ՄԱԿ-ի հովանու ներքո գործող մարդու իրավունքների անկախ փաստահավաք առաքելությունը հայտարարել է, որ առկա են «բավարար հիմքեր» պնդելու, որ Միացյալ Նահանգները 2026 թվականի փետրվարին Իրանի հարավում գտնվող քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին հարվածելիս կատարել է ռազմական հանցագործություններ։ Ինչպես հաղորդում է Al Jazeera-ն, փորձագետների զեկույցում նշվում է, որ երկու առանձին հարձակումներ հանգեցրել են քաղաքացիական անձանց շրջանում անպաշտպան զոհերի և միջազգային մարդասիրական իրավունքի կոպիտ խախտումների։
Հետաքննության կենտրոնում 2026 թվականի փետրվարի 28-ին իրականացված երկու հարվածներն են։ Առաջին հարվածը հասցվել է «Tomahawk» տեսակի թևավոր հրթիռով Իրանի Մինաբ քաղաքի տարրական դպրոցին։ Երկրորդ հարվածի ընթացքում բարձր ճշգրտության հրթիռները վոլֆրամի հատիկներ են սփռել Լամերդ քաղաքի հստակ տեսանելի մարզական համալիրի և հարակից բնակելի թաղամասի վրա։ ՄԱԿ-ի հանձնաժողովը արձանագրել է, որ երկու օբյեկտներն էլ հստակորեն նույնականացվել են որպես քաղաքացիական ենթակառուցվածքներ, ինչը լուրջ հարցեր է բարձրացնում հետախուզական տվյալների ճշգրտության և թիրախավորման որոշումների վերաբերյալ։
Զինամթերքի կիրառումը և միջազգային իրավական հետևանքները
ՄԱԿ-ի փաստահավաք առաքելության եզրակացության համաձայն՝ խիտ բնակեցված գոտիներում նմանատիպ զինատեսակների կիրառումը հանգեցրել է անհամաչափ վնասների։ Մինաբում դպրոցի ավերումը տեղի է ունեցել ցերեկային ժամերին, ինչը պատճառ է դարձել քաղաքացիական անձանց զոհվելու և վիրավորվելու։ Իսկ Լամերդում վոլֆրամային ենթազինամթերքի կիրառումը, որը նախատեսված է մեծ մակերեսով կենդանի ուժի խոցման համար, բեկորային վնասվածքներ է հասցրել բնակելի տների տարածքում գտնվող մարդկանց։
Միջազգային մարդասիրական իրավունքը և Ժնևի կոնվենցիաները խստիվ արգելում են անխտիր հարձակումները, որոնք չեն տարբերակում ռազմական թիրախները քաղաքացիական օբյեկտներից։ ՄԱԿ-ի հանձնաժողովը փաստել է, որ հավաքագրված ապացույցները հիմք են տալիս փետրվարի 28-ի հարվածները որակելու որպես ռազմական հանցագործություն։
Այս զեկույցը հրապարակվում է այն ֆոնին, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, թե Վաշինգտոնը «մոտենում է Իրանի դեմ պատերազմի ավարտին» և ուղիղ շփումներ է ունեցել Թեհրանի հետ։ Սակայն ՄԱԿ-ի բացահայտումները մեծացնում են միջազգային ճնշումը Վաշինգտոնի վրա՝ պահանջելով պատասխանատվություն քաղաքացիական զոհերի համար։
Տարածաշրջանային լարվածություն և դիվանագիտական զարգացումներ
Միջազգային իրավական գնահատականներին զուգահեռ տարածաշրջանում խորանում է դիվանագիտական ճգնաժամը։ Իրանի ԱԳՆ-ն հայտարարել է շվեդ դիվանագետի արտաքսման մասին՝ ի պատասխան Ստոկհոլմի համանման քայլի։ Միևնույն ժամանակ, իրանցի վերլուծաբան Աբբաս Խամեյարը Al Jazeera-ին հայտնել է, որ Թեհրանը ժամանակի գործոնը համարում է իր օգտին, քանի որ էներգակիրների բարձր գները և ԱՄՆ ներսում պատերազմի դեմ բողոքները թուլացնում են Վաշինգտոնի դիրքերը։
Ծոցի երկրները, մասնավորապես Սաուդյան Արաբիան և ԱՄԷ-ն, փորձում են հավասարակշռել հարաբերությունները ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև։ Սաուդյան Արաբիան շարունակում է բախվել Եմենի հուսիների կողմից սպառնալիքներին Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցի մոտակայքում, ինչը ստիպում է տարածաշրջանային մայրաքաղաքներին փնտրել դիվանագիտական ուղիներ Թեհրանի հետ լարվածությունը թուլացնելու համար։ ՄԱԿ-ի փաստահավաք առաքելության զեկույցը փոխանցվելու է ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդին, ինչը կարող է հիմք դառնալ հետագա իրավական ընթացակարգերի համար։