Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Այս ուշագրավ պատմական լուսանկարը հավերժացրել է սպորտային պատմության մեջ աննախադեպ մի պահ՝ ձիարշավ, որի հաղթող ջոկեյն արդեն անշնչացած էր եզրագիծը հատելիս: Կադրում նկատվում է Նյու Յորքի ձիարշավարանում մրցավազքը շարունակող նիհարավուն ձին՝ «Քաղցր համբույրը», որի սմբակների տակ եռում է պայքարը, իսկ հեծյալը ուղղաձիգ նստած է թամբին: Տասնամյակներ անց այս պատկերին նայողին այն թվում է սովորական մրցավազքի կադր։ Սակայն սանձը բռնած մարդկային կերպարն արդեն անշունչ է. նա մահացել է սրտի հանկարծակի կաթվածից վերջին խոչընդոտը հաղթահարելուց րոպեներ առաջ: Լուսանկարը սառը և խորհրդավոր պատուհան է բացում դեպի 1923 թվականի հունիսյան այդ արտասովոր օրը՝ թաքցնելով բժշկական ողբերգությունը սպորտային ֆոտոլրագրության սովորական էսթետիկայի տակ:
Պահը կադրի հետևում
Ճակատագրական իրադարձությունը տեղի է ունեցել 1923 թվականի հունիսի 4-ին Նյու Յորքի Էլմոնտ քաղաքի հեղինակավոր Բելմոնտ պարկում: 22-ամյա Ֆրենկ Հեյսը, որն աշխատում էր որպես ձիապան և երբեք չէր հաղթել ձիարշավում, հնարավորություն էր ստացել հեծնելու «Քաղցր համբույր» անունով ձիուն, որը համարվում էր 20:1 հարաբերությամբ աութսայդեր: Համաձայն պատմական տվյալների՝ մրցավազքին նախորդող օրերին Հեյսը ենթարկվել էր հյուծիչ մարզումների՝ կորցնելով գրեթե տասը ֆունտ քաշ՝ խիստ քաշային պահանջներին բավարարելու համար: Հոգնած, ջրազրկված և ուժասպառ՝ նա դուրս էր եկել մրցուղի:
Երբ ձիերը հասան մրցավազքի վերջնամասին, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունն ու հուզմունքը կործանարար եղան: Հեյսը սրտի կաթված ստացավ և տեղում մահացավ: Զարմանալիորեն, նրա մարմինը չընկավ ձիուց. նա ամուր մնաց թամբին, մինչդեռ ձին առաջ շարժվեց և հաղթեց մրցավազքում: Ձին անցավ ևս հարյուր մետր, նախքան կանգ առնելը, որից հետո միայն Հեյսի անշունչ մարմինը սահեց վայր՝ գլխիվայր ընկնելով գետնին:
Լուսանկարի հեղինակն ու ծագումնաբանությունը
Այս տարօրինակ միջադեպի որևէ վזուալ ապացույցի պահպանումը մարզական պատմաբանները փոքր հրաշք են համարում: Կենելենդի գրադարանի գլխավոր գրադարանավար Ռոդա Ֆերարոն նշել է, որ այդ դարաշրջանի խոչընդոտներով վազքի լուսանկարները չափազանց հազվադեպ են, քանի որ լուսանկարիչները հաճախ չէին մասնագիտանում նման մրցումների լուսաբանման մեջ։ Թեև հստակ անհատ լուսանկարչի անունը ժամանակի ընթացքում մթագնել է, լուսանկարը լայնորեն տարածվել է ամերիկյան տարածաշրջանային մամուլում՝ տպագրվելով այնպիսի պարբերականներում, ինչպիսիք են Brooklyn Daily Eagle-ը և New York Daily News-ը: Այսօր այն շարունակում է մնալ ձիասպորտի պատմության մեջ չկրկնվող անոմալիայի եզակի վիզուալ վկայությունը:
Պատմական համատեքստ
Մրցավազքից հետո տեղի ունեցածն այնքան անհավանական էր, որքան հենց ավարտը: Արշավարանի պաշտոնյաները և ձիու սեփականատեր տիկին Ֆրեյլինգը շտապեցին շնորհավորելու հաղթող հեծյալին, սակայն հասկացան, որ Հեյսն արդեն ողջ չէ: Աննախադեպ հանգամանքներից ելնելով՝ Ձիասպորտի ակումբը չեղարկեց բոլոր հետմրցութային պաշտոնական ընթացակարգերը՝ արդյունքը պաշտոնական ճանաչելով առանց սովորական կշռման։ Երեք օր անց Ֆրենկ Հեյսը հուղարկավորվեց Բրուքլինի «Սուրբ Խաչ» գերեզմանատանը՝ հագած հենց այն մրցարշավային համազգեստը, որով նա տարել էր իր պատմական և վերջին հաղթանակը: «Քաղցր համբույր» ձին այլևս երբեք չմասնակցեց մրցավազքի՝ պատմության մեջ մտնելով «Մահվան քաղցր համբույր» նոր, մռայլ մականունով:
Ինչու է այն կարևոր նաև այսօր
Ավելի քան մեկ դար անց Ֆրենկ Հեյսը շարունակում է մնալ սպորտային պատմության մեջ միակ մարզիկը, 谁ն հաղթել է մասնագիտական մրցույթում մահվանից հետո: Այս լուսանկարը կամուրջ է մարզական անհագ ցանկության և մարդկային մահկանացության միջև՝ ամփոփելով 20-րդ դարի սկզբի սպորտի անկանխատեսելիությունը: Այն գոյատևում է ոչ թե որպես մռայլ հետաքրքրություն, այլ որպես հարգանքի տուրք մի հասարակ ձիապանի, 谁ն հասավ հավերժական սպորտային անմահության ճիշտ այն կեսօրին, երբ նրա սիրտը կանգ առավ: