ՍԵՈՒՏԱ, Իսպանիա — Իսպանիայի կառավարությունը 500 մետր երկարությամբ լողացող ծովային պատնեշ է տեղադրել Հյուսիսային Աֆրիկայում գտնվող իր Սեուտա անկլավի և Մարոկկոյի միջև ծովային սահմանին։ Ինչպես հայտնում է Associated Press լրատվական գործակալությունը, այս արտակարգ ինժեներական քայլին Մադրիդը դիմել է 2026 թվականի օգոստոսի սկզբին տեղի ունեցած աննախադեպ սահմանային ճեղքումից հետո, երբ շուրջ 50,000-ից 60,000 միգրանտներ փորձել են հատել եվրոպական տարածքի սահմանը։ Զանգվածային անցումը հանգեցրել է հումանիտար ծանր աղետի՝ խլելով ավելի քան 100 մարդու կյանք, և դիվանագիտական ու քաղաքական լուրջ պառակտում է առաջացրել Եվրոպական միությունում։
Անվտանգության խստացումը հյուսիսաֆրիկյան սահմանին
Տարախալ լողափի սահմանային անցակետի մոտ տեղադրված նոր լողացող պատնեշը Իսպանիայի սահմանային անվտանգության ենթակառուցվածքի անմիջական խստացումն է։ 48 ժամվա ընթացքում իսպանական իշխանությունները հատուկ ռազմածովային նավերի միջոցով ամրացրել են ծանր ջրային արգելապատնեշը, որը նպատակ ունի կանխել միգրանտների փորձերը՝ շրջանցելու Սեուտայի և մարոկկոյական Ֆնիդեք քաղաքի միջև ֆիզիկական սահմանը հանդիսացող ալեբախները։ Իսպանական տարածք հասնելու համար միգրանտները սովորաբար ստիպված են լինում անցնել Միջերկրական ծովի բաց ջրերով շուրջ երեք մղոն (հինգ կիլոմետր) երկարությամբ վտանգավոր երթուղին։
Միգրանտների կտրուկ ներհոսքի պատճառով Մադրիդը Սեուտայի լողափեր հսկելու համար գործի է դրել զինված ուժերը և Ազգային ոստիկանության լրացուցիչ ստորաբաժանումներ։ Սահմանի մարոկկոյական կողմում անվտանգության ուժերը բախվել են ջուրը մտնել փորձող բազմության հետ։ Մարոկկոյի իշխանությունները կիրառել են ջրցան մեքենաներ, արցունքաբեր գազ և արձակել նախազգուշական կրակոցներ՝ ամբոխը ցրելու նպատակով։ Ֆնիդեքը սահմանային անցակետին կապող ճանապարհին հրկիզված մեքենաներ են մնացել, իսկ արցունքաբեր գազի և ծխի հոտը տարածաշրջանում պահպանվել է օրեր շարունակ։
Մարդկային կորուստներն ու զանգվածային վերադարձը
Սահմանային այս ճեղքման մարդկային կորուստներն ամենածանրն են անկլավի ժամանակակից պատմության մեջ։ Իսպանիայի ներքին գործերի նախարար Ֆեռնանդո Գրանդե-Մառլասկայի հաղորդմամբ՝ առնվազն 67 միգրանտ է զոհվել, որոնց մի մասը խեղդվել է ալեկոծ ծովում, իսկ մյուսները՝ մահացել ալեբախ պատնեշի մոտ տեղի ունեցած հրմշտոցի հետևանքով։ Այնուամենայնիվ, տեղի ոստիկանության և փրկարարական ծառայությունների գնահատմամբ՝ զոհերի իրական թիվը գերազանցել է 100-ը, քանի որ Սեուտայի և Մարոկկոյի ափամերձ ժայռոտ հատվածներում շարունակում են հայտնաբերվել նոր մարմիններ։
Չնայած սկզբնական ներհոսքի ահռելի մասշտաբներին, Սեուտա մուտք գործած անձանց ճնշող մեծամասնությունն արդեն վերադարձել է Մարոկկո։ Ոստիկանության տվյալներով՝ շուրջ 73,500 մարդ լքել է անկլավը և վերադարձել Մարոկկո (այս թվում՝ նրանք, ովքեր սահմանը հատել են մի քանի անգամ)։ Վերադարձող միգրանտները նկարագրել են Սեուտայում տիրող ծայրահեղ ծանր պայմանները՝ նշելով սննդի, ջրի և կացարանի լիակատար բացակայության մասին։ Շատերը օրեր շարունակ թաքնվել են անտառներում՝ ստանալով տարբեր մարմնական վնասվածքներ բախումների և փշալարերի պատճառով, որից հետո կամավոր հետ են վերադարձել։ «Ես որոշեցի ինքնուրույն վերադառնալ»,— պատմել է 23-ամյա Ուաիլ Լամզեյզը։ «Ութ օր անցկացրի Սեուտայում, բայց օրերով ոչինչ չէի կերել։ Նույնիսկ այնտեղ գտնվող մարոկկացիները չօգնեցին»։
Ներքաղաքական բախումներն ու դավադրությունների տեսությունները
Այս ճգնաժամն արմատապես փոխել է ներքաղաքական իրավիճակը Մադրիդում։ Նախկինում Իսպանիայի պահպանողական ընդդիմությունը նման դեպքերում մեղադրում էր Մարոկկոյի կառավարությանը՝ սահմանը պատշաճ չհսկելու համար։ Սակայն այս անգամ «Ժողովրդական կուսակցության» (PP) առաջնորդ Ալբերտո Նունյես Ֆեյխոոն և «Vox» աջ ծայրահեղական կուսակցության ղեկավար Սանտյագո Աբասկալը հիմնականում զերծ են մնացել Ռաբաթին մեղադրելուց՝ իրենց քննադատության սլաքն ուղղելով վարչապետ Պեդրո Սանչեսի վարած միգրացիոն քաղաքականության դեմ։ Սանչեսի կառավարությունը կողմնակից է մինչև 2026 թվականն Իսպանիա մուտք գործած անօրինական միգրանտներին օրինական կարգավիճակ տրամադրելուն՝ աշխատուժի պակասը լրացնելու նպատակով, ինչը հակասում է ԵՄ-ում տիրող արտաքսման և խիստ սահմանափակումների քաղաքականությանը։
Քաղաքական հետևանքները նաև տարօրինակ դավադրության տեսությունների տեղիք են տվել։ Աջակողմյան որոշ գործիչներ, այդ թվում՝ «Vox»-ի նախկին գլխավոր քարտուղար Խավիեր Օրտեգա Սմիթը, հայտարարել են, թե ԱՄՆ-ն ու Իսրայելն են կանգնած այս ճգնաժամի հետևում՝ նպատակ ունենալով ապակայունացնել Իսպանիան։ Այս թեզը տարածել է նաև օսկարակիր դերասան Խավիեր Բարդեմը՝ հղում անելով Իսրայելի վարչապետի որդու՝ Յաիր Նեթանյահուի 2019 թվականի սարկաստիկ գրառմանը, որտեղ նա արաբներին ու մուսուլմաններին կոչ էր անում «ազատագրել օկուպացված տարածքները»՝ սկսելով Սեուտայից և Մելիլյայից։ Միևնույն ժամանակ, ներքին գործերի նախարար Գրանդե-Մառլասկան պաշտպանել է Ռաբաթին՝ Մարոկկոն անվանելով «լիովին վստահելի գործընկեր» և նշելով, որ երկկողմ համագործակցության շնորհիվ հաջողվել է իրավիճակը կայունացնել 24 ժամվա ընթացքում։
Շենգենյան գոտու պառակտումն ու եվրոպական արձագանքը
Սեուտայի ճգնաժամի աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը հասել է Եվրոպական միության բաց սահմանների համակարգի հիմքերին։ Իտալիայի վարչապետ Ջորջիա Մելոնին հայտարարել է, որ Իտալիան անհապաղ դադարեցնում է Շենգենյան համաձայնագիրը Իսպանիայի հետ՝ վերականգնելով խիստ սահմանային հսկողությունը իսպանական տարածքից ժամանող բոլոր թռիչքների և նավերի նկատմամբ։ Չնայած Սեուտան ինքնին Շենգենյան գոտու մաս չէ, և այնտեղից մայրցամաքային Իսպանիա մեկնողները ենթարկվում են անձնագրային ստուգման, Իտալիայի միակողմանի որոշումը՝ ուղղված հենց մայրցամաքային Իսպանիային, լուրջ սրացում է եվրոպական սահմանային քաղաքականության մեջ։
Միևնույն ժամանակ, Դանիայի գլխավորությամբ եվրոպական 22 երկրների կոալիցիան համատեղ նամակ է հղել ԵՄ բարձրաստիճան պաշտոնյաներին՝ պահանջելով ներքին գործերի նախարարների արտակարգ գագաթնաժողով հրավիրել։ Նամակը, որը ստորագրել են Գերմանիայի, Լեհաստանի, Հունգարիայի, Հունաստանի և Շվեդիայի առաջնորդները, զգուշացնում է «միգրացիայի գործիքավորման» և «հիբրիդային սպառնալիքների» մասին, որոնք կարող են ստեղծել այնպիսի տպավորություն, թե ԵՄ անօրինական մուտքը կարող է վերածվել օրինական բնակության։ Վարչապետ Սանչեսը դատապարտել է եվրոպացի գործընկերների արձագանքը՝ նշելով, որ Իսպանիային Շենգենյան գոտուց հեռացնելու կոչերը «թելադրված են նախապաշարմունքներով, կեղծ լուրերով, տգիտությամբ կամ քաղաքական շահերով»։