«Հանրապետություն, թե՞ ժողովրդավարություն». Ամերիկյան քաղաքական բանավեճի արմատները

Տերմինաբանական հստակեցում

Մինչ Միացյալ Նահանգները նշում է իր հիմնադրման 250-ամյակը, երկրի քաղաքական դիսկուրսում շարունակում է արդիական մնալ «ԱՄՆ-ն հանրապետություն է, ոչ թե ժողովրդավարություն» պնդումը։ Liberal Currents-ի վերլուծության համաձայն՝ այս հակադրությունը հաճախ հիմնված է քաղաքագիտական տերմինների թյուրիմացության վրա, քանի որ դրանք իրարամերժ չեն։

Տեխնիկապես՝ հանրապետությունը կառավարման ձև է, որտեղ իշխանությունը բխում է քաղաքացիներից, այլ ոչ թե միապետից, իսկ ժողովրդավարությունը համակարգ է, որտեղ ժողովուրդը կառավարում է՝ անմիջականորեն կամ ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով։ ԱՄՆ-ն երկուսն էլ է՝ հանրապետություն (չունի ժառանգական միապետ) և ներկայացուցչական ժողովրդավարություն (պաշտոնյաներն ընտրվում են քվեարկությամբ)։

Պատմական ակունքներ և մեկնաբանություններ

Այս շփոթությունը հաճախ կապվում է Ջեյմս Մեդիսոնի՝ The Federalist Papers-ում արված դիտարկումների հետ։ Մեդիսոնը տարբերակում էր «մաքուր ժողովրդավարությունը» (քաղաքացիների ուղղակի կառավարում) և «հանրապետությունը» (ներկայացուցչական կառավարում)։ Ժամանակակից հետազոտողները նշում են, որ Մեդիսոնի դարաշրջանում «հանրապետություն» տերմինը հոմանիշ էր այն ամենին, ինչ մենք այսօր անվանում ենք ներկայացուցչական ժողովրդավարություն։

Բժիշկ Ջեյմս Ֆիսեհերը Union Leader-ում նշում է, որ չնայած Անկախության հռչակագիրը հիմք դրեց ինքնակառավարման համար, երկիրը 250 տարի պայքարել է հավասարության սահմանները սահմանելու համար։ Այս բանավեճը ժամանակի ընթացքում օգտագործվել է քաղաքական տարբեր օրակարգեր պաշտպանելու համար։

Հռետորաբանության նշանակությունը

Պատմական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ «հանրապետություն, ոչ թե ժողովրդավարություն» արտահայտությունը հաճախ կիրառվել է փոքրամասնությունների շահերը պաշտպանելու համատեքստում։ Սկսած 19-րդ դարում ստրկության պաշտպանությունից մինչև 20-րդ դարի սեգրեգացիոն հռետորաբանություն՝ այս կարգախոսը ծառայել է մեծամասնության ազդեցությունը սահմանափակող կառույցների, ինչպիսիք են Ընտրական կոլեգիան կամ Սենատում նահանգների հավասար ներկայացվածությունը, արդարացնելուն։

Ժամանակակից քաղաքական գործիչները շարունակում են օգտագործել այս շրջանակը՝ մարտահրավեր նետելու համար այն ժողովրդավարական արդյունքներին, որոնց դեմ են։ Փորձագետները պնդում են, որ սա ոչ թե սահմանադրական բարդ փաստարկ է, այլ գործիք՝ օլիգարխիկ կամ հակապլյուրալիստական նկրտումներն արդարացնելու համար։ ԱՄՆ-ի 250-ամյակի նախաշեմին այս բանավեճը արտացոլում է խորը պառակտում այն հարցի շուրջ, թե արդյոք երկիրը պետք է առաջնահերթություն տա լիբերալ մեծամասնության կառավարմանը, թե պաշտպանի քաղաքական փոքրամասնությունների իշխանությունը։