Ծիր կաթինի կենտրոնի աննախադեպ պատկերը
Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը (ESA) հրապարակել է Ծիր կաթինի գալակտիկական ուռուցիկ հատվածի (galactic bulge) 324 մեգապիքսելանոց լուսանկարը, որում պատկերված է ավելի քան 60 միլիոն աստղ: Ըստ ESA-ի տվյալների՝ մոզաիկ պատկերը ստացվել է 2025 թվականի մարտին 26 ժամ տևած դիտարկումների արդյունքում: Այս լուսանկարը դառնում է գալակտիկայի կենտրոնական շրջանի ամենամանրամասն քարտեզագրումներից մեկը՝ տրամադրելով աննախադեպ տվյալներ աստղագետների համար:
Համագործակցություն NASA-ի հետ
Այս տվյալների գիտական արժեքը մեծապես պայմանավորված է NASA-ի Nancy Grace Roman տիեզերական աստղադիտակի հետ համատեղ ծրագրերով: Ինչպես նշում է NASA-ի ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի (JPL) ավագ գիտաշխատող Ջեյսոն Ռոդսը, Euclid-ի և Roman-ի տվյալների համադրումը թույլ կտա ավելի արդյունավետ կերպով իրականացնել էկզոմոլորակների հայտնաբերումը՝ գրավիտացիոն միկրոլինզավորման (microlensing) մեթոդի միջոցով:
Միկրոլինզավորումը տեղի է ունենում, երբ աստղի գրավիտացիոն դաշտը գործում է որպես տիեզերական խոշորացույց՝ կորացնելով և ուժեղացնելով հետին պլանում գտնվող աստղի լույսը: Եթե այդ համակարգում կա մոլորակ, դրա գրավիտացիան առաջացնում է լույսի պայծառության նվազագույն փոփոխություն, ինչը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել մոլորակը:
Վերլուծություն. Տիեզերական հետազոտությունների նոր մոդել
Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում երկրային աստղադիտակների միջոցով հայտնաբերվել է մոտ 300 էկզոմոլորակ, սակայն Euclid-ի և Roman-ի համատեղ օգտագործումը թույլ կտա զգալիորեն ընդլայնել այս ցուցանիշը: Euclid-ի կողմից ստացված տվյալները հիմք կծառայեն Roman աստղադիտակի հետագա դիտարկումների համար, ինչը գիտնականներին թույլ կտա տարբերակել «թափառող» մոլորակները (rogue planets) և այն մոլորակները, որոնք պտտվում են իրենց աստղերից հեռու ուղեծրերով:
Այս մոտեցումը հիմնարար նշանակություն ունի գալակտիկայի կենտրոնի խտության պայմաններում մոլորակների որոնման համար: Գիտնականները ընդգծում են, որ այս երկու առաքելությունների սիներգիան ստեղծում է համակարգված դիտարկումների նոր մոդել, որը թույլ կտա ուսումնասիրել տիեզերական օբյեկտներ, որոնք նախկինում անհասանելի էին ուսումնասիրության համար: Սա ոչ միայն տեխնիկական հաջողություն է, այլև գիտական մեթոդաբանության նոր մակարդակ՝ աստղային համակարգերի էվոլյուցիան և կառուցվածքը հասկանալու համար: