Քաշի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունը
2026 թվականի նոյեմբերի 14-ին հրապարակված հետազոտությունները նոր լույս են սփռում տարեցների մարմնի զանգվածի և առողջության միջև կապի վրա։ Թեև հանրային առողջապահական ուղերձները երկար տարիներ շեշտել են ավելորդ քաշի վտանգները, վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ 65-ն անց անձանց համար Մարմնի զանգվածի ինդեքսի (ՄԶԻ) մի փոքր բարձր ցուցանիշը կարող է կապված լինել կյանքի տևողության աճի հետ։ Այս երևույթը գիտնականների շրջանում հայտնի է որպես «ճարպակալման պարադոքս»։
Ռոդ Այլենդի համալսարանի առողջապահության հետազոտող Բրայան Բլիսմերը, ով համահեղինակել է SSB Crack-ի կողմից անդրադարձած աշխատանքը, նշում է, որ 65 տարեկանից հետո բարձր ՄԶԻ-ն հաճախ կապված է լինում երկարակեցության հետ։ 14 տարվա ընթացքում 6,900 մարդու շրջանում անցկացված հետազոտությունը պարզել է, որ ավելորդ քաշ ունեցող տղամարդկանց մոտ մահացության հավանականությունը մոտ 50 տոկոսով ավելի ցածր է եղել, քան նորմալ ՄԶԻ ունեցողների մոտ։ Կանանց շրջանում այդ ցուցանիշը կազմել է 27 տոկոս։
ՄԶԻ-ի սահմանափակումները և կլինիկական մոտեցումը
Չնայած այս բացահայտումներին, մասնագետները զգուշացնում են, որ դրանք չպետք է ընկալվեն որպես առողջ ապրելակերպից հրաժարվելու հիմք։ ՄԶԻ-ն, որը հաշվարկվում է հասակի և քաշի հարաբերակցությամբ, չի տարբերում մկանային զանգվածը, ոսկրային հյուսվածքը և ճարպի տեղաբաշխումը։ Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Սան Ֆրանցիսկո) գերիատր Սեյ Լին ընդգծում է, որ ՄԶԻ-ն չի ցույց տալիս, թե որտեղ է կուտակված ճարպը, ինչը էական նշանակություն ունի առողջության համար։
New York Times-ի հրապարակման համաձայն՝ որովայնային ճարպը անմիջականորեն կապված է բորբոքումների, ինսուլինային դիմադրողականության և 2-րդ տիպի շաքարախտի ռիսկերի հետ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ տղամարդկանց մոտ 40 դյույմից (մոտ 101 սմ), իսկ կանանց մոտ 35 դյույմից (մոտ 89 սմ) ավելի գոտկատեղի շրջագիծը ավելացնում է մահացության ռիսկը՝ անկախ ՄԶԻ-ից։
Ինչո՞ւ է գոյություն ունենում պարադոքսը
Գիտնականները առաջարկում են մի քանի բացատրություն։ Ավելորդ քաշը կարող է ծառայել որպես սննդային պաշար, որն օգնում է տարեցներին հաղթահարել լուրջ հիվանդությունների կամ բուժական միջամտությունների հետևանքները։ Բացի այդ, հնարավոր է, որ մարդիկ, ովքեր ունեցել են ճարպակալման հետ կապված լուրջ խնդիրներ, մահացել են ավելի երիտասարդ տարիքում, ուստի տարեցների խումբը ներկայացնում է ավելի դիմացկուն անձանց։
Այնուամենայնիվ, պաշտպանիչ ազդեցությունը բացարձակ չէ. ծայրահեղ ճարպակալումը (ՄԶԻ 40-ից բարձր) շարունակում է մնալ վտանգավոր։ Միաժամանակ, թերքաշությունը (ՄԶԻ 18.5-ից ցածր) հաճախ համարվում է տարեցների համար առավել մեծ ռիսկ, քանի որ այն կարող է վկայել թուլության կամ թաքնված քրոնիկ հիվանդությունների մասին։
Խորհուրդներ տարեցներին
Շատ տարեցների համար այս հետազոտությունները հանգստություն են բերում, քանի որ նրանք հաճախ ճնշված են զգում իրենց արտաքին տեսքի պատճառով։ Տուսոնի բնակիչ 72-ամյա Գլենա Գանստերը, ում ՄԶԻ-ն կազմում է 25.7, նշում է, որ բժիշկը հորդորել է իրեն չանհանգստանալ քաշի պատճառով, քանի որ այն առողջական խնդիր չի առաջացնում։
Փորձագետները խորհուրդ են տալիս կենտրոնանալ կյանքի որակի, ֆիզիկական ակտիվության և հավասարակշռված սննդակարգի վրա, այլ ոչ թե ստանդարտ աղյուսակների։ Lancet Commission-ը առաջարկում է բժիշկներին օգտագործել համալիր չափումներ՝ ՄԶԻ-ի հետ մեկտեղ հաշվի առնելով նաև գոտկատեղի շրջագիծը։ Կարևոր է անհատական խորհրդակցությունը բժշկի հետ՝ յուրաքանչյուր օրգանիզմի համար առողջ սահմանները որոշելու համար։