Յեմենի արևմտյան ափամերձ գոտում ռազմական իրավիճակի կտրուկ փոփոխությունը վերաձևավորում է տարածաշրջանային անվտանգության պատկերը։ «Անսար Ալլահ» շարժման (հութիներ) զինյալները գրավել են ռազմավարական նշանակություն ունեցող Մոխա նավահանգստային քաղաքը և հարակից Մայյուն (Փերիմ) կղզին՝ իրենց լիակատար վերահսկողության տակ վերցնելով Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցը։ Սա ամենալուրջ տարածքային կորուստն է Յեմենի միջազգայնորեն ճանաչված հակահութիական կառավարության համար այն բանից հետո, երբ հուլիսին խախտվեց ՄԱԿ-ի միջնորդությամբ հաստատված հրադադարը։
Ի պատասխան՝ Սաուդյան Արաբիայի ռազմաօդային ուժերը և յեմենյան կառավարական զորքերը լայնամասշտաբ հակահարձակում են սկսել, սակայն միայն ավիահարվածները չեն կարողանում կանգնեցնել հութիների առաջխաղացումը ցամաքում։
Ափամերձ արագընթաց հարձակումն ու ծովային նեղուցի վերահսկողությունը
Կարմիր ծովի ափամերձ հատվածում կառավարական դիրքերի արագ փլուզումը հութիներին հնարավորություն տվեց փակել Բաբ էլ-Մանդեբի ռազմավարական ջրային ուղին։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Յեմենի զինված ուժերի ներկայացուցիչները հաստատեցին, որ կառավարական ստորաբաժանումները նահանջել են արևմտյան ափից դեպի Մարիբ նահանգ։ Ինչպես հայտնում է Al Jazeera լրատվականը, կառավարական զորքերի խոսնակ Մաջեդ Աբդուլլահ Ալ-Նազիլին նշել է, որ ռազմաօդային ուժերը հարվածել են Մոխա-Դհուբաբ ավտոճանապարհին գտնվող հութիների շարասյուներին՝ քաղաքից 11 կիլոմետր հեռավորության վրա։
Բաբ էլ-Մանդեբի ամենանեղ հատվածում գտնվող Մայյուն կղզի մուտք գործելով՝ հութիները ստացել են Կարմիր ծովով անցնող առևտրային նավերի նկատմամբ ուղղակի վերահսկողության լծակներ։ Յեմենի Նախագահական ղեկավարման խորհրդի անդամ և Մարիբի նահանգապետ Սուլթան ալ-Արադան Saba TV-ի եթերում ափամերձ գոտուց նահանջն անվանել է «ցավալի և դժբախտ» իրադարձություն, սակայն ընդգծել է, որ զորքերը վերախմբավորվում են Մարիբում՝ նոր մարտերի պատրաստվելու համար։
Սաուդյան ավիահարվածները և ցամաքային իրողությունները
Հութիների առաջխաղացումը զսպելու նպատակով Սաուդյան Արաբիան կտրուկ ավելացրել է ավիահարվածների ինտենսիվությունը։ Վերջին 48 ժամվա ընթացքում սաուդյան F-15 և Typhoon ռազմական ինքնաթիռները իրականացրել են ավելի քան 129 ավիահարված Թաիզ, Մարիբ, Հոդեյդա, Ալ-Ջաուֆ, Սաադա և Հաջջա նահանգներում տեղակայված հութիական թիրախների ուղղությամբ։ Չնայած Խամիս Մուշայթ և Թաիֆ ռազմաբազաներից իրականացվող զանգվածային ռմբակոծություններին, հութիներին հաջողվել է պահպանել վերահսկողությունը գրավված տարածքների նկատմամբ և մոտենալ Մարիբ քաղաքի մատույցներին։
Միևնույն ժամանակ, հութիները պատասխան հարվածներ են հասցրել Սաուդյան Արաբիայի տարածքին։ Ռազմական խոսնակ Յահյա Սարիան հայտարարել է Նաջրան նահանգի Շարուրա ռազմաբազային բալիստիկ հրթիռներով և անօդաչու սարքերով հարվածելու մասին։ Սաուդյան Արաբիայի քաղաքացիական պաշտպանության ծառայությունը հայտնել է, որ հութիական հրթիռակոծությունների հետևանքով Աբհա, Խամիս Մուշայթ և Ջազան քաղաքներում վիրավորվել է ավելի քան 70 քաղաքացիական անձ։
Հակահութիական ճամբարի տրոհումն ու հրամանատարական ճգնաժամը
Ռազմական փորձագետները նշում են, որ հակահութիական դաշինքի ներսում առկա քաղաքական պառակտումն ու անմիասնությունը դարձել են ափամերձ գոտու կորստի գլխավոր պատճառը։ Basha Report Risk Advisory-ի հիմնադիր, վերլուծաբան Մուհամմեդ Ալ-Բաշան ընդգծում է, որ կառավարամետ ուժերը բաժանված են շուրջ ութ տարբեր ռազմական խմբավորումների, որոնք պայքարում են ազդեցության համար։ Միասնական հրամանատարական կենտրոնի բացակայությունը հութիներին թույլ է տվել հեշտությամբ ջախջախել մեկուսացված զորամիավորումները։
Փորձագետների համոզմամբ՝ սաուդյան ավիացիան կարող է դանդաղեցնել հութիների առաջխաղացումը, սակայն առանց ցամաքային միասնական ուժերի հնարավոր չէ ազատագրել տարածքները։ Վաշինգտոնը նույնպես խուսափում է ուղղակի ռազմական ներգրավվածությունից՝ սահմանափակվելով Էր Ռիադին հետախուզական և լոգիստիկ աջակցություն տրամադրելով։
Հումանիտար աղետն ու զանգվածային տեղահանությունը
Միգրացիայի միջազգային կազմակերպության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ սեպտեմբերի սկզբից ի վեր մարտական գործողությունների պատճառով տեղահանվել է ավելի քան 82,000 մարդ։ Միայն վերջին 72 ժամվա ընթացքում Մոխայի շուրջ ընթացող մարտերից փախել է 18,500 բնակիչ։
Մոխայի կորուստը, որը հանդիսանում էր միջազգային հումանիտար կազմակերպությունների հիմնական լոգիստիկ կենտրոնը, խաթարել է օգնության տրամադրումը Թաիզի և հարակից շրջանների բնակչությանը։ Ավելի քան 2,000 յեմենցի փախստականներ վերջին 24 ժամում նավակներով հասել են Ջիբութի։ ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչները հայտնում են, որ եթե մարտերը տեղափոխվեն Մարիբ քաղաք, ապա միլիոնավոր տեղահանվածներ կզրկվեն սննդի և բժշկական օգնության ստացման հնարավորությունից։