Նեպալի և Տիբեթի սահմանային հատվածում տեղի ունեցած ավերիչ ջրհեղեղների և ցեխասահքերի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է առնվազն 472-ի, իսկ ավելի քան 1,500 մարդ համարվում է կորած։ Այս մասին հայտնում են Նեպալի իշխանությունները և Չինաստանի պետական լրատվամիջոցները։ Աղետը, որն առաջացել է չորեքշաբթի օրը Հիմալայներում տեղի ունեցած հսկայական սառցադաշտային փլուզման հետևանքով, ցեխի, սառույցի և քարերի ահռելի հոսք է ուղղել Տրիշուլի, Բհոտե Կոշի և Նարայանի գետերի հունով՝ ավերելով ենթակառուցվածքներ, սուզելով սահմանային անցակետեր և կտրելով տասնյակ բնակավայրեր արտաքին աշխարհից։
Նեպալի աղետների ռիսկի նվազեցման և կառավարման ազգային վարչության տվյալներով՝ երկրում հաստատվել է 469 մարդու մահ, ընդ որում՝ զոհվածների մարմիններ են հայտնաբերվել գետի հոսանքով ներքև գտնվող Չիտվան և Արևելյան Նավալպարասի շրջաններում։ Սահմանի հյուսիսային հատվածում՝ Չինաստանի Տիբեթի ինքնավար շրջանի Ջիրոնգ գավառում, հաստատվել է 3 զոհ։ Իշխանությունները զգուշացնում են, որ զոհերի թիվը կարող է կտրուկ աճել, քանի որ որոնողափրկարարական ջոկատները դեռևս չեն կարողանում հասնել ավերված կամուրջների և ճանապարհների պատճառով մեկուսացված լեռնային բնակավայրեր։
Աղետի պատճառները. սառցադաշտի փլուզում՝ սեյսմիկ թյուրըմբռնման փոխարեն
Սկզբնական հաղորդագրություններում ենթադրվում էր, որ աղետի պատճառը սահմանամերձ գոտում տեղի ունեցած երկրաշարժն էր։ Սակայն ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայությունը (USGS) պարզաբանել է, որ ողբերգությունը հետևանք է «սառցադաշտային փլուզման»։ Լանգտանգ Լիրունգ գագաթի մոտակայքում գտնվող սառցադաշտի ստորին հատվածը, որը տեղակայված է ջրհեղեղի հիմնական գոտուց մոտ 15 կիլոմետր հեռավորության վրա, ամբողջությամբ պոկվել է։
USGS-ի և գիտնականների վերլուծության համաձայն՝ փլուզված սառցադաշտային զանգվածի հարվածը հովտի հունին այնքան հզոր է եղել, որ գրանցվել է 5,2 մագնիտուդով սեյսմիկ ցնցում։ Փլուզված զանգվածն արգելափակել է լեռնային գետերի հունը՝ ձևավորելով ժամանակավոր ամբարտակներ, որոնք այնուհետև ճեղքվել են՝ առաջացնելով ավերիչ ալիք։
Դանդիի համալսարանի երկրագետ Սայմոն Կուկը նշել է, որ հավերժական սառույցը (permafrost), որը տասնամյակներ շարունակ պահում էր լեռնային լանջերը, կլիմայի գլոբալ տաքացման պատճառով աստիճանաբար հալվում է՝ մեծացնելով նման լայնամասշտաբ փլուզումների ռիսկը։ Կալգարիի համալսարանի երկրաբան Դանիել Շուգարն իր հերթին ընդգծել է, որ թեև սառցադաշտերի բարակումը ուղղակիորեն կապված է կլիմայական փոփոխությունների հետ, մասնագետներն այժմ ուսումնասիրում են արբանյակային լուսանկարները՝ փլուզման ճշգրիտ ժամանակագրությունը վերականգնելու համար։
Երկրորդային ջրհեղեղների սպառնալիքը և փրկարարական աշխատանքների դադարեցումը
Սահմանային Ջիրոնգ բնակավայրի մոտ ցեխի և քարերի կուտակումից առաջացել է արհեստական լիճ, որի ջրի մակարդակը արագորեն բարձրանում է։ Ուրբաթ վաղ առավոտյան լճի ջրերը սկսել են լցվել պատնեշից դուրս, ինչի պատճառով չինական իշխանությունները ստիպված են եղել ժամանակավորապես դադարեցնել փրկարարական աշխատանքները և փրկարարական ջոկատներին հետ քաշել 1 կիլոմետրով՝ պատնեշի հնարավոր ճեղքման և երկրորդային ջրհեղեղի սպառնալիքի պատճառով։
Չինաստանի պետական CCTV հեռուստաընկերությունը հայտնել է, որ շարունակվող տեղումների պատճառով լճում ջրի մակարդակը կարող է բարձրանալ մինչև սեպտեմբերի 1-ը՝ ստեղծելով Ջիրոնգ նավահանգստի և սահմանային ենթակառուցվածքների կրկնակի ավերման վտանգ։
Լեռների ինտեգրված զարգացման միջազգային կենտրոնը (ICIMOD) զգուշացրել է Նեպալում հնարավոր երկրորդային ջրհեղեղների մասին։ Կազմակերպության փորձագետները գնահատում են՝ արդյոք Տրիշուլի գետի նեղ հատվածները դեռևս արգելափակված են, ինչը կարող է հանգեցնել նոր ավերիչ հոսքերի։ Նեպալում Կարմիր խաչի պատվիրակության ղեկավար Դեվիդ Ֆիշերը նշել է, որ կրկնակի ջրհեղեղների սպառնալիքը ծայրահանդիճան լարված իրավիճակ է ստեղծել տեղի բնակչության համար։
Էներգետիկ ճգնաժամ և օտարերկրյա զբոսաշրջիկների որոնումները
Ջրհեղեղը ծանր հարված է հասցրել Նեպալի էներգետիկ համակարգին։ «Տրիշուլի 3Ա» հիդրոէլեկտրակայանի տարածքից Նեպալի բանակի փրկարարները կարողացել են էվակուացնել 350 աշխատակցի և տեղացու, սակայն ավելի քան 100 մարդ դեռևս արգելափակված է մնում ջրասույզ եղած ստորգետնյա թունելում։
Քանի որ աղետը տեղի է ունեցել զբոսաշրջային և ուխտագնացության ակտիվ շրջանում, կորածների թվում մեծ թիվ են կազմում օտարերկրացիները։ Նեպալի զբոսաշրջության վարչության տվյալներով՝ անհետ կորածների թվում են՝
- Հնդկաստան. Հնդկաստանի առնվազն 288 քաղաքացի համարվում է անհետ կորած սահմանային երթուղիներում։
- Չինաստան. Նեպալում անհետ կորել է մոտ 100 Չինաստանի քաղաքացի, իսկ Տիբեթի հատվածում չինական իշխանությունները հայտնում են 260 օտարերկրացու անհետացման մասին։
- ԱՄՆ և Այլ երկրներ. Կորածների թվում են ԱՄՆ 65, Ուկրաինայի 53, Մալայզիայի 51, Ավստրալիայի 39, Մեծ Բրիտանիայի 33 և Կանադայի 24 քաղաքացիներ։
Միջազգային արձագանքը
Նեպալի վարչապետ Բալենդրա Շահը հայտարարել է, որ ողջ ազգը ցնցված է տեղի ունեցած ողբերգությունից և հավաստիացրել, որ աշխատանքները կոորդինացվում են չինական կողմի հետ։ Չինաստանի վարչապետ Լի Ցյանը ժամանել է Ջիրոնգ՝ տեղում փրկարարական աշխատանքները ղեկավարելու համար, իսկ նախագահ Սի Ծինփինը հանձնարարել է ուժեղացնել վաղ ազդարարման համակարգերը։
Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդին հայտնել է Նեպալին հումանիտար լայնամասշտաբ օգնություն տրամադրելու պատրաստակամության մասին։ ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը նշել է, որ ՄԱԿ-ի թիմերն արդեն տեղակայվում են Նեպալում։ ԱՄՆ-ն հատկացրել է 500,000 դոլարի շտապ օգնություն, իսկ Մեծ Բրիտանիան առաջարկել է 5 միլիոն ֆունտ ստերլինգի աջակցություն։