ԳԵՅՆՍՎԻԼ, Ֆլորիդա (Azat TV) – Օդի տարածված աղտոտիչների ազդեցությունը երկարաժամկետ հեռանկարում զգալիորեն մեծացնում է Պարկինսոնի հիվանդության հետ կապված թուլամտության և Լևիի մարմիններով թուլամտության առաջացման հավանականությունը, ինչպես վկայում է 2026 թվականի մայիսի 14-ի հրապարակումը՝UF Health-ի կողմից հրապարակված լայնածավալ հետազոտությունը։ Ֆլորիդայի համալսարանի առողջապահական կենտրոնի մասնագետների գլխավորությամբ իրականացված ուսումնասիրությունը վերլուծել է Դանիայում 65-ից 95 տարեկան ավելի քան 2.1 միլիոն մարդու առողջապահական և բնապահպանական տվյալները՝ հետևելով մինչև կլինիկական ախտորոշումը տասնամյա ժամանակահատվածում նրանց ստացած աղտոտվածության մակարդակին։
Հետազոտողները գնահատել են մանր մասնիկների և ազոտի երկօքսիդի խտությունը համապետական ռեգիստրների տվյալների հիման վրա։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ աղտոտվածության փոքր աճը տասը տարվա ընթացքում ուղղակիորեն կապված է նեյրոդեգեներատիվ խանգարումների զարգացման զգալիորեն բարձր ռիսկերի հետ։ Մասնավորապես, Լևիի մարմիններով թուլամտության զարգացման հավանականությունը բարձր ազդեցության պայմաններում եղել է մոտավորապես չորս անգամ բարձր, մինչդեռ Պարկինսոնի հետ կապված թուլամտության ռիսկը կրկնապատկվել է՝ հաշվի առնելով ժողովրդագրական, սոցիալ-տնտեսական և նախկինում առկա բժշկական գործոնները, ինչպես հաղորդում է հետազոտությունը՝Fox News-ը։
Շրջակա միջավայրի նեյրոտոքսիկության մեխանիզմները
Օդային տոքսինները ճանաչողական անկման հետ կապող կենսաբանական մեխանիզմը հիմնված է մասնիկների չափի և համակարգային տեղաշարժի վրա։ Մանր մասնիկները միկրոսկոպիկ օդային բեկորներ են, որոնք հիմնականում առաջանում են տրանսպորտի, ծովային նավագնացության և արդյունաբերական այրման գործընթացների հետևանքով։ Ազոտի երկօքսիդը կարմրաշագանակագույն թունավոր գազ է, որը հիմնականում արտանետվում է հանածո վառելիքի այրման ժամանակ։
UF Health-ի Նորման Ֆիքսելի անվան նյարդաբանական հիվանդությունների ինստիտուտի պրոֆեսոր Դիմիտրի Ս. Դավիդովի խոսքով՝ սրանք այն աղտոտիչներն են, որոնց քաղաքային բնակչությունն ամեն օր է հանդիպում։ Երբ այս մանր մասնիկները խորությամբ ներշնչվում են շնչառական ուղիներով, դրանք թոքային բշտիկների միջով անցնում են արյան շրջանառության համակարգ։ Արյան մեջ հայտնվելով՝ գերմանր բաղադրիչները կարող են շրջանցել կենսաբանական արգելքները և հաղթահարել արյունուղեղային պատնեշը՝ առաջացնելով ուղեղի քրոնիկական բորբոքում, միկրոգլիայի ակտիվացում և բջջային սթրես, որոնք կապված են ալֆա-սինուկլեին սպիտակուցների կուտակման հետ։
Ծավալը, մեթոդաբանությունը և սահմանափակումները
Դանիական ռեգիստրների համակարգը հետազոտողներին տրամադրել է եզակիորեն համապարփակ համաճարակաբանական բազա՝ թույլ տալով համեմատել նեյրոդեգեներատիվ թուլամտություն ախտորոշված հիվանդներին տարիքով, սեռով և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակով նմանատիպ վերահսկիչ խմբերի հետ։ Թեև ազոտի երկօքսիդի ազդեցությունը նույնպես կապված է եղել բարձր ռիսկի հետ, դրա ազդեցության աստիճանը ավելի համեստ է եղել մանր մասնիկների համեմատությամբ՝ ցույց տալով Լևիի մարմիններով թուլամտության ռիսկի մոտավորապես կրկնակի աճ բարձր ազդեցության պայմաններում։
Չնայած մեծ ընտրանքին և վիճակագրական բազմագործոնային ճշգրտումներին, հեղինակներն ընդգծել են կարևոր մեթոդաբանական սահմանափակումները։ UF Health-ի Լուիս և Ռոբերտա Ֆիքսելների անվան ամբիոնի վարիչ դոկտոր Գրեգորի Պոնտոնեն նշել է, որ հետազոտությունը հաստատում է հստակ համաճարակաբանական կապ, այլ ոչ թե միանշանակ ուղղակի պատճառահետևանքային կապ։ Ավելին, քանի որ ռեգիստրներում հիմնականում արձանագրվել են հիվանդանոցային կամ մասնագիտացված բժշկական հաստատություններում կատարված ախտորոշումները, ավելի մեղմ կամ վաղ փուլում գտնվող դեպքերը կարող են վրիպած լինել։ Տվյալների բազայում նաև բացակայել են մասնագիտական պատմության, ներսի օդի որակի և անհատական կենսակերպի մանրամասները։