ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունը Սորոսի «Բաց հասարակության հիմնադրամների» թիրախում
Ջորջ Սորոսը՝ միլիարդատեր բարերարը և «Բաց հասարակության հիմնադրամների» հիմնադիրը, երկար տարիներ եղել է քաղաքական բախումների կենտրոնում։ Այս շաբաթ, ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունը կոչ արեց լայնածավալ հետաքննություն սկսել նրա հիմնադրամների նկատմամբ՝ կազմակերպությունների նկատմամբ, որոնք կարևոր դեր են խաղում արվեստի, մարդու իրավունքների և ժողովրդավարության ոլորտում:
Ըստ ARTnews-ի և The New York Times-ի, ԱՄՆ արդարադատության նախարարության հանձնարարությամբ մի քանի շրջանային դատախազություններ պետք է ուսումնասիրեն այն մեղադրանքները, թե հիմնադրամները կարող են ներգրավված լինել հանցավոր խմբավորումներում, հրկիզման, հեռախոսային խարդախության և ահաբեկչությանը նյութական աջակցություն ցուցաբերելու մեջ։ Այս մեղադրանքները, որոնք բարձրացրել են պահպանողական վերահսկող կազմակերպությունները, օրինակ՝ Capital Research Center-ը, ենթադրում են, որ ավելի քան 80 միլիոն դոլար փոխանցվել է խմբերին, որոնք կապ ունեն ծայրահեղականության հետ, այդ թվում Իսրայելին քննադատող կազմակերպություններ՝ ինչպես Ալ-Հաքը՝ պաղեստինյան մարդու իրավունքների կազմակերպություն:
Արվեստ, ակտիվիզմ և բարեգործություն․ Սորոսի ժառանգությունը
Մեղադրանքների ֆոնին Սորոսի ազդեցությունը արվեստի և քաղաքացիական հասարակության ոլորտում անժխտելի է։ «Բաց հասարակության հիմնադրամները» դարձել են կարևոր աջակցություն արվեստագետների և կուրատորների համար՝ տրամադրելով $100,000-անոց կրթաթոշակներ այնպիսի արվեստագետների, ինչպիսիք են Ֆայրել Բաեզը, Յտո Բարադան, Նիկոլաս Գալանին, Կանուպա Հանսկա Լյուգերը, Բուշրա Խալիլին, Գուադալուպե Մարավիլան, Ռուան Աբու-Ռահմեն և Դալտոն Պաուլան։ Այս աջակցության շնորհիվ ստեղծագործողները՝ հաճախ մարգինալացված համայնքներից, կարողացել են ընդլայնել իրենց լսարանը և մարտահրավեր նետել գերիշխող կարծրատիպերին։
Կրթաթոշակներից բացի, հիմնադրամները զգալի միջոցներ են ուղղում մարդու իրավունքների և ժողովրդավարական բարեփոխումների ոլորտին։ Միայն 2024 թվականին հիմնադրամը տրամադրել է $1,2 միլիարդ՝ աջակցելով, օրինակ, աֆրիկյան ժառանգության վերականգնմանն ուղղված ծրագրերին՝ $15 միլիոն, և առաջ մղելով խոսքի ազատությունն ու ակտիվիզմը տարբեր մայրցամաքներում։
Սորոսի բարեգործությունը տարածվում է նաև ակադեմիական հաստատությունների վրա։ Առավել հայտնի է նրա $50 միլիոն նվիրատվությունը Bard College-ի Կուրատորական ուսումնասիրությունների կենտրոնին՝ ԱՄՆ-ում իր տեսակի մեջ առաջատար ծրագրին։ Հիմնադրամի աջակցությունն ընդգրկում է նաև քոլեջի լայն գործունեությունը։ Մելիսա Շիֆ Սորոսը՝ Սորոսի որդու՝ Ռոբերտի նախկին կինը, այժմ կենտրոնի խորհրդի անդամ է, ինչը վկայում է ընտանիքի շարունակական ներգրավվածության մասին արվեստի կրթության ոլորտում։
Քաղաքական հակամարտություն․ մեղադրանքներ և պատասխաններ
Հետաքննության պահանջը գալիս է այն ժամանակ, երբ Թրամփի վարչակազմը և նրա դաշնակիցները փորձում են ներկայացնել Սորոսին որպես ապակայունացնող ուժ։ Նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը բազմիցս կոշտ քննադատության է ենթարկել Սորոսին և նրա ընտանիքին՝ անգամ առաջարկելով նրանց նկատմամբ RICO օրենքով մեղադրանք առաջադրել, որն, ըստ էության, նախատեսված է կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի համար։
Փոխնախագահ ՋեյԴի Վենսը կրկնել է այս պնդումները՝ մեղադրելով «Բաց հասարակության հիմնադրամներին» և Ford հիմնադրամին, թե իբր նրանք «վնասում են ամերիկյան ընտանիքի հիմքերը»։ Չառլի Կիրկի սպանությունից հետո Վենսը և Թրամփը ուժեղացրել են իրենց հռետորաբանությունը՝ պնդելով, որ Սորոսի ֆինանսավորումը նպաստում է ձախակողմյան ցուցարարներին և բռնություններին։
Սորոսը նման քաղաքական ճնշման է ենթարկվել նաև Հունգարիայում, որտեղ ընդունվել է «Կանգնեցրեք Սորոսին» օրենքը՝ արգելելով ֆինանսական աջակցությունը առանց փաստաթղթերի միգրանտներին և թիրախավորելով հիմնադրամների մարդու իրավունքների պաշտպանությունը։ «Բաց հասարակության հիմնադրամների» նկատմամբ առաջադրված մեղադրանքները ցուցադրում են քաղաքական թշնամության միտում, որը տարածվում է տարբեր երկրներում՝ պայմանավորված միգրացիայի, քաղաքացիական ազատությունների և բարեգործության դերով ժողովրդավարությունում առկա լուրջ հակասություններով։
Պատասխան․ քաղաքացիական հասարակության և խոսքի ազատության պաշտպանություն
Հիմնադրամի խոսնակները այս մեղադրանքներն անվանում են «քաղաքականապես մոտիվացված հարձակումներ քաղաքացիական հասարակության վրա, որոնք նպատակ ունեն լռեցնել այն խոսքը, որի հետ վարչակազմը համաձայն չէ և խաթարել խոսքի ազատության իրավունքը»։
Հիմնադրամի պաշտպանները նշում են, որ իրենց աշխատանքը ուժեղացնում է մարգինալացված խմբերին, խթանում ստեղծագործական նորարարությունը և պահպանում ժողովրդավարական դիսկուրսը։ Նրանք մատնանշում են դրամաշնորհների ստացողների խիստ ընտրությունը և գործունեության թափանցիկությունը։ Սակայն կասկածի մթնոլորտը շարունակում է պահպանվել, քանի որ քաղաքական գործիչները՝ թե՛ ԱՄՆ-ում, թե՛ Եվրոպայում, շարունակում են հարցականի տակ առնել Սորոսի նպատակներն ու բարեգործության ազդեցությունը։
Համաշխարհային ազդեցություն․ բարեգործության և ժողովրդավարության սահմանները
Այս հակասությունների հիմքում ավելի լայն հարցեր են, որոնք վերաբերում են բարեգործության, քաղաքականության և հասարակական կյանքի փոխհարաբերություններին։ Կարո՞ղ են մասնավոր հիմնադրամները ազդեցություն ունենալ առանց գաղափարական պայքարի մեջ ներքաշվելու։ Պե՞տք է կառավարությունները վերահսկեն քաղաքացիական նախաձեռնությունների ֆինանսավորումը, թե դա կվտանգի ազատ խոսքը և ակտիվիզմը։
Հետաքննության ընթացքը որոշելու է ոչ միայն Սորոսի հիմնադրամների, այլև նրանց աջակցություն ստացող արվեստագետների, ակտիվիստների և հաստատությունների ապագան։ Այս հարցերի պատասխանները կձևավորեն ոչ միայն Սորոսի ժառանգությունը, այլև գլոբալ քաղաքացիական հասարակության հենքը։
Ի վերջո, Սորոսի հիմնադրամների նկատմամբ սկսված հետաքննությունը ոչ միայն իրավական գործընթաց է, այլև փորձ՝ տեսնելու, թե ինչպես կարող են ժամանակակից ժողովրդավարությունները հավասարակշռել թափանցիկությունը, ընդդիմախոսությունը և բարեգործության կարևոր դերը հասարակական կյանքի ձևավորման հարցում։ Իրական փաստերը ցույց են տալիս, որ արվեստը և ակտիվիզմը զարգանում են վեճերի պայմաններում՝ բարձրացնելով կարևոր հարցեր քաղաքական իշխանության և քաղաքացիական հասարակության սահմանների մասին։