ՄՈՍԿՎԱ (Ազատ TV) – Ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերը չորեքշաբթի օրը հարվածել են Sberbank-ին պատկանող խոշոր տվյալների մշակման կենտրոնին Բալակովոյում։ Այս հարձակումը նշանավորում է սրվող արշավ, որը միտված է Ռուսաստանի արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների և թվային հզորությունների թիրախավորմանը: Բալակովոյի հաստատության վրա կատարված հարձակումը տեղի է ունեցել վերջին մեկ շաբաթվա ընթացքում դրա գլխավոր մրցակից Yandex տեխնոլոգիական խմբին պատկանող տվյալների կենտրոնների ուղղությամբ իրականացված երեք նախորդ հարձակումներից հետո:
Sberbank-ի առաջին փոխվարչ Ալեքսանդր Վեդյախինը լրագրողների հետ զրույցում հաստատել է, որ տվյալների կենտրոնը հարձակման է ենթարկվել, սակայն վստահեցրել է, որ բանկի բոլոր համակարգերն ու ծառայություններն աշխատում են բնականոն հունով և առանց խափանումների։ Մինչ այժմ ոչ Sberbank-ը, ոչ էլ Yandex-ը պաշտոնական տեղեկություններ չեն հայտնել այն մասին, թե արդյոք հարվածների հետևանքով վնասվել են արհեստական բանականության մոդելների մարզման համար օգտագործվող սուպերհաշվիչները: Զուգահեռաբար, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը չորեքշաբթի օրը չհայտարարված հանդիպում է անցկացրել բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ՝ քննարկելու «տեղեկատվական անվտանգության» հարցերը, որին մասնակցել է նաև Sberbank-ի գործադիր տնօրեն Գերման Գրեֆը, թեև Կրեմլը հայտարարել է, որ հանդիպումը կապված չէ տվյալների կենտրոնների վրա կատարված հարձակումների հետ:
Հարվածների ազդեցությունը ռուսական տեխնոլոգիական հավակնությունների վրա
Բալակովոյի տվյալների կենտրոնը, ըստ պետական «ՌԻԱ Նովոստի» գործակալության 2024 թվականի հրապարակումների, նախատեսված է եղել հյուրընկալելու Ռուսաստանի ամենամեծ սուպերհաշվիչը, որի գործարկումը նախատեսված էր 2027 թվականին։ Sberbank-ը և Yandex-ը հանդիսանում են երկրի արհեստական բանականության զարգացման գլխավոր դերակատարները՝ բաժանելով ներքին շուկան Sberbank-ի GigaChat և YandexGPT մոդելների միջև:
Այնուամենայնիվ, ռուսական տեխնոլոգիական ընկերություններն արդեն իսկ բախվում են լուրջ խոչընդոտների արևմտյան պատժամիջոցների պատճառով, որոնք սահմանափակում են ուղղակի մուտքը դեպի առաջադեմ գրաֆիկական պրոցեսորներ և մասնագիտացված սարքավորումներ։ Sberbank-ի գործադիր տնօրեն Գերման Գրեֆը սեպտեմբերի 29-ին հայտարարել էր, որ ժամանակակից գրաֆիկական պրոցեսորների ձեռքբերման դժվարությունները մնում են գլխավոր պատճառը, որոնց պատճառով Ռուսաստանը մինչև ինը ամսով հետ է մնում ԱՄՆ-ի և Չինաստանի համաշխարհային առաջատարներից: Ավելին, ավագ ղեկավարները նշել են, որ ամերիկյան Nvidia ընկերության մոնոպոլիան CUDA ծրագրային հարթակի նկատմամբ, որը դարձել է արհեստական բանականության արդյունաբերության չափանիշ, առաջացնում է նույնիսկ ավելի մեծ կառուցվածքային խոչընդոտ, քան միայն սարքավորումների ձեռքբերումը:
Sberbank-ն ներկայումս ունի երկու գործող սուպերհաշվիչ, որոնցից ամենաբարձր մակարդակ ունեցողը՝ Christofari Neo անունով, տեղակայված է Մոսկվայում և հիմնված է Nvidia A100 չիպերի վրա, զբաղեցնելով 167-րդ տեղը աշխարհի ամենահզոր սուպերհաշվիչների Top 500 ցանկում։ Մինչդեռ Yandex-ի ամենառաջատար Chervonenkis սուպերհաշվիչը նույն ցանկում զբաղեցնում է 101-րդ տեղը, չնայած շաբաթվա սկզբին հարվածի ենթարկված Yandex-ի կենտրոններում էին գտնվում այդ ընկերության գործող բոլոր երեք սուպերհաշվիչները:
Պետական արձագանքը և անվտանգության միջոցառումները
Անօդաչուների հարձակումներից հետո ռուսական պաշտոնյաներն ու ոլորտի առաջնորդները սկսել են հրատապ քննարկումներ անցկացնել ազգային հաշվողական հզորությունների ֆիզիկական պաշտպանության ուժեղացման վերաբերյալ։ Ռուսաստանի թվային զարգացման նախարարությունը հայտարարել է, որ բանակցություններ է վարում զինվորականների հետ՝ տվյալների խոշոր մշակման կենտրոնների համար պաշտպանական լրացուցիչ միջոցառումներ ապահովելու նպատակով:
Զուգահեռաբար, ռուսական որոշ օրենսդիրներ առաջարկել են կարևորագույն սերվերային ենթակառուցվածքները տեղափոխել ստորգետնյա պահոցներ, որպեսզի սարքավորումներն անհասանելի լինեն օդային հարձակումների համար։ Rostelecom պետական ընկերության փոխնախագահ Վալերի Երմակովը Մոսկվայում կայացած համաժողովի ժամանակ նշել է, որ ոլորտին անհրաժեշտ են հատուկ պաշտպանված պահոցներ գործառնություններն ապահովելու համար՝ հղում անելով այսպես կոչված «Ահեղ դատաստանի օրվա» տվյալների պահոցի ստեղծման անհրաժեշտությանը:
Անկախ փորձագետները նշում են, որ առկա միջազգային առևտրային սահմանափակումների պայմաններում մասնագիտացված բարձր արդյունավետությամբ չիպերի փոխարինումը կլինի դժվար և ծախսատար։ ՏՏ փորձագետ Միխայիլ Կլիմարևը Reuters գործակալությանը հայտնել է, որ փոխարինող բաղադրիչների ձեռքբերումը անուղղակի ներմուծման ուղիներով պահանջում է երկարատև բանակցություններ և զգալի ֆինանսական հավելավճարներ՝ նախազգուշացնելով, որ այս սուպերհաշվիչների վնասվելը կարող է խիստ հետ գցել պատժամիջոցներից տուժած ռուսական արհեստական բանականության արդյունաբերությունը:
Որոշ մեկնաբաններ համեմատել են պետական վերահսկողության տակ գտնվող Sberbank-ի և Yandex-ի միջև եղած իրավիճակը, որի տաքսիների և սննդի առաքման ստորաբաժանումները հայտնել էին խափանումների մասին, նշելով, որ դա ցույց է տալիս, թե Sberbank-ի կենտրոններն ավելի լավ են պաշտպանված։ Ռազմական բլոգեր Ալեքսանդր Կոցը գրել է, որ սա հիանալի օրինակ է այն բանի, թե ինչ կարող է անել բիզնեսի սեփականատերը՝ իր ակտիվները պաշտպանելու համար: Նախագահ Վլադիմիր Պուտինի օգոստոսյան հրամանագրի համաձայն՝ պետությունն իրավունք ունի ստանձնելու վատ պաշտպանված օբյեկտների կառավարումը:
Sberbank-ի Բալակովոյի հաստատությունը գտնվում է Բալակովոյի ատոմային էլեկտրակայանի, որն էլեկտրաէներգիա է մատակարարում տվյալների կենտրոնին, ինչպես նաև Սարատովի հիդրոէլեկտրակայանի հարևանությամբ։ Հարձակման հետևանքով էներգետիկ այս օբյեկտներում որևէ վնաս չի գրանցվել։ Ուկրաինան պնդում է, որ ինքը պատասխանում է սեփական տվյալների կենտրոնների ուղղությամբ Ռուսաստանի հարձակումներին, քանի որ հակամարտության ընթացքում երկու կողմերն էլ հաճախակի թիրախավորել են միմյանց նավթամշակման գործարանները, էլեկտրակայանները, նավահանգիստները և էլեկտրոնային առևտրի ընկերությունները: