ՌԻԱԴ (Azat TV) – Հութիների հրթիռային հարձակումը Սաուդյան Արաբիայի մայրաքաղաք Ռիադի Քինգ Խալիդ միջազգային օդանավակայանի վրա խլել է առնվազն 12 մարդու կյանք, ևս 309-ը ստացել են տարբեր աստիճանի վնասվածքներ։ Ինչպես հաղորդում է Al Jazeera-ն, այս հարվածը դարձել է առավել մահաբեր միջադեպը թագավորության տարածքում վերջին տասնամյակի ընթացքում՝ առաջացնելով համաշխարհային խիստ արձագանք և դիվանագիտական արտակարգ գնահատականներ արևմտյան ու տարածաշրջանային մայրաքաղաքներում:
Զոհերը և վնասվածքների մասշտաբը
Քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության տվյալներով՝ շաբաթօրյա հարձակման հետևանքով զոհվածների թվում են չորս սաուդցի, երկու բանգլադեշցի, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի, Հորդանանի, Պաղեստինի, Սիրիայի, Սուդանի և Եգիպտոսի յուրաքանչյուր քաղաքացի։ Վիրավորների թվում կան ծայրահեղ ծանր վիճակում գտնվող անձինք, ինչը ևս մեկ անգամ խորացրել է սրվող տարածաշրջանային հակամարտության հումանիտար հետևանքները։ Օդանավակայանի աշխատանքն անմիջապես կասեցվել է, ինչը հանգեցրել է զանգվածային չվերթների փոփոխությունների, մինչ շտապօգնության ծառայությունները զբաղվում էին վիրավոր քաղաքացիների հոսքի կառավարմամբ:
Այս էսկալացիան հետևում է Եմենում տիրող բռնի զարգացումներին, որտեղ 2022 թվականի հրադադարը մեծ մասամբ փլուզվել է։ Սեպտեմբերին հութիների ուժերը շարժվել էին Եմենի Կարմիր ծովի ափով վերահսկողության տակ առնելով Մոխա նավահանգիստը և Բաբ ել-Մանդաբի նեղուցի ռազմավարական կղզիները։ Ի պատասխան՝ սաուդյան կողմի աջակցությունը վայելող կառավարական ուժերը սկսել են լայնածավալ հակահարձակում՝ նպատակ ունենալով հետ վերցնել հութիների վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները, ներառյալ մայրաքաղաք Սանան, որն ամբողջ տարածաշրջանը կրկնետել է լայնածավալ հակամարտության մեջ:
Միջազգային արձագանքը և դիվանագիտական հետևանքները
Աշխարհի առաջնորդները միանշանակորեն դատապարտել են կատարվածը։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հարձակումն անվանել է «սարսափելի» և նշել, որ Վաշինգտոնը ակտիվորեն գնահատում է Սաուդյան Արաբիայի ռազմական արշավին միանալու հնարավորությունը: ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոները հաստատել է զոհերի թվում ամերիկացու առկայությունը և կոչ արել անհապաղ դադարեցնել հարձակումները՝ վերահաստատելով Վաշինգտոնի համերաշխությունը թագավորությանը:
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը հայտարարել է, որ խորապես ցնցված է մահաբեր էսկալացիայով՝ ընդգծելով, որ քաղաքացիական ենթակառուցվածքների վրա հարձակումները խախտում են միջազգային իրավունքը և պետք է անհապաղ դադարեցվեն։ Եմենի հարցով ՄԱԿ-ի հատուկ բանագնաց Հանս Գրունդբերգը նախազգուշացրել է, որ քաղաքացիական օդանավակայանների վրա հարվածները լուրջ սպառնալիք են ստեղծում տարածաշրջանային անվտանգության համար, խորացնում են բռնության շրջանաձև բնույթը և լրջորեն խաթարում խաղաղ ջանքերը:
Եվրոպական ղեկավարությունը ևս միացել է դատապարտող հայտարարություններին։ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը Իրանի աջակցությունը վայելող ուժերի գործողությունները որակել է որպես վտանգավոր պարույր։ Եվրամիության արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալլասը միջադեպը բնութագրել է որպես ահաբեկչության անհիմն արարք՝ ընդգծելով ԵՄ-ի Կարմիր ծովի «Ասպիդես» ռազմածովային գործողության և Սաուդյան Արաբիայի գլխավորած Բազմազգ ծովային պաշտպանական կոալիցիայի միջև սերտ համակարգման կարևորությունը:
Տարածաշրջանային դիրքորոշումներ և միջազգային արձագանքներ
Տարածաշրջանային ուժերը ևս կտրուկ ընդդիմություն են հայտնել էսկալացիային։ Թուրքիան ամենախիստ կերպով դատապարտել է հարձակումը։ Ինչպես հաղորդում է TRT World-ը, ԱԳՆ-ն հայտարարել է, որ քաղաքացիական ենթակառուցվածքները միտումնավոր թիրախավորելը միջազգային հումանիտար իրավունքի կոպիտ խախտում է: Թուրքիայի նախագահության հաղորդակցության վարչության ղեկավար Բուրհանեթթին Դուրանը միջազգային հանրությանը կոչ է արել հանդես գալ միասնական դիրքորոշմամբ՝ նախազգուշացնելով տարածաշրջանը նոր քաոսի մեջ մղելու փորձերի դեմ։
Նմանատիպ դատապարտումներ են հնչել նաև Եգիպտոսից, Կատարից, Պակիստանից, Հորդանանից, Օմանից, Պաղեստինից, Սիրիայից, Հնդկաստանից, Ճապոնիայից, Կանադայից և Մալայզիայից։ Առաջնորդները վերահաստատել են իրենց աջակցությունը Սաուդյան Արաբիայի տարածքային ամբողջականությանը և պահանջել դադարեցնել միջսահմանային հարձակումները։ Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան ևս արձագանքել են, ընդ որում Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանության նախարար Վես Սթրիթինգը հարձակումներն անվանել է արհամարհելի և զգուշացրել քաղաքացիական օբյեկտների թիրախավորման վտանգավոր միտումների մասին։
Ռազմավարական հետևանքները և հաջորդ քայլերը
Քանի որ դիվանագիտական խողովակները լարված են ճգնաժամի ծանրության տակ, ռազմական չափումները շարունակում են ընդլայնվել։ Ռիադի վրա կատարված առաջնային հարվածից հետո սաուդյան կոալիցիան հայտնել է, որ ևս մեկ արկ է ընկել Դամմամի Քինգ Ֆահդ միջազգային օդանավակայանի ուղևորային տերմինալի մոտ, ինչը լրացուցիչ մտահոգություններ է առաջացրել թագավորության քաղաքացիական ավիացիայի ամբողջական ցանցի անվտանգության վերաբերյալ։ Միևնույն ժամանակ, հութիների լրատվամիջոցները հայտարարել են, որ կիրակի օրը պատասխան ավիահարվածներ են հասցվել Եմենի մայրաքաղաք Սանայի օդանավակայանին։
ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում արտակարգ խորհրդակցությունների անցկացման և տարածաշրջանային կառավարությունների կողմից անհապաղ զսպվածություն պահանջելու ֆոնին, լայնածավալ բախման վտանգը մնում է բարձր։ Միջազգային ռազմածովային կոալիցիաների համադրումը՝ Վաշինգտոնի կողմից ուղղակի ռազմական միջամտության շուրջ ընթացող քննարկումների հետ մեկտեղ, մատնանշում է բազմամյա հակամարտության կարևորագույն հանգրվանը։