Պահպանված կաղապարները փոխում են նախապատմական արձանագրությունները
2026 թվականի նոյեմբերին հրապարակված հետազոտությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես է Բարսելոնայից արևմուտք գտնվող ժայռային բնակավայրում տեղի ունեցած երկրաբանական բացառիկ իրադարձությունը հնարավորություն տվել պահպանել նեանդերթալցիների փայտամշակման և տնաշինության մանրամասն վկայություններ: 62,000-ից 40,000 տարի առաջ նախնադարյան բնակիչները փայտե գործիքներն ու կացարանների նյութերը թողել են կալցիումի կարբոնատով հագեցած ջրի մեջ: Մինչ օրգանական նյութերի նեխելը, հանքային շերտերը պնդացել են՝ վերածվելով տրավերտինե կրաքարային պատյանների, որոնք թողել են գործիքների հետքեր և բջջային կառուցվածքներ պարունակող դատարկ բացասական տպվածքներ:
DNyuz-ի հրապարակման համաձայն՝ հետազոտողները Իսպանիայի Տարագոնա քաղաքի Մարդկային պալեոէկոլոգիայի և սոցիալական էվոլյուցիայի կատալոնական ինստիտուտից՝ հնագետ Պալմիրա Սալադիեի գլխավորությամբ, Աբրիկ Ռոմանի ժայռապաստառում 16 հնագիտական մակարդակներում փայտե արտեֆակտների 597 հետք են փաստագրել: Ուսումնասիրությունը մանրամասնում է, թե ինչպես են այս հոմինիններն ընտրել ճկուն գիհու կեղևը՝ պահեստավորման տարաների համար, և խիտ շոտլանդական սոճին՝ հարվածային նիզակների համար:
Կենցաղային կազմակերպում և մասնագիտացված գործիքներ
Աբրիկ Ռոմանիում կատարված պեղումները հայտնաբերել են մուրճին նմանվող փայտե գործիք՝ հստակ առանձնացված բռնակով և ուռուցիկ գլխիկով, որն անհայտ զուգահեռներ չունի պալեոլիտի շրջանում: Բացի այդ, բնակիչները կառուցել են 16 ոտնաչափ երկարությամբ փայտե հողմապաշտպան պատնեշներ՝ բնակավայրերը լեռնային քամիներից պաշտպանելու համար, և առանձին քննասրահներում պահպանել են փոքր, միտումնավոր վառվող օջախներ:
Բորդոյի համալսարանի պալեոմարդաբան Ֆրանչեսկո Դ’Էրրիկոն նշել է, որ այս հայտնագործությունները վիճարկում են այն երկարամյա ենթադրությունը, թե բարդ կենցաղային կազմակերպումն ու ճարտարագիտությունը բացառապես ժամանակակից մարդկանց բնութագիրն են եղել: Բացահայտումները ցույց են տալիս պատմական ավանդույթների մի աշխարհ, որտեղ հին խմբերն ակտիվորեն հարմարեցրել են իրենց շրջակա միջավայրը:
Հին մահացու բռնության և սոցիալական խնամքի ապացույցներ
Ի տարբերություն Իսպանիայում հայտնաբերված կենցաղային վարպետության, Իրաքյան Քուրդիստանի Շանիդար քարանձավում արված առանձին հայտնագործություն ներկայացնում է պալեոլիտի ժամանակաշրջանի միջանձնային բռնության վկայություն: Նեանդերթալցու 75,000-ամյա մասնակի կմախքը ցույց է տալիս մաքուր, կես դյույմանոց շրջանաձև վնասվածք ձախ թիակի շրջանում, որը հետազոտողները համարում են փայտե նիզակից մահացու վնասվածքի ամենավաղ հայտնի դեպքը:
Քեմբրիջի համալսարանի ոսկրաբան և պալեոմարդաբան Էմմա Պոմերոյը՝ Scientific Reports ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրության առաջատար հեղինակը, ենթադրել է, որ վնասվածքը հասցվել է մոտ տարածությունից՝ հարվածային նիզակով: Անհատը, ով մահացել է մոտ 45 տարեկանում, ուներ նաև դեմքի ապաքինված կոտրվածքներ, ինչը հետազոտողները մեկնաբանում են որպես համայնքի աջակցության վկայություն:
Գիտական վեճեր կմախքային վնասվածքների շուրջ
Շանիդարի նմուշի մեկնաբանությունը որոշ հետազոտողների մոտ զգուշավորություն է առաջացրել: Քեմբրիջի հնագետ Ռեբեկա Վրագ Սայքսը նշել է, որ չնայած կմախքի վնասվածքների վերլուծությունը համոզիչ է, մահացու նիզակի հարվածի՝ միտումնավոր բռնության, թե պատահականության արդյունք լինելու հարցը մնում է քննարկելի:
Այլ փորձագետներ նշում են, որ շարժվող նստվածքներն ու ընկնող քարերը երբեմն կարող են փխրուն ոսկորների վրա զենքի հարված հիշեցնող գծեր թողնել: Այդուհանդերձ, դոկտոր Պոմերոյը հակադարձել է, որ անցքի կլորավուն երկրաչափությունն այն տարբերում է կենդանիների եղջյուրներից՝ բաց պահելով նախապատմական սպանության շուրջ բանավեճը: