Քրիստոֆեր Նոլան․ Ժամանակակից կինոյի ձևավորողը
Քրիստոֆեր Նոլանը պարզապես կինոյի աշխարհում հայտնի անուն չէ՝ նա այնպիսի ուժ է, որը ձևավորել է ժամանակակից կինոյի կերպարները։ Անկախ նրանից՝ դուք առաջին անգամ նրա եզակի ոճին հանդիպել եք «Գաղափարում» կամ «Մութ ասպետ» եռագրում, Նոլանի ֆիլմերը երկար ժամանակ մնացել են հիշողության մեջ։
«Մութ ասպետ» եռագրի նորարարությունները և սահմանափակումները
Նոլանի ժառանգության մասին խոսելիս անհնար է շրջանցել «Մութ ասպետ» եռագրի դերը․ այն ոչ միայն վերակենդանացրեց գերհերոսի ժանրը, այլ նաև նոր չափանիշներ սահմանեց մեծածավալ պատմությունների համար։ 2005-2012 թվականների եռագրի ռեալիստական մոտեցումը մեծ գնահատանքի արժանացավ, փոխարինելով հումորն ու մակերեսայնությունը՝ խավարով ու լրջությամբ։ Info Petite Nation նշում է, որ «Մութ ասպետը» դարձավ մշակութային խորհրդանիշ՝ երկու Օսկար և ժանրի սահմանների վերաձևում։
Սակայն ժամանակի ընթացքում եռագրի համարձակ որոշումները բացահայտում են ինչպես ուժեղ կողմերը, այնպես էլ թերությունները։ Մարտական տեսարանները, որոնք ժամանակին համարվում էին ազդեցիկ, այսօր հաճախ ընկալվում են որպես խառնաշփոթ։ Շարժվող տեսախցիկի օգտագործումը կարող է դիտողին թողնել էկրանին՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչ է կատարվում։ Նոլանի ռեալիզմի ձգտումը, որին նա հավատարիմ է, ֆիլմը զրկեց Բեթմենի դասական՝ հրաշալի ու ֆանտաստիկ թշնամիներից։ Գոթեմը դարձավ չափազանց իրական քաղաք, որտեղ մուլտֆիլմային կերպարները պարզապես տեղ չունեին։
Եռագրում որոշ կերպարների հետ կապված որոշումները նույնպես քննարկման առիթ են տալիս։ Հարվի Դենթի/Տու-Ֆեյսի դերակատարումը լայնորեն համարվում է կոմիքսների ամենահավատարիմ տարբերակը, բայց նրա պատմությունը ֆիլմում շատ արագ ավարտվեց՝ զրկելով հանդիսատեսին ավելի խորունկ ուսումնասիրությունից։ Միևնույն ժամանակ, Էն Հեթուեյի Կատվի Կնոջ կերպարը, որը սկզբում շատերը թերահավատությամբ էին ընդունում, դարձավ եռագրի լավագույն կին կերպարը՝ նոր ու խաղային էներգիա բերելով խավարին։
Չմոռանանք նաև Քրիստիան Բեյլի Բեթմենի ձայնը՝ ռիսկային ստեղծագործական ընտրություն, որը դարձավ հեգնանքի աղբյուր։ Թեև Բեյլը պնդում էր, որ դա անհրաժեշտ էր դերասանական խաղի համար, այդ խռպոտ, սուր ձայնը հաճախ վերածվում էր ծաղրի, հատկապես Բեյնի հետ երկխոսություններում, երբ վերջինիս դիմակը խանգարում էր հստակ լսել խոսքը։
Եռագրի սյուժետային կառուցվածքը, հատկապես «Մութ ասպետի վերելքը» ֆիլմում, քննադատության արժանացավ ժամանակային անցումներով ու չլուծված պատմական գծերով։ Հանկարծակի տասնամյա ժամանակային ցատկը թողեց զգացողություն, որ Բրյուսի պատմության մի ամբողջ գլուխ բացակայում է։ Այս ընտրությունները, ինչպես նշվում է CBR-ում, եռագրի վերադիտումը դարձնում են միաժամանակ հուզիչ և թախծոտ։
Նոլանի տեխնիկաներն ու ազդեցությունը
Բեթմենից դուրս Նոլանի ֆիլմագրությունը վկայում է նրա նորարարական մտածողության ու կինեմատոգրաֆիկ գերազանցության մասին։ Վաղ շրջանի «Հիշողություն» ֆիլմը ներկայացրեց ոչ գծային պատմություն, իսկ «Գաղափար» և «Միջաստղայինը» ընդլայնեցին ժանրային ու կառուցվածքային սահմանները։ Նոլանի նախընտրությունը՝ իրական էֆեկտների նկատմամբ CGI-ի փոխարեն, ֆիլմերին տալիս է շոշափելի իրականություն՝ լինի դա պտտվող միջանցքը «Գաղափարում» կամ պատերազմի լարվածությունը «Դանկիրկում»։
Նրա ազդեցությունը գերազանցում է սեփական նախագծերը։ Info Petite Nation-ը ընդգծում է, որ Նոլանի մոտեցումը բարդ թեմաներին՝ հիշողություն, ժամանակ, ինքնություն, ոգեշնչել է մի ամբողջ սերնդի ռեժիսորների։ Նույնը վերաբերում է համագործակցությանը․ վերջերս Նոլանը բարձր է գնահատել Բենի Սաֆդիի ռեժիսորական աշխատանքը «The Smashing Machine»-ում (SSBCrack News)՝ առանձնացնելով նորարարական տեսանկյունը, երբ տեսախցիկը մնում է մարտի դրսում՝ ստեղծելով ինտիմ, բայց անհանգիստ դիտողի զգացողություն։
Նոլանի պատրաստակամությունը՝ աջակցել այլ ռեժիսորներին և մշտապես ձգտել նորարարության, նրան դարձնում է օրինակ և մենթոր՝ թե՛ ուղղակի, թե՛ անուղղակի։ Հարցազրույցներում ու պարգևատրումների ելույթներում նա հաճախ շեշտում է թիմային աշխատանքի կարևորությունը՝ հիշեցնելով, որ կինոն ստեղծվում է ոչ միայն մեկի տեսլականով, այլ շատերի ներդրմամբ։
Ուժեղ կողմեր, թերություններ և ժառանգություն
Նոլանի ֆիլմերը նույնպես քննադատության են արժանանում։ Նրա սյուժետային բարդությունները կարող են օտարացնել սովորական դիտողին, իսկ ռեալիզմի ձգտումը երբեմն զրկում է ժանրերին հատուկ ազատությունից։ Բայց հենց այս որակներն են նրա աշխատանքը դարձնում յուրահատուկ։ Նոլանի Բեթմենը ավելի շատ կորպորատիվ վրիժառու է, քան դետեկտիվ, հաճախ ապավինում է Լյուսիուս Ֆոքսի հետախուզական հմտություններին ու բարոյական ուղեցույցին։ Մայքլ Քեյնի Ալֆրեդը, իր հերթին, եռագրի հուզական սյունն է՝ նվիրվածությամբ ու ցավով լցված կերպար, որը ֆիլմերին հաղորդում է հոգի։
Վերջին նախագծերը՝ «Տենետ»-ը և սպասվող «Օպենհայմերը», վկայում են, որ Նոլանը չի սահմանափակվում հին հաջողություններով։ Նա շարունակաբար մարտահրավեր է նետում իրեն ու հանդիսատեսին՝ փորձարկելով ժամանակի, պատմության ու տեսանկյունների հետ։ Այս ֆիլմերի շուրջ գոյացած հետաքրքրությունը վկայում է նրա նորարարության ու խորության մասին։
Ի վերջո, Քրիստոֆեր Նոլանի ժառանգությունն ընդգծում է համարձակությունը և ազդեցությունը։ Նրա նորարարական մտածողությունը, ռիսկի պատրաստակամությունը ու համագործակցային մոտեցումը թողել են անջնջելի հետք ժամանակակից կինոյում։ Նրա ֆիլմերի վերադիտումը միայն ընդգծում է, թե որքան խորն են դրանք ձևավորել պատմության ու փորձառության ընկալումը։
Վերջնական գնահատմամբ, Քրիստոֆեր Նոլանի կարիերան հակադրությունների ուսումնասիրություն է՝ տեսլականային, բայց անկատար, նորարարական, բայց վիճարկվող։ Նրա ֆիլմերը մեզ հրավիրում են խորհել ոչ միայն պատմության, այլև՝ պատմելու բնույթի մասին։ Հաջորդ սերնդի ռեժիսորները Նոլանից կարող են սովորել, որ մեծ արվեստը անբաժանելի է մարտահրավերներից, հարցադրումներից և երբեմն՝ այն թերություններից, որոնք ստեղծագործությունը դարձնում են իսկապես անմոռանալի։