Թռչունների պահպանության թագավորական ընկերությունը (RSPB) հայտարարել է բնապահպանական խոշոր հաջողության մասին. Մեծ Բրիտանիայի գաղտնի վայրերից մեկում հաջողությամբ մեծացել է մարգագետնային մարագետի (Montagu’s harrier) վեց ձագ։ Սա երկրի ամենահազվագյուտ բնադրող գիշատիչ թռչունն է, որը 2021 թվականին ներառվել է անհետացման եզրին գտնվող տեսակների «կարմիր ցուցակում»։ Բրիտանական օրնիթոլոգիայի պատմության մեջ առաջին անգամ մասնագետներին հաջողվել է այս տեսակի ձագերին օժտել գերժամանակակից արբանյակային տվիչներով (տեդերներով), ինչը թույլ կտա իրական ժամանակում հետևել նրանց միգրացիային դեպի Աֆրիկա։
Կենսաբանական հրաշք. մեկ արուի ջանքերը
2026 թվականի բնադրման շրջանի հաջողությունը մեծապես կապված է «AU» անունով հայտնի առանձնյակի հետ։ Այս արուն օղակավորվել է դեռևս 2016 թվականին Ուիլթշիրում։ Անցյալ տարի նա արդեն հաջողությամբ մեծացրել էր չորս ձագ, իսկ այս տարվա ապրիլի կեսերին վերադարձել է նույն գյուղատնտեսական տարածքը։ Տասնօրյա տպավորիչ օդային պարերից հետո 10-ամյա արուն կարողացել է զուգավորվել երկու տարբեր էգերի հետ՝ ստեղծելով երկու բույն միմյանցից մոտ մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա։
RSPB-ի մարգագետնային մարագետների պահպանության ծրագրի ղեկավար Մարկ Թոմասը, ով արդեն 20 տարի զբաղվում է այս տեսակով, նշում է, որ «AU»-ն անդադար աշխատել է ամբողջ ամառվա ընթացքում՝ կերակրելով երկու էգերին և բոլոր վեց ձագերին (երեքական յուրաքանչյուր բնում)։ Սա բացառիկ երևույթ է այսքան փոքր պոպուլյացիայի համար։ Հարկ է նշել, որ 2020-ից 2023 թվականների ընթացքում Մեծ Բրիտանիայում այս թռչունների բնադրման ոչ մի հաջող դեպք չէր գրանցվել, ինչը սպառնում էր երկրի գիշատիչ թռչունների տեսակների թիվը 15-ից կրճատել 14-ի։ Այս վեց ձագերի ծնունդը հույս է տալիս վերականգնել պոպուլյացիան, որն իր գագաթնակետին էր 1950-ականներին՝ կազմելով շուրջ 30 զույգ։
Կլիմայական սպառնալիքը և վաղ բերքահավաքը
Մարգագետնային մարագետների պահպանությունը բարդանում է կլիմայի փոփոխության պատճառով։ Ի տարբերություն այլ գիշատիչների, որոնք բնադրում են ծառերի կամ ժայռերի վրա, այս թռչուններն իրենց բները դնում են անմիջապես գետնին՝ հացահատիկային դաշտերում (հատկապես գարու և ցորենի ցանքատարածություններում)։ Սա նրանց խոցելի է դարձնում գյուղատնտեսական տեխնիկայի համար։
Մարկ Թոմասի խոսքով՝ երաշտի և բարձր ջերմաստիճանի պատճառով 2026 թվականին բերքահավաքը սկսվել է գրեթե մեկ ամիս շուտ, քան նախկինում։ «Սա նշանակում է, որ ցանկացած բույն կարող էր պատահաբար ոչնչացվել կոմբայնների տակ»,- հայտնել է նա։ Այս աղետից խուսափելու համար RSPB-ն սերտորեն համագործակցում է տեղի ֆերմերների հետ, որոնք կամավոր չեն հնձում բների շրջակա տարածքը, իսկ բնապահպանները հատուկ ցանկապատեր են տեղադրում՝ ձագերին աղվեսներից պաշտպանելու համար։
Գերժամանակակից տեխնոլոգիաներ. 5 գրամանոց արբանյակային «ուսապարկեր»
Ակտիվ մոնիտորինգի անցնելու համար RSPB-ն որոշեց ձագերին օժտել արբանյակային տվիչներով նախքան նրանց թռչելը։ Տվիչների տեղադրման փորձագետ Ջեք Աշթոն-Բութի գլխավորությամբ թիմը հուլիսի վերջին իրականացրեց բարդ գործողությունը։ Գլխավոր պայմանն այն էր, որ սարքի քաշը չպետք է գերազանցեր թռչնի մարմնի քաշի 3%-ը, որպեսզի չխանգարեր նրա թռիչքին։
Քանի որ էգ ձագերի միջին քաշը կազմում է մոտ 360 գրամ, օգտագործվել են նորագույն՝ ընդամենը 5 գրամ կշռող տվիչներ, որոնք արժեն 3000 ֆունտ ստերլինգ։ Դրանք ամրացվել են թռչունների մեջքին հատուկ տեֆլոնե փոկերով՝ ուսապարկի նման։ Սարքերն աշխատում են փոքրիկ արևային մարտկոցներով և տվյալներն ուղարկում ուղեծրում գտնվող Argos արբանյակներին, որտեղից էլ տեղեկատվությունը հասնում է գիտնականներին։ Ծրագրի ֆինանսավորումն ապահովել են հովանավորներ Մարկ և Մո Կոնստանտինները։
3500 մղոնանոց վտանգավոր ճանապարհորդություն
Այժմ, երբ ձագերն արդեն լքել են բները, նրանք պատրաստվում են իրենց կյանքի առաջին մեծ միգրացիային դեպի Աֆրիկա՝ հաղթահարելով ավելի քան 3500 մղոն (շուրջ 5600 կմ)։ Նախկինում մեծահասակ թռչունների տվիչները ցույց են տվել, որ նրանցից մի քանիսն անհետացել են (հավանաբար որսագողության պատճառով), սակայն երիտասարդ թռչունների վարքագիծն ու միգրացիոն ուղիները մինչ օրս մնում էին լիովին անհայտ։ Նոր տվիչները թույլ կտան գիտնականներին իրական ժամանակում քարտեզագրել նրանց ուղին և հասկանալ, թե երբ և որտեղ են նրանք վերադառնալու Մեծ Բրիտանիա։