Այս տպավորիչ լուսանկարը, որն արվել է 1862 թվականի հոկտեմբերի 2-ին, Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ամենահայտնի տեսողական վավերագրերից է, որտեղ նախագահ Աբրահամ Լինքոլնի վեհ կերպարը միախառնվում է պատերազմի դաժան իրականությանը։ Արված լինելով Էնթիթեմի ճակատամարտից՝ ամերիկյան պատմության ամենաարյունալի մեկօրյա բախումից ընդամենը երկու շաբաթ անց, պատկերը վկայում է պառակտված երկրի և պատերազմի ծանր բեռից հոգնած նախագահության մասին։ Ուսումնասիրելով այս կադրը՝ մենք կարող ենք բացահայտել այն քաղաքական և անձնական լարվածությունը, որը բնորոշում էր 1862 թվականի աշունը, և հասկանալ, թե ինչպես մեկ լուսանկարչական թիթեղը կարողացավ որսալ թե՛ մարտադաշտի մռայլ իրականությունը, թե՛ Միության ղեկավարության փխրուն վիճակը։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կոմպոզիցիայի կենտրոնում կանգնած է Աբրահամ Լինքոլնը, ում 193 սանտիմետր հասակն էլ ավելի է ընդգծվում իր հայտնի սև բարձր գլխարկով (ցիլինդրով) և երկար, մուգ վերարկուով։ Նա կանգնած է արտասովոր ուղիղ, ձեռքերը բնականորեն իջեցված են, իսկ մռայլ ու վճռական հայացքն ուղղված է ուղիղ դեպի տեսախցիկը։ Նրանից աջ կանգնած է գեներալ-մայոր Ջոն Ա. Մաքքլերնանդը՝ զինվորական համազգեստով, ձեռքը վերարկուի մեջ պահած։ Լինքոլնից ձախ կանգնած է Ալան Փինկերտոնը՝ Փինկերտոնի ազգային դետեկտիվ գործակալության հիմնադիրը և Միության հետախուզական ծառայության այն ժամանակվա ղեկավարը՝ գլխարկով, հայացքը փոքր-ինչ թեքած։ Եռյակը գտնվում է Մերիլենդի չոր, անհարթ խոտածածկույթի վրա՝ զինվորական կտավե վրանի դիմաց, որն ամրացված է ձգված պարաններով։ Վրանի մուտքի մոտ դրված է դատարկ փայտե աթոռ, ինչը հուշում է դաշտային շտաբի ժամանակավոր բնույթի մասին։ Պայծառ, ուղիղ ցերեկային լույսը գետնին գցում է սուր, մուգ ստվերներ՝ ընդգծելով նրանց կոշիկների փոշոտ հյուսվածքը և պատերազմական կյանքի անզարդ իրականությունը։
Կադրից այն կողմ. պատմական պահը
Լուսանկարն արվել է Մերիլենդի Շարփսբուրգ քաղաքի մոտակայքում գտնվող Պոտոմակի բանակի ճամբար Լինքոլնի չորսօրյա այցի ժամանակ։ Ընդամենը երկու շաբաթ առաջ՝ 1862 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, այս դաշտերում բռնկվել էր Էնթիթեմի ճակատամարտը, որն ընդամենը տասներկու ժամում խլել էր Միության և Կոնֆեդերացիայի ավելի քան 23,000 զինվորների կյանք կամ թողել նրանց վիրավոր ու անհայտ կորած։ Չնայած ճակատամարտը տեխնիկապես Միության ռազմավարական հաղթանակն էր, քանի որ այն կասեցրեց գեներալ Ռոբերտ Է. Լիի առաջխաղացումը դեպի հյուսիս, Լինքոլնը խորապես հուսահատված էր։ Պոտոմակի բանակի հրամանատար, գեներալ-մայոր Ջորջ Բ. Մաքլելանը չէր հետապնդել Լիի նահանջող, ջախջախված ուժերին Պոտոմակ գետի վրայով՝ բաց թողնելով պատերազմն արագորեն ավարտելու հնարավորությունը։ Լինքոլնը ժամանել էր Մերիլենդ՝ զորքերը ստուգելու պատրվակով, սակայն նրա իրական նպատակն էր անձամբ գնահատել բանակի վիճակը և դրդել Մաքլելանին ակտիվ գործողությունների։ Այս վարչական և ռազմական դիմակայության լարվածությունը հստակ զգացվում է կադրում գտնվող տղամարդկանց կեցվածքում։
Լուսանկարիչը և պատմական ծագումը
Պատկերը հեղինակել է շոտլանդացի լուսանկարիչ Ալեքսանդր Գարդները, ով 1856 թվականին գաղթել էր ԱՄՆ՝ աշխատելու հայտնի դիմանկարիչ Մեթյու Բրեդիի մոտ։ 1862 թվականին Գարդները ղեկավարում էր Բրեդիի ստուդիան Վաշինգտոնում, սակայն հաճախ էր մեկնում առաջնագիծ՝ պատերազմը վավերագրելու համար։ Այս կոնկրետ լուսանկարը Գարդների կողմից Լինքոլնի այցի ժամանակ արված շարքի մի մասն էր։ Քանի որ Գարդները տեխնիկապես աշխատում էր Բրեդիի մոտ, այս պատկերներից շատերը սկզբում հրապարակվեցին և տարածվեցին Բրեդիի անվան տակ։ Սակայն հետագայում Գարդները հեռացավ Բրեդիից՝ հիմնելով իր սեփական ստուդիան և 1866 թվականին հրատարակելով իր նշանավոր «Պատերազմի լուսանկարչական էսքիզների գիրքը» (Photographic Sketch Book of the War)՝ ապահովելով իր հեղինակային իրավունքը այս պատմական նեգատիվների նկատմամբ, որոնք այժմ պահվում են ԱՄՆ Ազգային արխիվում և Կոնգրեսի գրադարանում։
Պատմական համատեքստն ու հետևանքները
Էնթիթեմի ճակատամարտը Լինքոլնին տվեց այն կարևոր քաղաքական հաղթանակը, որն անհրաժեշտ էր Քաղաքացիական պատերազմի բնույթը փոխելու համար։ Ճակատամարտից ընդամենը հինգ օր անց՝ 1862 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, Լինքոլնը հրապարակեց Ստրուկների ազատագրման նախնական հռչակագիրը՝ հայտարարելով, որ Կոնֆեդերացիայի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում բոլոր ստրուկները կազատվեն 1863 թվականի հունվարի 1-ից։ Սա պատերազմի նպատակը սոսկ Միության պահպանումից վերածեց ստրկատիրության հիմնարար վերացման։ Երբ Լինքոլնը հոկտեմբերի 2-ին կանգնած էր Գարդների տեսախցիկի առջև, նա իր ուսերին կրում էր այս հեղափոխական որոշման ողջ ծանրությունը՝ գիտակցելով, որ հռչակագրի հաջողությունը լիովին կախված էր ռազմական հաղթանակներից, որոնք Մաքլելանը չէր շտապում ապահովել։ Այս այցից կարճ ժամանակ անց՝ 1862 թվականի նոյեմբերին, Լինքոլնը վերջապես կորցրեց համբերությունը և ազատեց Մաքլելանին հրամանատարի պաշտոնից։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Այս լուսանկարը մնում է ամերիկյան տեսողական պատմության անկյունաքարը, քանի որ այն մարդկայնացրեց նախագահական իշխանությունը աննախադեպ ազգային ողբերգության ժամանակաշրջանում։ Մինչև Քաղաքացիական պատերազմը հանրությունն իր առաջնորդներին ճանաչում էր միայն իդեալականացված կտավների կամ ստուդիական պաշտոնական դիմանկարների միջոցով։ Գարդների լուսանկարը նախագահին բերեց մարտադաշտի փոշու և կտավների մեջ՝ ցույց տալով նրան այն մարդկանց կողքին, ովքեր կոչված էին կյանքի կոչելու իր որոշումները։ Այն կամրջեց Վաշինգտոնում կայացված քաղաքական որոշումների և դաշտի դաժան իրականության միջև եղած անդունդը։ Այսօր պատկերը խորհրդանշում է պետական բարձրագույն պատասխանատվությունը՝ հավերժացնելով լռության ու լարվածության այն պահը, որից հետո պատերազմն անցավ իր ամենավճռորոշ փուլին։