Բնիկների շարժումը՝ Ամազոնի նավթային ընդլայնման դեմ
Անցած շաբաթ Էկվադորի քաղաքական դաշտը ցնցվեց բողոքի ալիքով, որը տարածվեց մայրաքաղաք Կիտոյից մինչև Ամազոնի հեռավոր գյուղեր։ Պատճառը՝ նախագահ Դանիել Նոբոայի որոշումը վերացնել վառելիքի սուբսիդիան, ինչը խորացրեց դժգոհությունը կառավարության՝ Ամազոնի անտառում հանքարդյունաբերության ընդլայնման վերաբերյալ։ Նոբոան մնաց երկրում՝ արտակարգ դրություն հայտարարելով, և նրա բացակայությունը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի նիստից շատ բան էր ասում երկրի ներքին ճգնաժամի մասին։
Այնտեղ Էկվադորի արտաքին գործերի նախարար Գաբրիելա Սոմերֆելդը միջազգային հանրությանը դիմեց՝ կոչ անելով ֆինանսավորել Ամազոնի և Գալապագոսի կղզիների պահպանությունը։ Սակայն նա շրջանցեց կառավարության քաղաքականության նկատմամբ աճող քննադատությունը՝ հատկապես շրջակա միջավայրի նախարարության լուծարման և Ամազոնում նավթային զարգացման դեմ պայքարող քաղաքացիների իրավունքների սահմանափակման հարցերը։ Իսկ բնիկ առաջնորդները Նյու Յորք էին մեկնել՝ իրենց ուղերձը հնչեցնելու՝ «Ամազոնը վաճառքի համար չէ» (Truthdig)։
Նավթային աճուրդներ՝ հարված նախնիների հողերին ու բնությանը
Բողոքի ալիքի հիմնական պատճառը կառավարության ծրագիրն է՝ մինչև հաջորդ տարվա սկիզբը աճուրդի հանել Էկվադոր-Պերու սահմանին գտնվող 14 նավթային բլոկներ, ինչը վտանգում է ավելի քան երկու միլիոն հեկտար անխախտ անտառ։ Անդվա, Շուար, Աչուար, Կիչվա, Սապարա, Շիվիար և Վաորանին ազգերն անզիջում են՝ շեշտելով, որ իրենց նախնիների տարածքներում նավթային հանքարդյունաբերության համաձայնություն երբեք չեն տվել և չեն տալու։ «Մենք երբեք չենք համաձայնի մեր հողերի նավթային աճուրդին», հայտարարեց Կիչվա առաջնորդ Նադինո Կալապուչան՝ ընդգծելով, որ Ամազոնը զոհաբերելը տնտեսական շահերի համար միայն աղքատություն և կործանում է բերելու։
Կառավարության դիրքորոշումն ամփոփեց Էկվադորի նավթարդյունաբերության փոխնախարար Մարիա Դանիելա Կոնդեն՝ հայտարարելով, որ նավթը «երկրի ողնաշարն» է և աճուրդները կանցկացվեն մինչև 2026 թվականը։ Այս ռազմավարությունը՝ նախորդ կառավարությունների ծրագրերի շարունակությունը, Էկվադորը դնում է պարտքերի և կախվածության վտանգավոր շրջափուլի մեջ։ Քևին Քոենիգը (Amazon Watch) նշում է, որ նոր բլոկները թիրախավորում են երկրի վերջին անխախտ, ճանապարհներից հեռու անտառները։ Այսօր արդեն Էկվադորի Ամազոնի 60%-ը նավթային կոնցեսիայի տակ է, և պայքարը դատարաններում ու փողոցներում շարունակվում է՝ պահելու մնացած տարածքները։
Հանրաքվեների անտեսում, նոր խողովակաշարեր. Յասունիի հարցը
Երկու տարի առաջ էկվադորցիները հանրաքվեով արգելեցին նավթային հորատումները Յասունի ազգային պարկում՝ նպատակ ունենալով հարյուրավոր միլիոն բարել նավթ թողնել հողի տակ։ Հանրաքվեն նախատեսում էր փակել հորերը մինչև 2029թ․՝ պահպանելով աշխարհի կարևորագույն ածխածնային կլանիչներից մեկը։ Սակայն Նոբոայի կառավարությունը հիմնականում անտեսել է ժողովրդավարական այս պահանջը։ Հուլիսին Էկվադորն ու Պերուն պայմանավորվեցին կառուցել 60 կիլոմետրանոց խողովակաշար Յասունիի մոտ՝ կապելով այն Պերուի Տալարա նավթավերամշակման գործարանին։ Օգոստոսին կառավարությունը թույլ տվեց Յասունիում նավթարդյունաբերության շարունակումը ևս հինգ տարի։
Էկվադորի և Պերուի Ամազոնի բնիկների կոալիցիան պատասխանեց բողոքի ակցիաներով ու հայտարարություններով՝ ընդգծելով, որ չեն վստահում կառավարություններին, որոնք անտեսում են ժողովրդի կամքը։ «Մենք չենք կարող վստահել կառավարություններին, որոնք անտեսել են Յասունիում նավթը հողի տակ թողնելու ժողովրդավարական որոշումը, կամ նրանք, ովքեր շարունակում են անտեսել արդեն գոյություն ունեցող նավթային աղտոտման հետևանքների մաքրումը», նշվում է կոալիցիայի հայտարարությունում։
Համաշխարհային սպառման ազդեցությունը. Ամազոնի ապագան ընտրության առաջ
Ամազոնի համար պայքարը միայն Էկվադորի խնդիր չէ։ ԱՄՆ-ը մնում է էկվադորյան նավթի խոշորագույն սպառողը, ինչն ընդգծվեց Նյու Յորքի բողոքի ակցիաներում։ Կալիֆորնիայում օրենսդիրները սկսել են ուսումնասիրել նահանգի դերը Ամազոնից նավթի սպառման մեջ՝ նպատակ ունենալով քաղաքականության փոփոխություն։ Մինչ ՄԱԿ-ի կլիմայական բանակցությունները մոտենում են Բելեմում (Բրազիլիա), Ամազոնի բոլոր երկրները խորացնում են արդյունահանումը ամենահեռավոր, կենսաբազմազանության համար անփոխարինելի տարածքներում՝ վտանգելով աշխարհի ամենամեծ անտառի վերականգնման հնարավորությունը։
Գիտնականներն զգուշացնում են, որ մինչև 2050թ․ Ամազոնի անտառների գրեթե կեսը կարող է հայտնվել անկման եզրին։ Շրջակա միջավայրի խնդիրները ուղեկցվում են սոցիալական հետևանքներով։ Նավթային հանքարդյունաբերության տարածման հետ աճում են անօրինական գործունեությունը, հակամարտությունները և սոցիալական պառակտումը, հատկապես այն տարածքներում, որտեղ բնիկ համայնքները դարերով պահպանել են անտառները։ «Այս համայնքներն առաջին գծում են՝ վտանգի տակ», նշում է Քոենիգը։ Վտանգը գալիս է ոչ միայն պետական ճնշումից և քրեականացումից, այլ նաև զինված խմբերից, որոնք ներգրավված են անօրինական տնտեսություններում։
Պայքարի ձայները. ինքնորոշման և բնապահպանական արդարության համար
Աճող լարվածության պայմաններում բնիկ առաջնորդները շարունակում են միջազգային հարթակներում բարձրաձայնել Էկվադորի Ամազոնի սպառնալիքների մասին։ Նրանց դիմադրությունը տեղական և համաշխարհային է՝ սկսած ՄԱԿ-ից մինչև նահանգային օրենսդիր մարմիններ՝ իրենց ուղերձը հնչեցնելու։ Խաղաղապահման հարցը միայն բնապահպանական չէ․ խոսքը ինքնորոշման իրավունքին, նախնիների հողերի անձեռնմխելիությանը և այն մշակույթների գոյությանը վերաբերում է, որոնք դարեր շարունակ ապրել են անտառի հետ ներդաշնակ։
Էկվադորի բնիկ շարժումը դարձել է պայքարի խորհրդանիշ՝ հանքարդյունաբերության և իշխանությունների անտարբերության դեմ։ Նրանց պահանջը հստակ է՝ հարգանք ժողովրդավարական որոշումների նկատմամբ, իրական բնապահպանություն և քաղաքականություն, որում երկարաժամկետ կայունությունը գերադասում է կարճաժամկետ շահույթից։
Էկվադորի ճգնաժամը բացահայտում է տնտեսական զարգացման և բնապահպանական պահպանության միջև մշտական լարվածությունը։ Բնիկ համայնքների պայքարը ոչ միայն բնապահպանական աղետի դեմ է, այլ նաև ժողովրդավարության սկզբունքների erosion-ի վտանգի։ Հիմնական հարցը մնում է՝ արդյո՞ք Էկվադորը և միջազգային հանրությունը կարող են համադրել բնապահպանական հրատապությունը համաշխարհային սպառման և քաղաքական շահերի հետ։