- Իսպանիայի պատգամավոր Ջոն Ինյարիտուն Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը համարում է բարոյական հրամայական, ոչ միայն պատմական արդարության խնդիր։
- Նա նշել է, որ անպատիժ մնացած զանգվածային հանցագործությունները մեծացնում են դրանց կրկնության հավանականությունը։
- Ինյարիտուն քննադատել է Թուրքիայի սիստեմատիկ ժխտումը՝ որպես անպատժելիության մշակույթ հավերժացնող ինստիտուցիոնալացված պետական քաղաքականություն։
- Նա կոչ է արել միջազգային հանրությանը դուրս գալ խորհրդանշական հայտարարություններից և բազմակողմ ճնշում գործադրել Թուրքիայի վրա։
- Ըստ Ինյարիտուի՝ Թուրքիայի կողմից ճանաչումը կպահանջի խորը մշակութային և ինքնության վերափոխում։
Իսպանիայի խորհրդարանի պատգամավոր Ջոն Ինյարիտուն Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը բնութագրել է ոչ միայն որպես պատմական արդարության խնդիր, այլև որպես բարոյական հրամայական։ Նա իր տեսակետները հայտնել է «Արմենպրես» լրատվական գործակալության հետ զրույցում՝ անդրադառնալով Ցեղասպանությունից 110 տարի անց Թուրքիայի շարունակական ժխտողական քաղաքականությանը։
Ցեղասպանության ճանաչում. Պատմական արդարություն և բարոյական հրամայական
Ըստ Ինյարիտուի բնորոշման՝ պատմությունը ցույց է տալիս, որ երբ զանգվածային հանցագործությունները մնում են անպատիժ և չճանաչված, դրանց կրկնության հավանականությունը մեծանում է։ Նա հայտարարել է, որ Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը «ոչ միայն պատմական արդարության խնդիր է, այլև բարոյական հրամայական»։
Քննադատություն Թուրքիայի ժխտողական քաղաքականության վերաբերյալ
Ինյարիտուն շեշտել է, որ Թուրքիայի սիստեմատիկ ժխտումը զոհերի հիշատակին սոսկ վիրավորանք չէ. այն հավերժացնում է անպատժելիության մշակույթը։ Նա նկատել է, որ Թուրքիան «ինստիտուցիոնալացրել է ժխտողականությունը՝ որպես պետական քաղաքականություն», համատեղելով պատմական ռեվիզիոնիզմը, դիվանագիտական ճնշումը, տնտեսական սպառնալիքները և միջազգային լոբբինգի միջոցով լավ ֆինանսավորվող ապատեղեկատվության արշավները։ Այս մոտեցումը, նա հայտարարել է, «խաթարում է ճշմարտությունը, խեղաթյուրում է ներկան և փակում հաշտեցման ցանկացած իրական ճանապարհ»։
Միջազգային հանրության դերը և պատասխանատվությունը
Պատասխանելով հարցին, թե նման պարագայում ի՞նչ պետք է անի միջազգային հանրությունը՝ բացի խորհրդանշական հայտարարություններից կամ կոչերից, Ինյարիտուն ընդգծել է, որ այն պետք է դուրս գա նման ժեստերից և քաղաքավարի դիվանագիտությունից։ Նա հայտարարել է, որ պահանջվում է «ամուր և սկզբունքային դիրքորոշում՝ համահունչ միջազգային իրավունքին և մարդու իրավունքներին»։ Վերահաստատելով իր տեսակետը՝ նա կրկին ընդգծել է, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը «ոչ միայն պատմական արդարության խնդիր է, այլև բարոյական հրամայական»։ Ինյարիտուն կոչ է արել բազմակողմ ճնշում գործադրել Թուրքիայի վրա՝ բացելու իր արխիվները, պատասխանատվությունը ստանձնելու և լիարժեք ու միանշանակ ճանաչման ուղղությամբ գնալու համար՝ պնդելով, որ «կայուն խաղաղությունը կարող է կերտվել միայն ճշմարտությունից»։
Պայմաններ Թուրքիայի կողմից ճանաչման համար
Ինյարիտուն ենթադրել է, որ այն հանգամանքները, որոնց պայմաններում Թուրքիան կճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը, կպահանջեն ավելին, քան պարզապես քաղաքական մոտեցումը. այն կպահանջի «խորը մշակութային և ինքնության վերափոխում»։ Նա Հոլոքոստից հետո Գերմանիայի՝ իր անցյալի հետ առերեսումը բերել է որպես հզոր օրինակ՝ նշելով, որ միայն այն ժամանակ, երբ հասարակությունն ազնվորեն է դիմակայում իր պատմությանը, այն կարող է սկսել իրական ժողովրդավարական էվոլյուցիա։ Թուրքիայի դեպքում դա նշանակում է ժխտման վրա հիմնված հիմնարար ազգայնականության ապամոնտաժում և պահանջում է, որ թուրքական քաղաքացիական հասարակությունը, հատկապես երիտասարդ սերունդները, հաշտվեն այն փաստի հետ, որ Օսմանյան կայսրության վերջին օրերին ավելի քան 1,5 միլիոն հայեր, ինչպես նաև այլ քրիստոնյա փոքրամասնություններ (ասորիներ և Պոնտոսի հույներ), համակարգված կերպով բնաջնջվեցին։ Նա պարզաբանել է. «Խոսքը վերքերի վերաբացման մասին չէ, այլ այդ վերքերի ճանաչումն է՝ դրանց բուժելու նպատակով»։ Թեև Թուրքիայի ներկա քաղաքական մթնոլորտը, որը ձևավորվել է ավտորիտարիզմի և այլ գործոնների հետևանքով, կարճաժամկետ հեռանկարում անհավանական է դարձնում նման ճանաչումը, Ինյարիտուն հույս է հայտնել «այլ Թուրքիայի՝ ավելի ժողովրդավարական, ավելի բազմակարծիք և ավելի պատրաստ՝ առանց վախի առերեսվելու իր պատմությանը» առաջացման մասին։
Հայ-թուրքական երկխոսության համատեքստը
Անդրադառնալով Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորման շուրջ ընթացող բանակցություններին, Ինյարիտուն բուն երկխոսությունը բնութագրել է որպես «ողջունելի զարգացում», հատկապես բևեռացման և դիվանագիտական փակուղու ներկա գլոբալ մթնոլորտում։ Նա խրախուսել է փոխըմբռնմանն ուղղված ջանքերը, նույնիսկ եթե դրանք սկզբում ուղղված են պրագմատիկ խնդիրների վրա, ինչպիսիք են սահմանների բացումը կամ տնտեսական կապերը։ Սակայն նա դժվար է համարել «պատկերացնել, որ Ցեղասպանության հարցն ակնառու կերպով կհայտնվի այդ օրակարգում»՝ հայտարարելով, որ այս ողբերգությանն անդրադառնալը պահանջում է քաղաքական հասունություն, էթիկական վճռականություն և ինստիտուցիոնալ խիզախություն, որոնք, «ցավոք սրտի, բացակայում են Թուրքիայի ներկայիս ղեկավարության մոտ»։ Այնուամենայնիվ, նա հավելել է, որ եթե երկխոսությունը պահպանվի ժամանակի ընթացքում՝ հիմնված փոխադարձ հարգանքի և բարեխղճության վրա, այն աստիճանաբար կարող է պայմաններ ստեղծել այս երկար պատմություն ունեցող խնդրին՝ Հայոց ցեղասպանությանն անկեղծ և կառուցողական մոտենալու համար։
Հանցագործությունները անվանակոչելու նշանակությունը
Ինյարիտուն եզրափակել է՝ հայտարարելով, որ «այլևս երբեք» արտահայտությունը ցեղասպանությունների մասին խոսելիս պետք է լինի համընդհանուր գրավական, բայց հաճախ դառնում է դատարկ կրկներգ։ Նա հայկական դեպքը դիտարկել է որպես խորհրդանշական՝ նշելով, որ ավելի քան մեկ դար շարունակ ժխտումը ստեղծել է վտանգավոր նախադեպ։ Նա ընդգծել է «ցեղասպանություն» տերմինի օգտագործման հստակության կարևորությունը՝ հայտարարելով, որ ամեն հանցագործություն չէ, որ ցեղասպանություն է, և տերմինի մանրացումը խաթարում է դրա իմաստը։ Սակայն, երբ խոսքը վերաբերում է «համակարգված, ծրագրված և էթնիկ կամ կրոնական դրդապատճառներով բնաջնջմանը, ինչպես դա եղավ հայերի դեպքում», չպետք է լինի արդարացում, հարաբերականություն։ Նա եզրակացրել է. «Նման հանցագործություններն անվանակոչելը սոսկ պարտականություն չէ անցյալի հանդեպ, այլ երաշխիք է ապագայի համար»։
Այս հայտարարությունները արվել են Իսպանիայի խորհրդարանի պատգամավոր Ջոն Ինյարիտուի կողմից՝ «Արմենպրես» լրատվական գործակալությանը տված հարցազրույցում։