Թրամփը հայտարարում է Սիրիայի նկատմամբ պատժամիջոցների վերացման մասին

ԱՄՆ-ն վերացնում է Սիրիայի նկատմամբ պատժամիջոցները՝ քաղաքականության էական փոփոխություն

Սաուդյան Արաբիայի այցի ընթացքում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց Սիրիայի նկատմամբ երկարատև պատժամիջոցների վերացման մասին: Այս որոշումը նշանավորում է Վաշինգտոնի նախկին կոշտ դիրքորոշման էական փոփոխություն, որը շարունակվել էր տասնամյակներ շարունակ քաղաքական և ռազմական հակամարտությունների ընթացքում: Հայտարարությունը կատարվեց Թրամփի Մերձավոր Արևելքի չորսօրյա շրջագայության ընթացքում, որի ընթացքում նա նաև ապահովեց Սաուդյան Արաբիայի կողմից 600 միլիարդ դոլարի ներդրումային պարտավորություն:

Պատմական համատեքստ. տասնամյակների պատժամիջոցներ և մեկուսացում

ԱՄՆ-ի պատժամիջոցները Սիրիայի նկատմամբ սկսվել են 1979 թվականին, երբ երկիրը հայտարարվեց ահաբեկչության հովանավոր պետություն: Տարիների ընթացքում այս միջոցները խստացվել են, հատկապես 2011 թվականին Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի բռնկումից հետո: Պատժամիջոցները նպատակ ունեին թուլացնել Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմը, որը մեղադրվում էր մարդու իրավունքների խախտումների և ռազմական հանցագործությունների մեջ:

2020 թվականին ընդունված «Կեսար» օրենքը էլ ավելի խստացրեց պատժամիջոցները՝ թիրախավորելով Սիրիայի հետ բիզնեսով զբաղվող օտարերկրյա կազմակերպություններին: Սակայն քննադատները պնդում էին, որ այս միջոցները հիմնականում ազդում են սիրիացի բնակչության վրա՝ խորացնելով տնտեսական դժվարությունները և խոչընդոտելով հետպատերազմյան վերականգնումը:

Ապստամբների հաղթանակը և Ահմեդ ալ-Շառայի վերելքը

2022 թվականի դեկտեմբերին ապստամբ ուժերը, Ահմեդ ալ-Շառայի գլխավորությամբ, տապալեցին Ասադի ռեժիմը: Նոր նախագահ Ալ-Շառան աշխատում է կայունացնել երկիրը և վերակառուցել դրա ավերված ենթակառուցվածքները: Նրա վարչակազմը ձգտում է վերականգնել կապերը միջազգային հանրության հետ՝ դիմելով թե՛ տարածաշրջանային, թե՛ արևմտյան պետություններին:

Թրամփի որոշումը վերացնել պատժամիջոցները, ինչպես նաև Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամմեդ բին Սալմանի լոբբինգը, նպաստեցին այս քաղաքականության փոփոխությանը: Ռիադում իր ելույթի ժամանակ Թրամփը նշեց. «Օ՜, ինչեր եմ անում թագաժառանգի համար»՝ ընդգծելով Սաուդյան Արաբիայի դերը:

Կողմերի արձագանքները

Սիրիայի արտաքին գործերի նախարար Ասաադ Շիբանին այս քայլը որակեց որպես «նոր սկիզբ» Սիրիայի վերականգնման ճանապարհին: Սոցիալական ցանցերում նա ընդգծեց միջազգային համագործակցության կարևորությունը երկրի տնտեսության և ենթակառուցվածքների վերականգնման գործում:

Սակայն ԱՄՆ-ի որոշ օրենսդիրներ և մարդու իրավունքների կազմակերպություններ քննադատել են այս որոշումը՝ պնդելով, որ այն կարող է խաթարել պատերազմական հանցագործությունների համար պատասխանատվությունը: Նրանք նաև մտահոգություն են հայտնել, որ նոր սիրիական կառավարությունը կարող է վերականգնել ավտորիտարիզմը:

Սաուդյան Արաբիան ողջունել է քաղաքականության փոփոխությունը՝ նշելով, որ Սիրիայի կայունացումը կարևոր է Իրանի ազդեցությանը հակազդելու համար: Պատժամիջոցների վերացումը, հավանաբար, ճանապարհ կհարթի Սաուդյան ներդրումների համար Սիրիայի վերականգնման ծրագրերում:

Տնտեսական ազդեցությունը

Պատժամիջոցների վերացումը զգալի տնտեսական ազդեցություն կունենա Սիրիայի համար: Երկիրը գտնվում է տնտեսական ծանր ճգնաժամի մեջ՝ բնութագրվող գերճգնաժամով, գործազրկությամբ և աղքատությամբ: Պատժամիջոցները կտրել էին Սիրիան համաշխարհային ֆինանսական համակարգից՝ գրեթե անհնարին դարձնելով օտարերկրյա ներդրումների ներգրավումը կամ միջազգային վարկերի ապահովումը:

Պատժամիջոցների վերացումով Սիրիան այժմ կարող է մուտք գործել միջազգային շուկաներ և ֆինանսական հաստատություններ՝ բացելով դռներ ենթակառուցվածքների, առողջապահության և կրթության ոլորտներում ներդրումների համար: Վերլուծաբանները կանխատեսում են, որ սա կարող է արագացնել երկրի վերականգնումը և բարելավել միլիոնավոր սիրիացիների կենսապայմանները:

Այնուամենայնիվ, այս ջանքերի հաջողությունը կախված կլինի սիրիական կառավարության բարեփոխումներ իրականացնելու և միջոցների օգտագործման թափանցիկությունն ապահովելու կարողությունից: Միջազգային դոնորներն ու ներդրողները, հավանաբար, խիստ վերահսկողություն կպահանջեն կոռուպցիայի և ռեսուրսների չարաշահման կանխարգելման համար:

ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության լայն ազդեցությունները

Թրամփի հայտարարությունը նաև մատնանշում է ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության հնարավոր վերակազմավորումը Մերձավոր Արևելքում: Սիրիայի նկատմամբ պատժամիջոցների վերացմամբ ԱՄՆ-ը կարծես թե առաջնահերթություն է տալիս տնտեսական համագործակցությանը և տարածաշրջանային կայունությանը՝ պատժիչ միջոցների փոխարեն: Այս մոտեցումը համահունչ է Թրամփի ավելի լայն ռազմավարությանը՝ սերտացնելու հարաբերությունները Պարսից ծոցի պետությունների հետ և հակազդելու Իրանի ազդեցությանը:

Սիրիայի հետ լարվածության թուլացումը կարող է ազդեցություն ունենալ նաև ԱՄՆ-Իսրայել հարաբերությունների վրա: Թեև Իսրայելը ավանդաբար աջակցել է Սիրիայի նկատմամբ կոշտ դիրքորոշմանը, ԱՄՆ-Սիրիա հարաբերությունների նորմալացումը կարող է հանգեցնել տարածաշրջանային դաշինքների փոփոխության:

Փորձագետների կարծիքները

Մերձավոր Արևելքի վերլուծաբան դոկտոր Լինա Խաթիբը պատժամիջոցների վերացումը բնութագրել է որպես «երկսայրի սուր»: Նա նշել է, որ թեև դա կարող է տնտեսական աջակցություն դառնալ Սիրիայի համար, այն նաև ռիսկ է պարունակում լեգիտիմացնելու մի կառավարություն, որը դեռ չի ապացուցել իր հավատարմությունը ժողովրդավարական բարեփոխումներին: «Միջազգային հանրությունը պետք է զգոն մնա՝ համոզվելու համար, որ այս քաղաքական փոփոխությունը չի հանգեցնի մարդու իրավունքների և հաշվետվողականության անտեսմանը»,- ասել է նա:

Տնտեսագետ դոկտոր Ֆադի Հաքիմը կարևորել է միջազգային ներդրումների դերը Սիրիայի վերականգնման գործում: «Պատժամիջոցների վերացումը անհրաժեշտ առաջին քայլ է, բայց այն պետք է ուղեկցվի ամուր տնտեսական քաղաքականությամբ և միջազգային աջակցությամբ՝ կայուն աճ ապահովելու համար»,- նշել է նա:

Մինչ աշխարհը հետևում է այս պատմական քաղաքական փոփոխությանը, Սիրիայի և Մերձավոր Արևելքի վրա դրա երկարաժամկետ ազդեցությունը մնում է անորոշ: Ակնհայտ է, սակայն, որ պատժամիջոցների վերացումը նշանավորում է ԱՄՆ-Սիրիա հարաբերությունների նոր գլուխ՝ լի թե՛ հնարավորություններով, թե՛ մարտահրավերներով:

Աղբյուր՝ Theage, Watanserb