Դիվանագիտական ազդակները. Թրամփի հայտարարությունը և Թեհրանի հերքումը
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երկուշաբթի օրը հայտարարել է, որ իր վարչակազմը նոր բանակցություններ է սկսում Իրանի հետ։ Թրամփի խոսքով՝ ինքը կասեցրել է նախապատրաստվող ռազմական հարվածը, որն անվանել է «ամենախոշոր հարձակումը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո»՝ այն բանից հետո, երբ Թեհրանը դիմել է բանակցությունները վերսկսելու խնդրանքով։ Ըստ Սպիտակ տան՝ բանակցությունները նախատեսված են երկուշաբթի կեսօրից հետո՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել լարվածությունը Հորմուզի նեղուցում, ինչին պետք է հաջորդեն միջուկային ծրագրի շուրջ քննարկումները։
Այնուամենայնիվ, Թեհրանն անմիջապես հերքել է Վաշինգտոնի այս հայտարարությունները։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղային լրագրողների հետ հանդիպմանը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ի հետ որևէ ուղղակի բանակցություն այս պահին չի ընթանում։ Նա նաև հերքել է այն պնդումը, թե Իրանն է խնդրել դադարեցնել հարվածները։ Փոխարենը, իրանական կողմը շեշտում է, որ իրենց հիմնական դիվանագիտական ջանքերն ուղղված են Օմանի միջնորդությամբ ընթացող բանակցություններին, որոնք շարունակվում են արդեն 7-8 օր։
Հորմուզի նեղուցի վերահսկողությունը. Օմանի առաջարկն ընդդեմ Իրանի նախագծի
Հակամարտության կենտրոնում աշխարհի կարևորագույն ծովային ուղիներից մեկի՝ Հորմուզի նեղուցի կառավարման հարցն է։ Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբաս Արաղչին հաստատել է, որ Մասկատի հետ բանակցությունները «ավարտական փուլում են»՝ ուղղված անվտանգ ժամանակավոր երթուղու ստեղծմանը։ Օմանի միջնորդությամբ ընթացող քննարկումներում առկա են երկու հիմնական մոտեցումներ.
- Օմանի առաջարկը (Մալակկայի մոդելը). Օմանն առաջարկել է համատեղ տարածաշրջանային մեխանիզմ՝ Մալակկայի նեղուցի օրինակով (որտեղ նավագնացության անվտանգությունը համատեղ կառավարում են Ինդոնեզիան, Մալայզիան և Սինգապուրը)։ Երթուղին առաջարկվում էր կիսել 50-50 հարաբերակցությամբ՝ Իրանի և Օմանի տարածքային ջրերի միջև։
- Իրանի պատասխան առաջարկը. Իրանի փոխարտգործնախարար Քազեմ Ղարիբաբադիի փոխանցմամբ՝ Թեհրանը մերժել է 50-50 տարբերակը և առաջարկել, որ Իրանը վերահսկի իր կողմը, իսկ Օմանը՝ հակառակ գոտու միայն մի մասը։ Սա Իրանին հնարավորություն կտա փաստացի վերահսկել թե՛ մուտքային, թե՛ ելքային նավագնացությունը։
Բաղային ընդգծել է, որ թեև Օմանի հետ համաձայնությունը անհրաժեշտ պայման է նեղուցի բացման համար, այն բավարար չէ։ Նա նշել է, որ նեղուցի փակումը ոչ թե Օմանի հետ տարաձայնությունների, այլ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից իրականացված ռազմական ագրեսիայի հետևանք է, ուստի խնդրի վերջնական լուծումը պահանջում է ԱՄՆ հարձակումների դադարեցում։
Ծովային միջադեպերը և անվտանգային իրավիճակը նեղուցում
Մինչ դիվանագետները քննարկումներ են վարում, իրավիճակը ջրային տարածքում մնում է ծայրահեղ լարված։ Միացյալ Թագավորության ծովային առևտրային գործառնությունների գրասենյակը (UKMTO) հայտնել է նոր միջադեպերի մասին։ Օմանի Խասաբ քաղաքից 20 նավային մղոն հյուսիս-արևելք գտնվող առևտրային տանկերը հայտնել է պայթյունի ձայն լսելու մասին։
Մեկ այլ միջադեպի ժամանակ տանկերներից մեկը վնասվել է անհայտ արկի հարվածից, որը վնասել է մեքենայական բաժանմունքը։ Եվս երկու նավ հայտնել են մոտակայքում որոտացած պայթյունների մասին։ Թեև զոհեր կամ էկոլոգիական աղտոտում չեն արձանագրվել, այս իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ նավագնացության անվտանգությունը լրջագույն սպառնալիքի տակ է։
Աշխարհաքաղաքական հեռանկարները. Վաշինգտոնի «հեռանալու» ռազմավարությունը
Մերձավոր Արևելքի ինստիտուտի վերլուծաբան Ալան Էյրը Al Jazeera-ի հետ զրույցում նշել է, որ ամենահավանական սցենարը Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ Իրանի կարճաժամկետ վարչական վերահսկողության հաստատումն է։
Ըստ վերլուծաբանի՝ Օմանը և Ծոցի երկրները կարող են համաձայնել նվազագույն սպասարկման վճարների ներդրմանը, իսկ Թրամփի վարչակազմը, ցանկանալով խուսափել ծախսատար պատերազմից, կընդունի այս պայմանները։ Թրամփը սա կներկայացնի որպես հաղթանակ՝ հայտարարելով, թե Իրանը խոստացել է չունենալ միջուկային զենք, և կկենտրոնանա այլ խնդիրների վրա։ Այս մոտեցմանը կողմ են նաև տարածաշրջանային դաշնակիցները. Թրամփը նշել է, որ Սաուդյան Արաբիան, ԱՄԷ-ն և Կատարը հորդորել են իրեն հետաձգել ռազմական գործողությունները՝ հանուն դիվանագիտական լուծման։