Հնագիտական հայտնագործություն. 400,000 տարվա վաղեմության հետքեր
Իսրայելի Հնությունների վարչության (IAA) հնագետները Ֆուրեյդիս քաղաքի մերձակայքում հայտնաբերել են քարանձավ, որը, ըստ հետազոտությունների, բնակեցված է եղել մոտ 400,000 տարի առաջ։ Այս բացահայտումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նախանեանդերթալյան հոմինինների կյանքը, որոնց գործունեության մասին տեղեկությունները մինչ օրս խիստ սահմանափակ էին։
Հնագետ Կոբի Վարդին և Հայֆայի համալսարանի պրոֆեսոր Ռոն Շիմելմիցը հայտնել են, որ 1970-ականներին կատարված նախնական ուսումնասիրությունները սխալմամբ թվագրել էին քարանձավը 200,000 տարվա վաղեմությամբ։ Նոր պեղումների ժամանակ գտնված կայծքարե գործիքները՝ ձեռքի կացինները, քերիչներն ու շեղբերը, հաստատել են, որ օբյեկտը պատկանում է աշելո-յաբրուդյան մշակույթին, որը տարածված է եղել Լևանտում 400,000-250,000 տարի առաջ։
Կրակի օգտագործումը և սոցիալական կառուցվածքը
Իսրայելի արտաքին գործերի նախարարության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ քարանձավում հայտնաբերվել են նաև եղնիկների և գազելների ոսկորներ։ Ռոն Շիմելմիցը նշել է, որ սա վկայում է «բարդ և հարուստ ճամբարային կյանքի» մասին, որտեղ հոմինինները համախմբված են եղել, որսացել են և, ամենակարևորը, համակարգված կերպով օգտագործել կրակը։
Միջազգային փորձագետները, այդ թվում՝ Սաութհեմփթոնի համալսարանի պալեոլիթի հնագիտության մասնագետ Արմանդո Ֆալկուչին, կարծում են, որ այս վայրը եզակի է։ Նրա խոսքով՝ կրակի կանոնավոր օգտագործման ապացույցները մարդու էվոլյուցիայի մեջ կարևորագույն վարքագծային շեմ են նշանավորում։
Պահպանություն և հետագա անելիքներ
Քարանձավը հայտնաբերվել է շինարարական աշխատանքների նախապատրաստման ընթացքում։ Կառուցապատող ընկերության հետ համաձայնության արդյունքում որոշում է կայացվել փոխել նախագիծը և կառուցել ճանապարհային կամուրջ՝ քարանձավը պահպանելու և հետագա գիտական հետազոտությունների համար հասանելի դարձնելու նպատակով։ Հետազոտողները հույս ունեն, որ առաջիկա տարիների ընթացքում իրականացվելիք պեղումների արդյունքում հնարավոր կլինի հայտնաբերել նաև հոմինինների ոսկորներ, ինչը գիտության համար կլինի բացառիկ նվաճում։