ՎԱՇԻՆԳՏՈՆ (Azat TV) – 2026 թվականի նոյեմբերի 14-ին՝ շաբաթ օրը, ԱՄՆ-ի ավիաընկերությունները շարունակել են հաղթահարել մասշտաբային լոգիստիկ ճգնաժամի հետևանքները, որն առաջացել էր Դաշնային ավիացիոն վարչության (FAA) կողմից վերջին 25 տարվա ընթացքում առաջին համազգային թռիչքային արգելքի հետևանքով։ Ավելի քան չորս ժամ տևած համատարած կանգառը հանգեցրել էր շաբաթ օրը միայն ավելի քան 2000 չվերթների չեղարկման՝ խցանելով ուղևորներին խոշոր օդանավակայաններում և խաթարելով պրոֆեսիոնալ և ուսանողական մարզական թիմերի տեղաշարժը։ Թրամփի վարչակազմի պաշտոնյաները հայտարարել են, որ արտակարգ միջոցները գործի են դրվել այն բանից հետո, երբ երկրի օդային երթևեկության կառավարման ցանց ներդրված նոր տեխնոլոգիան ծանրաբեռնել է հնացած սարքավորումները՝ հանգեցնելով կապի և ռադարային բացերի։
Տրանսպորտի նախարար Շոն Դաֆին և Ազգային անվտանգության դեպարտամենտի պաշտոնյաները անդրադարձել են համակարգային խափանումներին՝ հաստատելով, որ չնայած ուրբաթօրյա միջադեպի ժամանակ ավելի քան 3000 ինքնաթիռ անվտանգ վայրէջք է կատարել, հիմքում ընկած ենթակառուցվածքը մնում է վտանգավոր կերպով խոցելի։ Դաֆին զգուշացրել է հանրությանը, որ հնարավոր են նմանատիպ նոր խափանումներ, քանի դեռ կառավարությունը փորձում է արդիականացնել համակարգը՝ լրացուցիչ ճնշում գործադրելով Կոնգրեսի վրա՝ 30 միլիարդ դոլարի արտակարգ ֆինանսավորում հաստատելու համար։
Հնացած սարքավորումներ և ենթակառուցվածքների խոցելիություն
ABC News-ի հրապարակման համաձայն՝ ուրբաթօրյա համազգային արգելքը 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից ի վեր միայն երկրորդ դեպքն էր, երբ ամբողջ ԱՄՆ օդային տարածքը փակվել էր։ Միակ նախորդ համազգային դադարը տեղի էր ունեցել 2023 թվականի հունվարին, երբ օդաչուներին ծանուցումներ ուղարկող առանձին համակարգ էր խափանվել։ Ավիացիոն անվտանգության փորձագետ, United Airlines-ի նախկին օդաչու Սթիվ Արրոյոն բացատրել է, որ հիմնական վտանգն այն է, որ կարգավարները կորցրել են օդում գտնվող ինքնաթիռների հետ հուսալ կապը։
«Եթե դուք չունեք այդ հնարավորությունը՝ անկախ նրանից, թե պատճառը հին մաշված լարերն են, թե այլ բան, ստիպված եք ինքնաթիռները կանգնեցնել գետնին և չբարձրացնել օդ, որտեղ վտանգ կա, որ չեք կարողանա շփվել նրանց հետ»,- ABC News-ին ասել է Արրոյոն։
Նախարար Դաֆին պնդել է, որ խափանումը որևէ կապ չունի գործակալության կողմից գործարկվող արհեստական բանականության վրա հիմնված նոր համակարգերի հետ, քանի որ վերջիններս ներգրավված չեն եղել ուրբաթ օրվա միջադեպին: Նա հավաստիացրել է, որ խնդիրը բացառապես տասնամյակների վաղեմություն ունեցող պղնձե լարերի և հնացած սարքավորումների պատճառով է։
Ճանապարհորդական քաոս և ազդեցություն ուսանողական սպորտի վրա
Թռիչքների արգելքի հետևանքները կաթվածահար են արել ուղևորափոխադրումները ամբողջ երկրում։ Ուղևորները պատմել են օդանավերում կամ տերմինալներում ժամերով սպասելու մասին՝ ստիպված լինելով այլընտրանքային փոխադրամիջոցներ փնտրել ավտոբուսների կամ գնացքների տեսքով։ FlightAware-ի տվյալները հաստատել են, որ շաբաթ օրը չեղարկվել է ավելի քան 2500 չվերթ, իսկ հարյուրավոր այլ թռիչքներ հետաձգվել են։
Խափանումը լրջորեն անդրադարձել է նաև ուսանողական սպորտին խաղային հագեցած հանգստյան օրերին։ Համալսարանական ֆուտբոլային առաջատար թիմերը, ներառյալ Auburn-ը, Baylor-ը, Washington-ը, Kansas State-ը, Minnesota-ն և Ole Miss-ը, ստիպված են եղել արմատապես փոխել իրենց տեղաշարժի լոգիստիկան։ Մասնավորապես, Auburn-ի ֆուտբոլային թիմը որոշել է ավտոբուսներով ուղևորվել դեպի Միսիսիպի նահանգ, իսկ խաղերի սկզբի ժամերը փոփոխվել են։
Ֆինանսավորման շուրջ բանավեճը և հետագա քայլերը
Դաշնային պաշտոնյաներն օգտագործում են այս ճգնաժամը ենթակառուցվածքների արագացված արդիականացումն առաջ մղելու համար։ Ավելի վաղ Կոնգրեսը հաստատել էր 12.5 միլիարդ դոլար, որն FAA-ն օգտագործել էր հազարավոր հին պղնձե լարեր օպտիկամանրաթելային գծերով փոխարինելու համար։ Այնուամենայնիվ, վարչակազմի պաշտոնյաները շեշտում են, որ այս կապիտալ ներդրումները ծածկում են միայն անհրաժեշտ ծավալների մի մասը։
Չնայած ուրբաթ երեկոյան՝ ժամը 8:15-ի սահմաններում, սահմանափակ թվով ներքին չվերթներ վերսկսվել են, արդյունաբերության վերլուծաբանները կանխատեսում են, որ ավիաընկերությունների գրաֆիկների լիարժեք վերականգնումը օրեր կպահանջի, թեև տրանսպորտային պաշտոնյաները հուսով են, որ ամեն ինչ կկարգավորվի մինչև Գոհաբանության օրվա տոնական հոսքերը: