Ուկրաինական հակամարտությունը թևակոխում է չափազանց վտանգավոր ու անկանխատեսելի փուլ։ Կրեմլին մոտ կանգնած աղբյուրների փոխանցմամբ, որոնց հղում է անում Bloomberg գործակալությունը, Մոսկվան եկել է այն եզրահանգման, որ խաղաղության բանակցությունները մտել են կատարյալ փակուղի, ինչը կողմերին վերադարձրել է ելման կետին։ Չեղարկելով նախկինում հնարավոր համարվող դիվանագիտական ձևաչափերը՝ Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունն այժմ ծրագրում է կտրուկ ուժգնացնել բալիստիկ հրթիռային հարվածները Ուկրաինայի խոշոր քաղաքների, այդ թվում՝ Կիևի կենտրոնի և կենսական նշանակության ենթակառուցվածքների ուղղությամբ։
Ալյասկայի համաձայնության տապալումը և դիվանագիտական փակուղին
Դիվանագիտական գործընթացների ներկայիս տապալումը վերջ դրեց Մոսկվայում տիրող որոշակի սպասումներին։ Ռուսական կողմը հույսեր էր կապում նախորդ տարվա օգոստոսին Ալյասկայում (Անկորիջ) ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հանդիպման ժամանակ ձեռք բերված ոչ պաշտոնական փոխըմբռնման հետ։ Այդ շրջանակը ենթադրում էր, որ Վաշինգտոնը պետք է ճնշում գործադրեր Կիևի վրա՝ Դոնեցկի արևելյան շրջանները զիջելու և պատերազմը դադարեցնելու համար։ Սակայն այս բանաձևը կատարելապես անիրագործելի էր։ Ուկրաինան հետևողականորեն մերժել է Դոնեցկի ամրացված քաղաքների գոտին (ներառյալ Կրամատորսկը և Սլովյանսկը) հանձնելու Պուտինի պահանջները, որոնք ուկրաինական ուժերը հաջողությամբ պաշտպանում են դեռևս 2014 թվականից ի վեր։
ԱՄՆ դիրքորոշման փոփոխությունն ակնհայտ դարձավ արդեն ամռանը։ Հունիսին ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն հայտարարեց, որ եթե իրական համաձայնություն լիներ, պատերազմն արդեն ավարտված կլիներ։ Իսկ հուլիսին Ֆիլիպիններում ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հետ հանդիպումից հետո Ռուբիոն ընդգծեց, որ հին մոտեցումներն այլևս չեն գործում, և անհրաժեշտ են «նոր հայեցակարգեր»։ Սա Կրեմլին հանգեցրեց այն համոզման, որ իր կողմից արված ցանկացած զիջում միայն թուլացրել է Ռուսաստանի դիրքերը, և այժմ միակ ելքը ռազմական ճնշման մեծացումն է։
Տնտեսական հարվածներ և «Պանդորայի արկղի» հետևանքները
Ռազմական էսկալացիան տեղի է ունենում երկկողմանի տնտեսական հյուծման պատերազմի ֆոնին։ Ուկրաինան վերջին ամիսներին ակտիվորեն հարվածներ է հասցնում Ռուսաստանի խորքում գտնվող նավթավերամշակման գործարաններին և լոգիստիկ խոշոր հանգույցներին, այդ թվում՝ Wildberries և Ozon առևտրային հսկաների պահեստներին՝ պատճառելով միլիարդավոր դոլարների վնաս։ Վլադիմիր Պուտինն իր վերջին հարցազրույցում հայտարարել է, որ Ուկրաինան «բացել է Պանդորայի արկղը» և պետք է պատրաստ լինի պատասխան հարվածների իր տնտեսության ամենազգայուն ոլորտներին։
Մոսկվայի պատասխանը ենթադրում է հզոր բալիստիկ հրթիռների կիրառում ոչ միայն էներգետիկ համակարգի (ինչը նախորդ ձմռանը միլիոնավոր ուկրաինացիների զրկեց լույսից ու ջեռուցումից), այլև Կիևի կենտրոնում գտնվող որոշումների կայացման կենտրոնների ուղղությամբ։ Սա լուրջ մարտահրավեր է Ուկրաինայի համար, որը զենիթային հրթիռների խրոնիկական պակաս ունի։ Բացի այդ, բախումները տեղափոխվել են Սև ծովի ավազան, որտեղ թիրախավորվում են առևտրային նավերն ու նավահանգիստները, ինչը սպառնում է հացահատիկի համաշխարհային մատակարարումներին բերքահավաքի թեժ պահին։
Միջուկային սպառնալիք. հռետորաբանություն և աշխարհաքաղաքական զսպումներ
Ռազմական անհաջողությունների և փակուղու ֆոնին ռուսական «ռազմատենչ» շրջանակներում ակտիվացել են խոսակցությունները մարտավարական միջուկային զենքի կիրառման հնարավորության մասին՝ որպես վերջին միջոց։ Կողմնակիցների փաստարկն այն է, որ Պուտինի համար պատերազմում պարտվելն ավելի վատ է, քան ցանկացած էսկալացիա։ Ի տարբերություն ռազմավարական զենքի, մարտավարական միջուկային մարտագլխիկներն ունեն փոքր հզորություն և նախատեսված են կոնկրետ ռազմադաշտում խնդիրներ լուծելու համար, թեև դրանց կիրառումը կխախտի 1945 թվականից գոյություն ունեցող համաշխարհային տաբուն։
Այնուամենայնիվ, արևմտյան հետախուզությունը դեռևս չի արձանագրել միջուկային զենքի նախապատրաստման որևէ գործնական նշան։ Բրուքինգսի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Ֆիոնա Հիլը նշում է, որ թեև Բայդենի վարչակազմը հստակ նախազգուշացրել էր Ռուսաստանին ԱՄՆ-ի կողմից սովորական սպառազինությամբ հուժկու պատասխան հարվածի մասին, դեռևս անորոշ է՝ արդյոք Թրամփի վարչակազմը կգնա նման քայլի։ Ըստ նրա՝ Պուտինը պարզապես փորձարկում է Արևմուտքի համբերության սահմանները։
Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի կարևորագույն գործընկերները՝ Չինաստանն ու Հնդկաստանը, խստորեն զգուշացրել են Մոսկվային զերծ մնալ միջուկային զենքի կիրառումից։ Պեկինը հստակ հասկացրել է, որ դա իր համար կարմիր գիծ է։ Այս հարցը կլինի ուշադրության կենտրոնում հաջորդ շաբաթ Ղրղզստանում կայանալիք Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) գագաթնաժողովում, որտեղ Պուտինը կհանդիպի Սի Ծինփինի և Նարենդրա Մոդիի հետ։ Կարնեգի կենտրոնի փորձագետ Ալեքսանդր Գաբուևի կարծիքով՝ միջուկային զենքի կիրառման հավանականությունը չափազանց ցածր է, քանի որ դրա ռազմական արդյունավետությունը սահմանափակ է, իսկ քաղաքական կորուստները՝ աղետալի Մոսկվայի համար։
Դիվանագիտական վակուում. Ռեթքլիֆի այցը և ՇՀԿ առաջիկա գագաթնաժողովը
Դիվանագիտական դաշտում ներկայումս տիրում է լիակատար վակուում։ Թեև ԱՄՆ ԿՀՎ տնօրեն Ջոն Ռեթքլիֆը երեքշաբթի օրը չհայտարարված այցով ժամանել էր Մոսկվա՝ իր գործընկերների հետ բանակցելու համար, այդ հանդիպման մանրամասները գաղտնի են պահվում։ ԱՄՆ հատուկ բանագնացներ Սթիվ Ուիթքոֆի և Ջարեդ Կուշների այցերը Մոսկվա և Կիև շարունակում են հետաձգվել, քանի որ Վաշինգտոնի ուշադրությունն այժմ սևեռված է Մերձավոր Արևելքում Իրանի հետ հակամարտության վրա։
Այս պայմաններում Կրեմլը պատերազմի շարունակությունից և էսկալացիայից բացի այլընտրանք չի տեսնում։ Չնայած Մոսկվան դեռ հույս ունի, որ ամերիկյան բանագնացները հանդես կգան նոր առաջարկներով, բեկման սպասումները նվազագույն են։ Առաջիկա շաբաթները ցույց կտան, թե արդյոք կողմերը կգնան լայնածավալ ռազմական բախման նոր փուլի, թե տարածաշրջանային խաղացողներին կհաջողվի ՇՀԿ գագաթնաժողովի շրջանակում կայունացնել իրավիճակը։