ՍՏՈԿՀՈԼՄ (The Associated Press) — Ֆրենսիս Հալզենն արժանացել է 2026 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակին՝ «ԱյսՔյուբ» (IceCube) նեյտրոնային աստղադիտարանին մատուցած վճռորոշ ծառայությունների և աստղաֆիզիկական ծագման բարձր էներգիայով նեյտրոնների հայտնաբերման համար: Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիան Ստոկհոլմում հայտարարել է մրցանակակրի անունը՝ գնահատելով գիտնականի տասնամյակների տեսլականը:
Իտալիայից հեռախոսով միանալով մամուլի ասուլիսին՝ Հալզենը նշել է, որ մրցանակն իր համար մեծ անակնկալ է եղել: «Դա մեծ անակնկալ էր, և ես ակնհայտորեն չէի սպասում դրան»,– ասել է նա՝ հավելելով, որ այժմ աշխատում է նոր առաջարկի վրա և հուսով է, որ մրցանակը կօգնի այն հաստատելու հարցում:
Բելգիայում ծնված 82-ամյա ֆիզիկոսը, ով աշխատում է Վիսկոնսին-Մեդիսոնի համալսարանում, ղեկավարել է Անտարկտիդայի սառույցների տակ տեղադրված հսկայական նեյտրոնային աստղադիտարանի նախագծումն ու կառուցումը: Ֆիզիկայի Նոբելյան կոմիտեի նախագահ Մարկ Պիրսը հայտարարության մեջ ընդգծել է (The Associated Press), որ Հալզենի հաստատակամությունն ու գիտական տեսլականը հիմք են դրել աստղագիտության նոր տեսակի համար:
Ջոնս Հոփկինսի համալսարանի մասնիկների ֆիզիկոս Դանիել Նորչինին (Ars Technica) նշել է, որ Հալզենն այն մարդն է եղել, ով համարձակվել էպատկերացնել այդ մասշտաբի փորձարկում և հետևողականորեն այն վերածել իրականության՝ չնայած սկզբում քիչ գիտնականներ էին պատրաստ միանալ նրան:
Նեյտրոնները չափազանց փոքր զանգվածով և առանց լիցքի ենթատարրական մասնիկներ են, որոնք անընդհատ անցնում են մեր մարմիններով: Քանի որ դրանք հազվադեպ են փոխազդում նյութի հետ, դրանք չափազանց դժվար է հայտնաբերել, սակայն հենց այդ հատկության շնորհիվ դրանք կարող են առանց խոչընդոտների հասնել հեռավոր տիեզերքից և գիտնականներին տեղեկություններ տալ տիեզերքի էվոլյուցիայի մասին:
Աստղադիտարանը գրանցում է այն բռնկումները, որոնք առաջանում են, երբ այդ մասնիկները բախվում են նյութի այլ մասնիկների հետ սառույցի խորքում: