Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունների զոհերի ընտանիքների կողմից ներկայացված 1 տրիլիոն դոլարի հայցի շրջանակներում նոր տեսանյութեր և փաստաթղթեր են հրապարակվել, որոնք լուրջ կասկածի տակ են դնում Օմար ալ-Բայումիի՝ ահաբեկչության հետ կապ ունենալու վերաբերյալ երկարամյա ժխտումները։ BBC-ի հետաքննությունը բացահայտում է ալ-Բայումիի սերտ կապերը Սաուդյան Արաբիայի պաշտոնյաների և «Ալ-Քաիդայի» ապագա առաջնորդ Անվար ալ-Ավլակիի հետ։
Տեսանյութերը, որոնք ՀԴԲ-ի (FBI) տրամադրության տակ են հայտնվել հարձակումներից ընդամենը օրեր անց, ցույց են տալիս, թե ինչպես է ալ-Բայումին Սան Դիեգոյի մոտակայքում պեյնթբոլ խաղում ալ-Ավլակիի և Սաուդյան Արաբիայի Իսլամական գործերի նախարարության պաշտոնյայի հետ։ Այս տեսանյութերը, որոնք առաջին անգամ հրապարակավ հասանելի են դարձել 2026 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, հակասում են ալ-Բայումիի 2021 թվականի դատական ցուցմունքներին, որտեղ նա պնդում էր, թե երբեք չի հանդիպել ալ-Ավլակիին։
Բիրմինգհեմյան ապացույցները
2001 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Բիրմինգհեմում ալ-Բայումիի ձերբակալությունից հետո Մեծ Բրիտանիայի ոստիկանությունը նրա գույքից առգրավել է հազարավոր փաստաթղթեր և 80 տեսաերիզ։ Այդ ապացույցների թվում եղել է մի նոթատետրի էջ, որում պատկերված է եղել ինքնաթիռի սխեմա՝ թռիչքի հետագծի մաթեմատիկական հաշվարկներով։
9/11-ի զոհերի ընտանիքների փաստաբան Ջոդի Ուեսթբրուք Ֆլաուերսը BBC-ին հայտնել է, որ այդ փաստաթուղթը «անհերքելի ապացույց» է, որն ալ-Բայումիին կապում է ահաբեկչության մասին տեղեկատվության հետ։ Չնայած դրան, այս տեղեկությունը չի փոխանցվել բրիտանացի քննիչներին, որոնք հարցաքննում էին ալ-Բայումիին, և չի ներկայացվել 9/11-ի հանձնաժողովին։
Քննչական խոչընդոտներ
ՀԴԲ-ի նախկին աշխատակիցների հետ հարցազրույցները ցույց են տալիս, որ գործի հետաքննության ընթացքում եղել են բազմաթիվ բացթողումներ և բյուրոկրատական խոչընդոտներ։ ԱՄՆ Արդարադատության նախարարության պաշտոնյաներից մեկը BBC-ին հայտնել է, որ իրեն երբեք չի ներկայացվել ալ-Բայումիին դատի տալու առաջարկ, թեև առկա ապացույցները բավարար էին համարվում այլ ահաբեկչական գործերով մեղադրական դատավճիռներ կայացնելու համար։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 28-ին ալ-Բայումին ազատ է արձակվել, քանի որ ԱՄՆ-ը հրաժարվել է արտահանձնման պահանջից՝ իբր անբավարար ապացույցների պատճառով։
Դիտարկելու հարցեր
Ինչո՞ւ ինքնաթիռի սխեման 2001 թվականին չի տրամադրվել բրիտանացի քննիչներին։
Թեև ՀԴԲ-ն պաշտոնական պատասխան չի տվել, ներքին հաղորդումները վկայում են, որ 9/11-ից հետո ստեղծված քաոսային իրավիճակը և բյուրոկրատական խոչընդոտները խանգարել են ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի հակաահաբեկչական ստորաբաժանումների միջև կարևորագույն ապացույցների փոխանակմանը։
Ի՞նչն է դեռ անորոշ։ ։ ՀԴԲ-ի ներսում սխեման թաքցնելու կամ չփոխանցելու վերաբերյալ կոնկրետ որոշումների ընդունման գործընթացը մնում է անհայտ։
Ի՞նչ փուլում է գտնվում Սաուդյան Արաբիայի դեմ հայցը։
Դատավարությունը շարունակվում է։ 2018 թվականի դատարանի որոշումից և ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջո Բայդենի հրամանագրերից հետո հազարավոր նախկինում գաղտնի փաստաթղթեր և տեսանյութեր են հրապարակվել դատարանի համար։
Ի՞նչն է դեռ անորոշ։ ։ 1 տրիլիոն դոլարի հայցի վերջնական արդյունքը և այն, թե արդյոք այն կհանգեցնի Սաուդյան Արաբիայի իրավական պատասխանատվությանը, դեռևս անորոշ է։
Դիտանկյուններ
Զոհերի ընտանիքների տեսակետը vs ՀԴԲ-ի և պաշտոնական կառույցների տեսակետը
Դիտանկյուն
Զոհերի ընտանիքների տեսակետը
Զոհերի ընտանիքների համար այս ապացույցների հրապարակումը հաստատում է նրանց երկարամյա կասկածները, որ հարձակումները չեն իրականացվել միայն մեկուսացված ծայրահեղականների կողմից, այլ պահանջել են լոգիստիկ աջակցություն Սաուդյան Արաբիայի կառավարության հետ կապված անձանց կողմից։ Նրանք պնդում են, որ 2001 թվականին ալ-Բայումիի գործը լիարժեք չքննելը արդարադատության համակարգային ձախողում է։
ՀԴԲ-ի և պաշտոնական կառույցների տեսակետը
ՀԴԲ-ի ներկայիս ղեկավարության լռությունը արտացոլում է պատմական բացթողումների հետ կապված ինստիտուցիոնալ մարտահրավերները։ Ապացույցները ցույց են տալիս, որ թեև տեղական գրասենյակների գործակալները ձգտել են հետևել այս հետքերին, նրանց գործողությունները կասեցվել են վերին օղակներում՝ հնարավոր է աշխարհաքաղաքական նկատառումներից ելնելով։
Օհայոյի նահանգապետի թեկնածու Էմի Էկտոնի վրա հարձակման փորձից հետո 38-ամյա տղամարդ է ձերբակալվել՝ վերակենդանացնելով մտահոգությունները քաղաքական բռնության վերաբերյալ։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երկուշաբթի օրը հեռախոսազրույցներ կունենա Վլադիմիր Պուտինի և Վոլոդիմիր Զելենսկու հետ՝ Կիև և Մոսկվա կատարած առաքելությունից հետո։
9/11-ի գործով հրապարակված նոր տեսանյութերն ու փաստաթղթերը բացահայտում են Օմար ալ-Բայումիի սերտ կապերն ահաբեկիչների և սաուդյան պաշտոնյաների հետ՝ փոխելով դատական գործի.