Շոտլանդիայի, Ուելսի և Հյուսիսային Իռլանդիայի ղեկավարները հավաքվում են Կարդիֆում՝ անցկացնելու աննախադեպ համատեղ գագաթնաժողով, որի նպատակն է պահանջել ինքնորոշման իրավունք և մարտահրավեր նետել Լոնդոնի Լորդերի և Համայնքների պալատների (Վեստմինստեր) սահմանադրական իրավասությանը։ «Սենթ Դեյվիդս» հյուրանոցում ընթացող հանդիպմանը մասնակցում են Շոտլանդիայի առաջին նախարար Ջոն Սուինին, Ուելսի առաջին նախարար Ռուն ապ Իորվերթը, Հյուսիսային Իռլանդիայի առաջին նախարար Միշել Օ’Նիլը և Իռլանդիայի ընդդիմության առաջնորդ Մերի Լու Մաքդոնալդը։
Երեք ազգերի դաշինքը Կարդիֆում
Այս գագաթնաժողովը նշանավորում է պատմական շրջադարձ Մեծ Բրիտանիայի տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ, քանի որ պատմության մեջ առաջին անգամ անկախության կամ իռլանդական միավորման կողմնակից կուսակցությունները միաժամանակ գլխավորում են բոլոր երեք ապակենտրոնացված կառավարությունները։ Ուելսի «Պլայդ Քամրի» կուսակցությունը մայիսյան ընտրություններից հետո դարձավ խորհրդարանի խոշորագույն ուժը, «Շին Ֆեյնը» 2024 թվականից ղեկավարում է Հյուսիսային Իռլանդիայի գործադիր մարմինը, իսկ Շոտլանդական ազգային կուսակցությունը (SNP) շարունակում է իշխել Էդինբուրգում։ Ինչպես հայտնում է The Telegraph-ը և Times of India-ն, չորս առաջնորդները նախատեսում են ստորագրել համատեղ հռչակագիր՝ պնդելով, որ սահմանադրական ապագայի վերաբերյալ որոշումները պատկանում են բացառապես տվյալ երկրների քաղաքացիներին, այլ ոչ թե Լոնդոնի կենտրոնական կառավարությանը։ Ջոն Սուինին ընդգծել է, որ սահմանադրական լուրջ փոփոխությունների թափն անհերքելի է։
Դիվանագիտական լարվածություն և ԱՄՆ արձագանքը
Հանդիպումը տեղի է ունենում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հայտարարություններից հետո առաջացած դիվանագիտական վեճերի ֆոնին։ Ինչպես հայտնում է TIME-ը, Թրամփը Իռլանդիա կատարած այցի ընթացքում շեղվել է Վաշինգտոնի բազմամյա չեզոքության քաղաքականությունից՝ հայտարարելով, որ «շատ կցանկանար տեսնել» Միացյալ Իռլանդիա։ Թրամփը նաև ակնարկել է Շոտլանդիայի անկախության թեմայի մասին՝ նշելով, որ այդ հարցին կանդրադառնա ավելի ուշ։ Թեև Իռլանդիայի վարչապետ Միխոլ Մարտինը փորձել է մեղմել ԱՄՆ նախագահի խոսքերը, «Շին Ֆեյնի» ղեկավար Մերի Լու Մաքդոնալդը նշել է, որ Իռլանդիայի միավորման շուրջ քննարկումներն արդեն մտել են նոր փուլ, և Դուբլինի կառավարությունը պետք է սկսի նախապատրաստական աշխատանքները։
Վեստմինստերի հակադարձումը և իրավական խոչընդոտները
Լոնդոնում Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչները կոշտ արձագանք են տվել թե՛ Թրամփի հայտարարություններին, թե՛ Կարդիֆի գագաթնաժողովին։ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Էնդի Բըրնհեմը հայտարարել է, որ Հյուսիսային Իռլանդիայում հանրաքվե անցկացնելու հարցը «օրակարգում չէ»՝ ընդգծելով հասարակական պառակտումից խուսափելու անհրաժեշտությունը։ Հյուսիսային Իռլանդիայի հարցերով նախարար Քրիս Բրայանթը հիշեցրել է 1998 թվականի Ավագ Ուրբաթի համաձայնագրի դրույթները, որոնց համաձայն հանրաքվե կարող է նշանակվել միայն այն դեպքում, երբ ակնհայտ է դառնում, որ բնակչության մեծամասնությունը կողմ է միավորմանը։ Չնայած Կարդիֆի հռչակագրի քաղաքական ազդեցությանը, Մեծ Բրիտանիայի գործող սահմանադրական իրավունքի համաձայն՝ հանրաքվեների անցկացման վերջնական իրավասությունը պատկանում է Վեստմինստերի խորհրդարանին։