Կրոնական ազատության և պետական ֆինանսավորման վեճը
2026 թվականի նոյեմբերի 3-ին ԱՄՆ Գերագույն դատարանը կլսի «Սուրբ Մարիամ կաթոլիկ ծխական համայնքն ընդդեմ Ռոյի» (St. Mary Catholic Parish v. Roy) գործով բանավոր փաստարկները, հաղորդում է NPR-ը։ Գործը վերաբերում է Կոլորադոյի նախադպրոցական կրթության համընդհանուր ծրագրին, որը յուրաքանչյուր 4-ամյա երեխայի համար տարեկան հատկացնում է 6300 դոլար՝ ծխախոտի հարկերից գոյացած միջոցներից։ Վեճի առանցքում այն հարցն է, թե արդյոք կրոնական դպրոցները, մասնակցելով այս հանրային ծրագրին, պետք է ենթարկվեն պետական օրենքներին, որոնք արգելում են խտրականությունը սեռական կողմնորոշման և գենդերային ինքնության հիմքով, թե՞ նրանք ազատված են այդ պահանջներից՝ Սահմանադրության առաջին փոփոխության կրոնի ազատ իրականացման կետի համաձայն։
Կոլորադոյի ծրագիրը, որը մշակվել է նախկին սենատոր Սթիվ Ֆենբերգի աջակցությամբ, նախատեսված էր որպես ներառական հարթակ՝ թույլ տալով կրոնական դպրոցներին մասնակցել, եթե նրանք պահպանեն խտրականության դեմ պայքարի օրենքները։ Սակայն Դենվերի թեմը և երկու ծխական համայնքներ՝ Becket Fund for Religious Liberty-ի ներկայացուցչությամբ, պնդում են, որ այս պահանջը հակասում է իրենց հավատքին։ Կազմակերպության գործադիր տնօրեն Մարկ Ռինզին նշում է, որ պետությունը սահմանադրական խախտում է թույլ տալիս՝ բացառելով կրոնական դպրոցները, որոնք պահանջում են ընտանիքներից համաձայնել կաթոլիկ ուսմունքին։ Դենվերի արքեպիսկոպոս Ջեյմս Ռ. Գոլկան պետության քաղաքականությունը որակել է որպես հարձակում կաթոլիկ կրթության վրա՝ նշելով, որ այն սպառնում է բարոյական արժեքներին։
Սահմանադրական մոտեցումների փոփոխություն
Այս գործը ցույց է տալիս Գերագույն դատարանի մոտեցումների շրջադարձային փոփոխությունը։ Ի տարբերություն 20-րդ դարի կեսերի, երբ դատարանը կենտրոնացած էր եկեղեցու և պետության տարանջատման վրա, ներկայիս պահպանողական մեծամասնությունը շեշտը դնում է կրոնի ազատ իրականացման իրավունքի վրա։ Միչիգանի պետական համալսարանի պրոֆեսոր Ֆրենկ Ռավիչը նշում է, որ սա արմատական փոփոխություն է գործող իրավական պրակտիկայից։ Թեև 1983 թվականի Bob Jones University v. United States գործով դատարանը թույլատրեց զրկել հարկային արտոնություններից այն հաստատություններին, որոնք ռասայական խտրականություն էին դրսևորում, այժմ իրավական փորձագետները՝ ինչպես Տեխասի համալսարանից Դուգլաս Լեյքոքը, կասկածի տակ են դնում, թե արդյոք դատարանը նույն մոտեցումը կկիրառի ԼԳԲՏ անձանց հետ կապված հարցերում։
Գերագույն դատարանի որոշումը կարող է երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ ամերիկյան կրթական համակարգի համար՝ պարզելով, թե մինչև ուր կարող է հասնել պետությունը կրոնական հաստատությունների ֆինանսավորման պայմաններ սահմանելիս։