Այս բացատրական նյութն անդրադառնում է Մոնրեալի համալսարանի հետազոտությանը, որի մասին ScienceDaily-ն գրել է 2026 թվականի ապրիլի 27-ին։ Սա հոկտեմբերին նոր հայտարարված հայտնագործություն չէ։
Նստվածքների վերլուծությունը բացահայտում է կայուն կլիմա հնագույն Իցանում
Դասական մայա քաղաքակրթության խորհրդավոր անկումը կարող էր պայմանավորված չլինել բացառապես երկարատև երաշտով, ինչպես հաղորդում է Մոնրեալի համալսարան-ը՝ վկայակոչելով Մոնրեալի համալսարանը: Գվատեմալայի լճային նստվածքների նոր տվյալները ցույց են տալիս, որ ցածրադիր գոտու առանցքային քաղաքներից մեկը՝ Իցանը, պահպանել է կայուն կլիմա նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրա բնակչությունը կտրուկ անհետացել է դասական շրջանի ավարտին։ Տասնամյակներ շարունակ հետազոտողները Կենտրոնական Ամերիկայի ցածրադիր գոտիներում բնակչության և քաղաքական ազդեցության կտրուկ անկումը կապում էին ծանր բնապահպանական չորացման հետ։ Այնուամենայնիվ, 3300 տարվա վաղեմություն ունեցող նստվածքային գրառումները վկայում են շատ ավելի բարդ պատմական իրականության մասին:
Բենժամեն Գվիննեթը՝ Մոնրեալի համալսարանի աշխարհագրության պրոֆեսորը, ով ուսումնասիրում է շրջակա միջավայրի փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը մայաների վրա, հետազոտել է Իցան լճի մոտ գտնվող հնագիտական վայրը ժամանակակից Գվատեմալայում: Վերլուծելով նստվածքային միջուկները՝ Գվիննեթը և նրա թիմը հետևել են շրջակա միջավայրի երկարաժամկետ տեղաշարժերին և մարդկային գործունեությանը: Տվյալները ցույց չեն տվել տեղական երաշտի որևէ նշան Տերմինալ Կլասիկ ժամանակաշրջանում, երբ քաղաքի բնակչությունը անկում է ապրել:
Գյուղատնտեսական պրակտիկայի փոփոխություն և քաղաքաշինություն
Նստվածքային միջուկներում պահպանվել են երեք տարբեր տեսակի երկրաքիմիական մարկերներ՝ պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածիններ, որոնք ցույց են տալիս հրկիզվող հողագործության ինտենսիվությունը, տերևների մոմեր, որոնք արտացոլում են բուսականությունը և տեղումները, և կղանքի ստանոլներ, որոնք օգնում են գնահատել բնակչության չափը: Այս ցուցանիշները հետևել են մարդկանց ներկայությանը մինչև 3200 տարի առաջ հիմնված առաջին մշտական բնակավայրերից մինչև մոտ հազար տարի առաջ վայրի լքումը:
Մինչդասական շրջանում՝ 3500-ից 2000 տարի առաջ, մայաները լայնորեն օգտագործել են կրակը անտառները գյուղատնտեսության համար մաքրելու նպատակով: Կլասիկ ժամանակաշրջանում՝ 1600-ից 1000 տարի առաջ, բնակչության խտությունը զգալիորեն աճել է, մինչդեռ կրակի օգտագործումը կտրուկ նվազել է։ Հետազոտական թիմի համաձայն՝ այս անցումն արտացոլել է աստիճանական քաղաքաշինությունը և հողագործության ինտենսիվ մեթոդները, ինչպիսիք են հողի էրոզիան սահմանափակելուն և աճող բնակչությանը կերակրելուն ուղղված թմբերով և ակոսներով հողի մշակումը:
Փոխկապակցված քաղաքների տարածաշրջանային շղթայական անկումը
Ջրածնի իզոտոպների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ Իցանը պահպանել է տեղումների հուսալի մակարդակ՝ Կորդիլիերայի մոտ գտնվելու շնորհիվ, որտեղ Կարիբյան ծովից եկող մթնոլորտային հոսանքները առաջացնում են կանոնավոր տեղումներ: Մինչ հարևան շրջանները տուժել են կործանարար երաշտներից, Իցանի ջրամատակարարումը մնացել է ապահով, սակայն նրա բնակչությունը կտրուկ նվազել է, և վայրը վերջնականապես լքվել է մոտ 1140-ից 1000 տարի առաջ:
Հետազոտողները եզրակացնում են, որ Իցանի կործանումը պայմանավորված է եղել մայա հասարակությունների խորը փոխկապակցվածությամբ: Փոխանակ տեղական բնապահպանական ճնշմանը տեղի տալու, քաղաքը ներքաշվել է ավելի լայն տարածաշրջանային ճգնաժամի մեջ: Քանի որ երաշտը հարվածել է առանցքային մրցակից կենտրոններին, այն առաջացրել է ճգնաժամերի շղթայական շարք՝ ներառյալ ռեսուրսային պատերազմներ, խաթարված առևտրային ուղիներ, քաղաքական փլուզում և զանգվածային միգրացիա, որոնք իրենց հետևից քարշ են տվել նաև կայուն համայնքներին: