Ի՞նչ կապ ուներ Ջ. Դ. Վենսի այցը Երևան և Բաքու Հարավային Կովկասում խաղաղության հարցի հետ

Թվում է, թե ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի այցը Հայաստան և Ադրբեջան, որը ուղեկցվում էր երկու երկրներում էլ շքեղ ելույթներով, երկար ժամանակ կդառնա բազմաթիվ քննարկումների առարկա այս երկրների տարբեր շահագրգիռ կողմերի շրջանում: Հիմնականում, բոլորը արդեն խոսել են: Ամենայն հավանականությամբ, նրանք Վենսի հայտարարությունները հարմարեցրել են իրենց սեփական երազանքներին կամ մտահոգություններին: Մնում է միայն հետևել զարգացումներին և մեկնաբանել դրանք նույն ոգով։

Սակայն կան այլ հարցեր: Օրինակ՝ ի՞նչ կապ ունի այս այցը Հարավային Կովկասում խաղաղության հարցի հետ: Պատահեց, որ այս հարցի միջուկը՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղությունը, սերտորեն կապված է ԱՄՆ քաղաքականության հետ ահաբեկչության դեմ պայքարում և տարածաշրջանում ռազմավարական նշանակություն ունեցող հաղորդակցությունների ապահովման հարցում: Վենսի Բաքվում արված մյուս շքեղ հայտարարությունների շարքում նա արտասանեց «օդա ադրբեջանցի զինվորին», գործնականում «զինակից եղբորը» ամերիկացիների համար: ԱՄՆ-ի՝ ահաբեկչության դեմ պայքարում Ադրբեջանի հետ համագործակցելու մտադրությունը պաշտոնապես փաստաթղթավորվեց: Եվ ԱՄՆ-ի՝ ադրբեջանական բանակին ժամանակակից զենք մատակարարելու մտադրությունը դարձել է բոլոր քննարկումների կենտրոնը։

Այս ֆոնի վրա Հայաստանում հայտարարվեց, որ Միացյալ Նահանգները, վարչապետ Ն. Փաշինյանի հետ միասին, պետք է քննարկեն, թե ինչպես անցնել խաղաղության ապահովման երկրորդ փուլին: Չտրվեցին որևէ խոստումներ՝ երաշխավորելու Հայաստանի անվտանգությունը կամ մատակարարելու զենք՝ նույն մասշտաբով, ինչ Ադրբեջանին: Խոստացվեց միայն խաղաղ զարգացման խրախուսում: Հստակ չասվեց, թե ինչ է պահանջվում Փաշինյանից՝ խաղաղության շարունակությունն ապահովելու համար։

Այնուամենայնիվ, առայժմ մենք կարող ենք խոսել միայն գնահատականների և տրված խոստումների մասին: Ժամանակը ցույց կտա, թե իրականում ինչ կլինի: Առայժմ մենք կարող ենք քննարկել միայն Հարավային Կովկասում և նրա շուրջ գործոնների և դիրքերի հավասարակշռության հիպոթետիկ պատկերը: Նախ, նշենք երկու հիմնական հանգամանք: Վենսի այցը տեղի ունեցավ տարածաշրջանում ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի լայնածավալ կենտրոնացման և Իրանին հարվածելու սպառնալիքի ֆոնին: Ավելին, Սիրիայում քրդական ռազմական գործոնը արագորեն վերացվեց: Պաշտոնապես հայտարարվեց, որ այլևս անհրաժեշտ չէ պայքարել ISIS-ի (ահաբեկչական կազմակերպություն) դեմ. այս պայքարի նախկին առաջամարտիկ քրդերը կարող են տուն գնալ: Մի մոռանանք, որ PKK-ն զինաթափվեց ավելի վաղ. քրդական պետություն ստեղծելու համար պայքարը հայտարարվեց անտեղի: Այժմ, ինչպես հայտնի է, Իրանի ԻՀՊԿ-ն ճանաչվել է որպես ահաբեկիչ։

Ինչ վերաբերում է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանին, կարելի է նշել միայն մեկ կարևոր փաստ։ Աշխարհագրական առումով տարածաշրջանը բաժանված է երկու մասի։ Ադրբեջանը զբաղվում է տարածաշրջանից դուրս ահաբեկչության դեմ պայքարի իր հայտարարած քաղաքականությամբ, մինչդեռ Հայաստանն ու Վրաստանը շարունակում են մնալ Ադրբեջանին իր պարտավորությունները կատարելու համար լոգիստիկ ռեսուրսներ տրամադրելու դերում։ Այս երկու երկրների լրացուցիչ գործառույթը տարածաշրջանում իր ազդեցությունը պահպանելու Ռուսաստանի հնարավոր ջանքերը զսպելն է։

Վրաստանը գնալու տեղ չունի։ Արևմուտքը նրան աշխարհաքաղաքական փակուղի է մտցրել՝ Ռուսաստանի դեմ պատերազմելուց հրաժարվելու պատճառով։ Այս փակուղուց դուրս գալու ելք դեռևս չկա։ Գոյատևման նվազագույն պայմանները մնում են Ադրբեջանից Թուրքիա և Սև ծով տարանցիկ հաղորդակցություններից ստացված եկամուտների շրջանակներում։ Հայաստանին խոստանում են «ոսկե լեռներ»՝ բարձր տեխնոլոգիաների և ատոմակայանի տեսքով։ Ավելին, բարձր տրամադրությունը պահպանվում է քրիստոնեական համերաշխության քարոզով։ Ռուսաստանը արտաքուստ նյարդային է, բայց իրականում ստեղծված իրավիճակում տեսնում է լիովին ընդունելի կոնֆիգուրացիա, որը շեղում է տարածաշրջանի երկրների ուշադրությունը Ուկրաինայի պատերազմին միջամտելուց։

Եթե ​​բոլորը գոհ լինեն առաջարկվող միջազգային դերերի ձևավորվող դասավորությունից, նրանք կարող են աննկատելիորեն կատարել դրանք: Հնարավոր է՝ ինչ-որ մեկը բախտավոր լինի և անցնի այս «աշխարհաքաղաքական միջանցքով»՝ որոշակի օգուտով կամ առանց կորուստների: Միակ մտահոգիչ գործոնը քրդերի ճակատագրի կրկնության հեռանկարն է: Այնուամենայնիվ, Թրամփի «խաղաղություն ուժի միջոցով» փիլիսոփայությունը շատ ցինիկ է:

Եվ տարածաշրջանի երկրները դեռ հնարավորություն ունեն բոլորին ստիպելու հաշվի առնել իրենց: Անկախ արդյունքից, Հայաստանը, Վրաստանը, Բուլղարիան և Հունաստանը կարող են գիտակցել, որ իրենք վերահսկում են տարածաշրջանի բոլոր լոգիստիկ ռեսուրսները արևելք-արևմուտք առանցքի երկայնքով: Սակայն Ադրբեջանը այս առումով փակուղի մտնող երկիր է: Սա ներկայացնում է կարևոր քաղաքական ռեսուրս՝ համատեղ դաշինք և միասնական ռազմավարություն ապահովելու համար:

Մանվել Սարգսյան