Տասնհինգամյա սևամորթ աղջիկը՝ մաքուր, կարված բաց գույնի զգեստով, առաջ է քայլում զսպվածությամբ՝ դպրոցական տետրերն ու գրքերը պինդ սեղմած կրծքին և աչքերը թաքցնելով մուգ ակնոցի հետևում։ Նրա անմիջապես հետևից քայլում է կատաղած սպիտակամորթ մեծահասակների և դեռահասների ամբոխը, որոնց դեմքերն արտահայտում են բացահայտ ատելություն։ Հատկապես աչքի է ընկնում նրա ձախ ուսի հետևում գտնվող երիտասարդ սպիտակամորթ աղջիկը, ով առաջ է թեքվել և բաց բերանով բղավում է սպառնալիքներ։ 1957 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Արկանզաս նահանգի Լիթլ Ռոք քաղաքի Կենտրոնական ավագ դպրոցի մոտ արված այս լուսանկարը, որի հեղինակն է լուսանկարիչ Ուիլ Քաունթսը, ակնթարթորեն դարձավ ամերիկյան քաղաքացիական իրավունքների պայքարի ամենաազդեցիկ պատմական վկայություններից մեկը։ Ի՞նչ պատմություն է թաքնված այս կադրի հետևում, և ինչպես մեկ լուսանկարը փոխեց ամբողջ աշխարհի վերաբերմունքը ռասայական սեգրեգացիայի նկատմամբ։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրում Էլիզաբեթ Էքֆորդը քայլում է առաջին պլանով ձախից աջ՝ տեսողականորեն մեկուսացված ամբոխից, չնայած ֆիզիկապես շրջապատված է դրանով։ Նրա ուղիղ կեցվածքը, կոճկված բաց գույնի զգեստը, տետրերը պահող ձեռքը և մուգ ակնոցները արտացոլում են վճռական հանգստություն։ Նրա ձախ ուսի հետևում 15-ամյա Հեյզլ Բրայանը պատկերված է բղավելու պահին՝ բաց բերանով, սեղմված աչքերով և լարված դեմքով։ Նրանց շրջապատող մարդիկ՝ հագնված 1950-ականների ոճով, արտահայտում են կոլեկտիվ զայրույթ։ Ֆոնին երևում է Լիթլ Ռոքի Կենտրոնական ավագ դպրոցի տարածքն ու քարե շենքը, ինչը կտրուկ հակադրություն է ստեղծում դպրոցական խաղաղ միջավայրի և անպաշտպան դեռահասի դեմ ուղղված ամբոխի ատելության միջև։ Լուսանկարիչ Ուիլ Քաունթսի ընտրած կոմպոզիցիան ընդգծում է Էքֆորդի անպաշտպանությունը և միևնույն ժամանակ նրա անհավանական ներքին ուժը։
Պահը լուսանկարի հետևում
Լուսանկարը ֆիքսել է տագնապալի առավոտվա գագաթնակետը։ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի 1954 թվականի «Բրաունն ընդդեմ Կրթության տեսչության» հայտնի որոշումից երեք տարի անց, որով դպրոցներում ռասայական սեգրեգացիան ճանաչվել էր հակասահմանադրական, ինը աֆրոամերիկացի աշակերտներ ընտրվեցին սպիտակամորթների դպրոցում սովորելու համար։ Նրանց ղեկավար, քաղաքացիական իրավունքների ակտիվիստ Դեյզի Բեյթսը կազմակերպել էր, որ աշակերտները հավաքվեն և միասին գնան դպրոց՝ հոգևորականների հսկողությամբ։ Սակայն Էքֆորդների ընտանիքը հեռախոս չուներ, և Էլիզաբեթը չէր ստացել տեղեկությունը հանդիպման վայրի փոփոխության մասին։ 1957 թվականի սեպտեմբերի 4-ի առավոտյան նա դպրոց հասավ միայնակ՝ քաղաքային ավտոբուսով։
Դպրոցին մոտենալով՝ Էքֆորդը հանդիպեց հարյուրավոր ագրեսիվ ցուցարարների։ Հույս ունենալով ապաստան գտնել՝ նա մոտեցավ Արկանզասի Ազգային գվարդիայի զինվորներին։ Սակայն զինվորները, նահանգապետ Օրվալ Ֆոբուսի հրամանով, փակեցին նրա ճանապարհը։ Նահանգապետը հայտարարել էր, թե զորք է մտցնում «հասարակական կարգը պահպանելու» համար, սակայն իրականում փորձում էր կանխել ինտեգրումը։ Ստիպված լինելով հետ դառնալ՝ Էքֆորդը քայլեց մոտ երկու թաղամաս հետ՝ կատաղած ամբոխի միջով, որպեսզի հասնի ավտոբուսի կանգառին։ Քաունթսը սեղմեց լուսանկարչական ապարատի կոճակը հենց այդ ծանր նահանջի ընթացքում, երբ ամբոխը վիրավորանքներ էր բղավում նրա հասցեին։
Լուսանկարիչն ու պատմությունը
Լուսանկարի հեղինակն է 26-ամյա Ուիլ Քաունթսը, ով աշխատում էր տեղական Arkansas Democrat երեկոյան թերթում։ Լրագրողների համար այդ օրերին աշխատելը չափազանց վտանգավոր էր, քանի որ ամբոխը հաճախ հարձակվում էր լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների վրա։ Քաունթսը կարողացավ ճիշտ դիրք գրավել մայթին և ֆիքսել պատմական պահը։ Լուսանկարը տպագրվեց Arkansas Democrat-ի առաջին էջում 1957 թվականի սեպտեմբերի 4-ին և անմիջապես տարածվեց Associated Press-ի ու միջազգային գործակալությունների միջոցով։ 1958 թվականին այս աշխատանքը դարձավ Պուլիտցերյան մրցանակի անվանակարգի հավակնորդ։ Այսօր լուսանկարի բնօրինակները պահպանվում են ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանում և Լիթլ Ռոքի պատմական թանգարանում։
Պատմական կոնտեքստ
Նահանգապետ Ֆոբուսի որոշումը՝ զորք կիրառել ինտեգրումը բլոկադայի ենթարկելու համար, վերածվեց խոշոր սահմանադրական ճգնաժամի։ Էլիզաբեթ Էքֆորդի լուսանկարը ցնցեց հանրային կարծիքը և՛ ԱՄՆ-ում, և՛ արտասահմանում։ Սառը պատերազմի տարիներին նման պատկերների տարածումը մեծ հարված էր ԱՄՆ-ի միջազգային հեղինակությանը։ Սպիտակ տունը ստիպված եղավ արձագանքել․ նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերը Ազգային գվարդիան ենթարկեց федерал իշխանությանը և Լիթլ Ռոք ուղարկեց ԱՄՆ բանակի 101-րդ օդադեսանտային դիվիզիայի 1000 զինվորների։ Սեպտեմբերի 25-ին զինված զինվորների պաշտպանությամբ ինը աշակերտները մտան դպրոց։ 1958 թվականի մայիսին Էրնեստ Գրինը դարձավ դպրոցի առաջին սևամորթ շրջանավարտը։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Ուիլ Քաունթսի լուսանկարը մնում է անհատական արիության և արժանապատվության խորհրդանիշ։ Այն իրավական ու քաղաքական վեճերը վերածեց մարդկային ռեալ պատմության՝ ցույց տալով, թե ինչպիսի անձնական զոհողություն է պահանջվել անարդար համակարգային արգելքները կոտրելու համար։ Լուսանկարն այսօր էլ ուսումնասիրվում է որպես լուսանկարչության պատմության անկյունաքարերից մեկը։