1983 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Հռոմի Ռեբիբիա բանտի խիստ պատերի ներսում արված այս հզոր լուսանկարը արձանագրում է արտակարգ և աննախադեպ հանդիպում Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ի և թուրք ահաբեկիչ Մեհմեթ Ալի Աղջայի միջև, ով երկու տարի առաջ մահափորձ էր կատարել նրա դեմ: Պատկերը ֆիքսում է քսանրոյն տևողությամբ լուռ, լարված երկխոսությունը, որը ցնցել էր սառըպատերազմյան աշխարհը՝ պարուրված գաղափարական թշնամանքով: Այս հոդվածը քննարկում է լուսանկարի ծագումը, խցում տեղի ունեցած իրադարձության տեսանելի մանրամասները, դրան նախորդած դրամատիկ դեպքերը և անվերապահ ներման մնայուն ժառանգությունը:
Ինչ է երևում լուսանկարում
Կադրի կենտրոնում պատկերված են երկու տղամարդիկ, որոնք նստել են մոտիկ՝ բանտախցի անկյունում տեղադրված պլաստիկե աթոռներին: Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը՝ հագած ավանդական սպիտակ սուտան, ուշադիր առաջ է թեքվել, նրա դեմքն արտահայտում է հանդարտություն ու խոհեմություն: Նրա դիմաց նստած է 25-ամյա Մեհմեթ Ալի Աղջան՝ կապույտ գույնի ջեմպերով, ջինսերով և առանց կոշիկի կապերի մարզակոշիկներով: Աղջան չսափրված է և տեսանելիորեն լարված: Բանտի պահակներն ու Վատիկանի պաշտոնյաները հետևում էին բաց դռնից, սակայն զրույցն այնքան ցածր ձայնով էր ընթանում, որ արտաքին դիտորդները ոչինչ չէին լսում: Հանդիպման ավարտին Աղջան համբուրել է Պապի մատանին, իսկ վերջինս նրան նվիրել է արծաթե և սադաֆե վարդարանով սպիտակ տուփ:
Պահը կադրի հետևում
Այս հանդիպման անմիջական նախապատմությունը տանում է դեպի 1981 թվականի մայիսի 13-ը՝ Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի հրապարակ: Երբ Հովհաննես Պողոս II-ը բաց մեքենայով շրջում էր 10 000 հավատացյալների բազմության միջով, Աղջան մոտ տարածությունից կրակել էր նրան՝ վիրավորելով որովայնն ու ձեռքը: Չնայած ծանր վերքերին՝ պոնտիֆիկոսը հիվանդանոցում գտնվելու ժամանակ հրապարակավ ներել էր իր վրա կրակողին՝ հորդորելով աղոթել «իմ եղբոր համար, ում ես անկեղծորեն ներել եմ»: 1983 թվականի դեկտեմբերյան այս այցը նախապես ծրագրված չէր դիվանագիտական ուղիներով, այլ հովվական անձնական առաքելություն էր Հոբելյանական տարվա շրջանակներում: Երբ Պապը հեռանում էր խցից, տեսախցիկները ֆիքսել են Աղջայի դեմքի հանկարծակի շփոթմունքը՝ մարդկային հուզիչ արձագանք ցմահ դատապարտված անձից, ով իրեն այցելած մարդուն ընկալեց որպես բկամ և եղբայր:
Լուսանկարիչն ու ծագումնաբանությունը
Ի տարբերություն գաղտնի կամ սիրողական կադրերի, այս պատմական լուսանկարն արվել է հավատարմագրված մասնագետների կողմից (տարածվել է Associated Press-ի և Վատիկանի արխիվների միջոցով), քանի որ Հովհաննես Պողոս II պապը հատուկ պահանջել էր լուսանկարիչներին ու օպերատորներին մտնել խուց: Գիտակցելով պահի տեսողական ուժը՝ պոնտիֆիկոսը ցանկանում էր, որ այդ պատկերը տարածվի ամբողջ աշխարհում՝ հակադրվելով թշնամանքին և անհանդուրժողականությանը: Ռեբիբիա բանտում գործող պայմանները խստորեն վերահսկվում էին իտալական անվտանգության և Վատիկանի աշխատակիցների կողմից, սակայն թույլտվությունը տրվել էր հանրային թափանցիկությունն ապահովելու նպատակով: Ստացված կադրերը արագորեն հայտնվեցին համաշխարհային մամուլում՝ ամրագրելով քսաներորդ դարի լրագրության կարևորագույն էջերից մեկը:
Պատմական համատեքստ
1980-ականների աշխարհաքաղաքական իրավիճակը բնութագրվում էր արևմտյան ժողովրդավարությունների և խորհրդային բլոկի միջև լարվածությամբ, ահաբեկչությամբ և համատարած բռնություններով: Այս ֆոնին Հովհաննես Պողոս II-ի դեմ մահափորձը ցնցել էր միջազգային հանրությանը՝ առաջացնելով բազմաթիվ վարկածներ Արևելյան Եվրոպայի հատուկ ծառայությունների հնարավոր մասնակցության մասին, թեև վերջնական ապացույցներ չգտնվեցին: Աղջան՝ թուրք ազգայնական «Գորշ գայլեր» կազմակերպության անդամ, մինչ այդ դատապարտվել էր նաև Թուրքիայում ձախակողմյան լրագրող Աբդի Իփեքչիի սպանության համար: Իտալիայում ցմահ ազատազրկում կրելուց հետո նա 2000 թվականին ներում ստացավ և արտահանձնվեց Թուրքիա, որտեղ շարունակեց պատիժը մինչև 2010 թվականը: Նրա դրդապատճառներն ու հոգեբանական վիճակը տարիների ընթացքում մնացին բարդ ու հակասական:
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Տասնամյակներ անց Ռեբիբիա բանտում արված այս լուսանկարը շարունակում է մնալ ողորմության և արդարության անզուգական խորհրդանիշ: Այն մարտահրավեր է նետում դիտորդին՝ տեսնելու ընդհանուր մարդկայնությունը գաղափարական սահմանների հետևում: Բանտախցի դուռը բացելով այն մարդու առջև, 谁 գրեթե խլել էր նրա կյանքը, Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը բռնության արարքը վերածեց հաշտության հավերժական վկայության: Այս պատկերը շարունակում է ոգեշնչել պատմաբաններին, աստվածաբաններին և լրագրողներին՝ որպես վառ ապացույց առ այն, որ նույնիսկ մարդկային չարության ամենամութ պահերին հաշտությունը հնարավոր է: