Հաիթիի մայրաքաղաք Պորտ-օ-Փրինսում իրավիճակը հասել է կրիտիկական կետի, քանի որ գանգստերական բռնությունները և քաղաքական անկայունությունը երկիրը մոտեցնում են փլուզմանը։ 2025 թվականի հուլիսին ՄԱԿ-ը և Քենիա-ղեկավարած բազմազգ անվտանգության աջակցման առաքելությունը (MSS) բախվում են լուրջ մարտահրավերների, այդ թվում՝ ֆինանսավորման պակասի, օպերացիոն անարդյունավետության և աճող հումանիտար ճգնաժամի։ Այս մարտահրավերները գալիս են այն պահին, երբ ՄԱԿ-ի ինտեգրված գրասենյակի մանդատի ավարտին մնացել է ընդամենը մի քանի օր։
Բռնության աճը և պետության իշխանության անկումը
Պորտ-օ-Փրինսը, որը ժամանակին հանդիսանում էր աշխույժ Կարիբյան մայրաքաղաք, այժմ քաոսի մեջ է, քանի որ կազմակերպված հանցավոր խմբերը վերահսկում են քաղաքի մոտ 90%-ը։ ՄԱԿ-ի Եվրոպայի, Կենտրոնական Ասիայի և Ամերիկայի գծով օգնական գլխավոր քարտուղար Միրոսլավ Ճենչան նշել է, որ պետության իշխանության անկումը հստակ է։ Գլխավոր պետական հաստատությունները, հիվանդանոցները և նույնիսկ կարևոր ենթակառուցվածքներ, ինչպիսիք են Տուսեն Լուվերտյուր միջազգային օդանավակայանը, պարալիզացված են գանգստերական գործողությունների պատճառով։
Գանգստերները ընդլայնել են իրենց ազդեցությունը նաև մետրոպոլիական տարածքից դուրս՝ ստեղծելով հումանիտար ճգնաժամ, որը սպառնում է միլիոնավոր մարդկանց կյանքին։ ՄԱԿ-ի Թմրանյութերի և հանցավորության դեմ պայքարի գրասենյակի (UNODC) գլխավոր տնօրեն Ղադա Վալին ընդգծել է իրավիճակի լրջությունը՝ նշելով. «Առանց միջազգային հանրության հավելյալ անվտանգության աջակցության, ապագան մռայլ է»։
Քենիայի ղեկավարությունը և MSS-ի հաջողությունները
Չնայած մարտահրավերներին, Քենիա-ղեկավարած MSS առաքելությունը որոշակի հաջողություններ է արձանագրել կայունության վերականգնման գործում։ ՄԱԿ-ում Քենիայի մշտական ներկայացուցիչի տեղակալ դեսպան Յաբեշ Մոնարին ընդգծել է, որ MSS-ն վերականգնել է հիվանդանոցներ, նախագահական պալատը, միջազգային օդանավակայանը և նավահանգիստը։ Առաքելության առաջին տարեդարձի առթիվ, որը նշվեց 2025 թվականի հունիսի 27-ին, MSS հրամանատար Գոդֆրի Օտունգեն վերահաստատեց խաղաղապահների նվիրվածությունը կարգի վերականգնմանը։
Հրամանատար Օտունգեն խաղաղապահներին անվանեց «հույսի ճառագայթ» և միջազգային համագործակցության ուժի խորհրդանիշ։ Սակայն նա նաև ընդունեց առաքելության սահմանափակումները, մասնավորապես անձնակազմի և ռեսուրսների պակասը։ Ներկայումս տեղակայված է ընդամենը 991 սպա, այդ թվում՝ 735-ը Քենիայից, ինչը զգալիորեն ցածր է նախատեսված 2,500-ից։ Ավիացիոն աջակցության, հաղորդակցման համակարգերի և օպերացիոն սարքավորումների պակասը լրջորեն խոչընդոտել է առաքելության արդյունավետությունը։
Ֆինանսավորման պակասը և միջազգային արձագանքը
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը այս տարվա սկզբին նամակով դիմեց ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդին՝ զգուշացնելով առաքելության դոնորային ֆինանսավորման կախվածության մասին։ Շատ զրահապատ մեքենաներ անհամապատասխան են Պորտ-օ-Փրինսի քաղաքային միջավայրին, իսկ պահեստամասերի պակասը դրանց կեսը դարձրել է ոչ օգտագործելի։ Առաքելությունը դժվարությունների է հանդիպում նաև 12 առաջապահ գործողությունների բազաների ստեղծման հարցում՝ առայժմ հիմնվելով ընդամենը երեքի վրա։
Մանդատի ավարտը մոտենալու պայմաններում ՄԱԿ-ը շտապ կոչ է անում ֆինանսավորման և լոգիստիկ աջակցության տրամադրման համար։ Գուտերեշը առաջարկել է ստեղծել հատուկ աջակցման գրասենյակ, որը կտրամադրի օպերացիոն և լոգիստիկ աջակցություն MSS-ին։ Սակայն հիմնական դոնորները, ներառյալ ԱՄՆ-ը, դժկամություն են հայտնում ֆինանսական բեռը վերցնելու հարցում, և առաքելության ապագան մնում է անորոշ։
Հումանիտար ազդեցությունը և առաջիկա ուղին
Պորտ-օ-Փրինսի բնակիչների համար շարունակվող ճգնաժամը ծանր հարված է հասցրել։ Հազարավոր մարդիկ տեղահանվել են, և հիմնական ծառայությունների, ինչպիսիք են առողջապահությունը, կրթությունը և մաքուր ջուրը, հասանելիությունը խիստ սահմանափակ է։ Անվտանգության մասնավոր ընկերությունների և ինքնապաշտպանական խմբերի արագ աճը բարդացնում է արդեն իսկ անկայուն իրավիճակը։
Քենիան, որպես MSS առաքելության ղեկավար, բախվում է աճող ճնշմանը՝ շարունակելու իր նվիրվածությունը։ Դեսպան Մոնարին միջազգային հանրությանը կոչ է անում տրամադրել հստակ ուղեցույց՝ շեշտելով իրավիճակի հրատապությունը։ «Մենք աշխատում ենք մեր կարողությունների 30%-ից պակասով», – նշել է նա։
Քանի որ Հաիթին կանգնած է խաչմերուկում, առաջիկա օրերը որոշիչ կլինեն՝ պարզելու համար, արդյոք միջազգային ջանքերը կարող են կայունացնել Պորտ-օ-Փրինսը և հույս վերադարձնել փլուզման եզրին գտնվող այս երկրին։