդրական ընթացակարգերը՝ նշելով, որ առաջարկը դեռևս չի քննարկվել իր աշխատակազմի հետ:
Այս հայտարարությունը համընկնում է վարչակազմի՝ տեղական AI ինքնիշխանությանն ու էներգետիկ անկախությանն առաջնահերթություն տալու քաղաքականության հետ: Նախաձեռնությունը տեղի է ունենում մի ժամանակահատվածում, երբ ԱՄՆ-ում աճում է տվյալների կենտրոնների կառուցման նկատմամբ հանրային դիմադրությունը. այս ամսվա սկզբին տեղական 41 հանրաքվեներից 40-ում ընտրողները մերժել են նման նախագծերը: Իշխանությունները ձգտում են ենթակառուցվածքները պահել ԱՄՆ սահմաններում՝ որպես ազգային մրցունակության պահպանման անհրաժեշտ քայլ:
Օրենսդրական համատեքստը և էներգետիկ կարիքները
Նախագահի առաջարկը համընկնում է Սենատում ընթացող օրենսդրական գործընթացների հետ: Հինգշաբթի օրը Սենատը հավանություն է տվել երկկուսակցական օրինագծին, որը նպատակ ունի արագացնել էլեկտրակայանների և էներգետիկ ենթակառուցվածքների թույլտվությունների տրամադրման գործընթացը: Այս օրենքը, որն այժմ ուղարկվել է Ներկայացուցիչների պալատ, պահանջում է, որ տվյալների կենտրոնները վճարեն իրենց սպառած էներգիայի և էներգացանցերի արդիականացման ծախսերը: Թրամփը ողջունել է այս նախաձեռնությունը՝ նշելով, որ այն կխթանի նոր շինարարությունը երկրի ներսում:
Միաժամանակ, վարչակազմը խստացնում է հսկողությունը այս կենտրոնների հիմքում ընկած տեխնոլոգիաների նկատմամբ: Երկուշաբթի օրը նոր կանոններ են մտցվել, որոնք սահմանափակում են հեռահար մուտքը դեպի ամերիկյան առաջադեմ չիպեր և սերվերներ: Այս քայլերը նպատակ ունեն սահմանափակել օտարերկրյա սուբյեկտների հնարավորությունները՝ օգտագործելու ամերիկյան տեխնոլոգիաները AI առաջադեմ մոդելներ մարզելու համար: Տեխնոլոգիական սահմանափակումների և արտերկրյա ենթակառուցվածքների հարկման համադրությունը վկայում է տեխնոլոգիական գերիշխանությունը պահպանելու բազմակողմանի մոտեցման մասին:
Տնտեսական և ստրատեգիական այս քայլերը կատարվում են գլոբալ մրցակցության պայմաններում: Ասիա կատարած վերջին այցի ընթացքում Թրամփը հայտարարել է 17 միլիարդ դոլարից ավելի գործարքների մասին, սակայն ներքին օրակարգը մնում է հիմնական առաջնահերթությունը: Վարչակազմը պնդում է, որ արտերկրյա տվյալների կենտրոնների վրա հույս դնելը վտանգում է ազգային անվտանգությունն ու AI զարգացման հուսալիությունը: Ֆինանսական արգելքներ ստեղծելով՝ իշխանությունները փորձում են տեխնոլոգիական ընկերություններին ստիպել ներդրումներ կատարել ներքին էներգետիկ և տվյալների ենթակառուցվածքներում: Քաղաքականության արդյունավետությունը կախված կլինի նրանից, թե որքանով կհաջողվի ԱՄՆ էներգետիկ հատվածին արագորեն ընդլայնվել՝ բավարարելու AI ոլորտի աճող պահանջարկը՝ հաշվի առնելով տեղական ենթակառուցվածքային սահմանափակումները:

