ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջո Բայդենի քաղաքական և անձնական ժառանգությանը լուրջ մարտահրավեր է նետվել մի շարք կարևոր հանրային բացահայտումների պատճառով։ Ինչպես հաղորդում են հեղինակավոր «Բի-Բի-Սի» (BBC Newsnight) և «Սի-Էն-Էն» (CNN) լրատվամիջոցները, նախկին նախագահի որդին՝ Հանթեր Բայդենը, անկեղծ հարցազրույցում հայտնել է, որ հոր քաղցկեղը մետաստազներ է տվել ոսկորներում՝ հիվանդությունը նկարագրելով որպես խորապես ցավոտ և ուժասպառ անող։ Գրեթե միաժամանակ, ԱՄՆ նախկին փոխնախագահ Քամալա Հարիսը Լուիզիանայում ունեցած իր ելույթում հանդես է եկել Ջո Բայդենի կառավարման փիլիսոփայության հաշվարկված քննադատությամբ՝ ազդարարելով Դեմոկրատական կուսակցության ներսում սերնդափոխության և նախկին նախագահի կոնսենսուսային մոտեցումից հեռանալու մասին։
Այս զարգացումները, որոնք տեղի ունեցան 2026 թվականի օգոստոսի սկզբին, ստիպում են անմիջապես վերագնահատել Բայդենի նախագահության վերջին շրջանը։ Եթե Հանթեր Բայդենի հարցազրույցը բացահայտեց այն ֆիզիկական ծանր գինը, որը նախկին նախագահին ստիպեց դուրս գալ 2024 թվականի ընտրապայքարից, ապա Հարիսի հայտարարությունները ցույց տվեցին դեմոկրատական էլիտայի աճող պատրաստակամությունը՝ տարածություն պահպանելու Ջո Բայդենի քաղաքական ռազմավարությունից՝ նրա երկկուսակցական համագործակցության հավատը որակելով որպես հնացած մոտեցում խորապես բևեռացված դարաշրջանում։
Հիվանդության ծանր ընթացքը և 2024 թվականի հունիսյան բանավեճը
Խոսելով BBC-ի հետ՝ Հանթեր Բայդենը տեսանելիորեն հուզվեց, երբ քննարկում էր հոր առողջական վիճակը։ Նա բացահայտեց, որ նախկին նախագահի քաղցկեղը տարածվել է ոսկրային համակարգում, ինչը նա անվանեց «շատ ցավոտ» և «շատ հյուծող»։ Չնայած ֆիզիկական ծանր վիճակին՝ Հանթերը պնդեց, որ հայրը շարունակում է մնալ ընտանիքի հենարանը և ակտիվորեն հետաքրքրված է քաղաքականությամբ, թեև հումորով նշեց. «Կցանկանայի, որ նա ավելի շատ դժգոհեր իր վիճակից»։
Այս բացահայտումը նոր լույս է սփռում Ջո Բայդենի քաղաքական կարիերայի վերջին ամիսների, հատկապես 2024 թվականի հունիսի ձախողված բանավեճի վրա։ Հանթեր Բայդենը խոստովանեց, որ Կալիֆոռնիայի իր տնից բանավեճը դիտելիս ցնցված է եղել և անմիջապես զգացել է, որ «ինչ-որ բան այն չէ»։ Թեև նախկինում ընտանիքը ձախողումը բացատրում էր հոգնածությամբ և երկարատև ճամփորդություններով, այժմ Հանթերը հարցականի տակ է դնում՝ արդյոք չախտորոշված ագրեսիվ հիվանդությունն արդեն իսկ չէր ազդում հոր ֆիզիկական և մտավոր տոկունության վրա այդ ժամանակահատվածում։
2024 թվականի դեկտեմբերի ներումը և դրա սահմանադրական հետևանքները
Առողջական խնդիրներից բացի, Հանթեր Բայդենն անդրադարձավ իրեն շնորհված սկանդալային նախագահական ներմանը, որը Ջո Բայդենը ստորագրել էր 2024 թվականի դեկտեմբերին։ Այդ ներումը, որը տարածվում էր զենքի և հարկային գործերով դաշնային դատավճիռների, ինչպես նաև 2014-2024 թվականների միջև ընկած հնարավոր այլ իրավախախտումների վրա, ուղղակիորեն հակասում էր Ջո Բայդենի բազմաթիվ հրապարակային խոստումներին, թե նա երբեք չի օգտագործի նախագահական լիազորությունները որդուն պաշտպանելու համար։
Հանթեր Բայդենն ընդունեց, որ այդ որոշումը «լավ չէր» ամերիկացի ժողովրդի, Սահմանադրության կամ հոր պատմական ժառանգության համար։ «Դա մի բան է, որը հեշտ է քննադատել, և հիմնավոր պատճառներով»,- ասել է նա BBC-ին՝ իրեն անվանելով «աշխարհի ամենաարտոնյալ մարդը»։ Այնուամենայնիվ, նա պաշտպանեց հոր քայլը՝ նշելով, որ դա անձնական, պաշտպանական որոշում էր՝ պայմանավորված մտավախությամբ, որ ինքը թիրախ կդառնար Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի օրոք։ Հանթերը պնդեց, որ նախքան որոշումը հայրն ու ինքը երբեք չեն քննարկել ներման հարցը՝ խուսափելով տեղեկատվության արտահոսքից։ «Ի՞նչ կմտածեիք հորս մասին, եթե նա դա չաներ ինձ համար»,- հարցրեց նա՝ որոշումը ներկայացնելով որպես հայրական սիրո դրսևորում, որը գերակայեց սահմանադրական և քաղաքական նորմերին։
Հարիսի ռազմավարական շրջադարձը. հրաժարում կոնսենսուսի քաղաքականությունից
Մինչ Հանթեր Բայդենը խոսում էր հոր ժառանգության անձնական կողմերի մասին, Քամալա Հարիսը Լուիզիանայում Դեմոկրատական կուսակցության ամենամյա գալա երեկոյի ժամանակ հանդես եկավ այդ նույն ժառանգության գաղափարական քննադատությամբ։ Հարիսը բացահայտորեն թիրախավորեց Բայդենի այն համոզմունքը, թե հանրապետականները Թրամփից հետո «սթափվելու» են՝ ակնարկելով, որ նախկին նախագահը չափազանց մեծ և միամիտ հավատ է ընծայել իր քաղաքական հակառակորդներին։
Ելույթ ունենալով մի նահանգում, որը վերջերս տուժել էր Գերագույն դատարանի «Լուիզիանան ընդդեմ Կալեի» (Louisiana v. Callais) որոշումից, որը սահմանափակել էր սևամորթ մեծամասնությամբ ընտրատարածքների ստեղծումը և թուլացրել Ընտրական իրավունքների մասին օրենքը, Հարիսը դեմոկրատներին կոչ արեց որդեգրել նոր, անզիջում կեցվածք։ Նա կոչ արեց ցուցաբերել «անողոքություն» քաղաքական նպատակներին հասնելու համար՝ պարզաբանելով, որ նկատի չունի դաժանություն, այլ կառավարման ագրեսիվ, արագընթաց ոճ, որը գերադասում է արդյունքը բյուրոկրատական ընթացակարգերից։ Հարիսն առաջարկեց պետական միջոցներն ուղղել բնակարանային և առողջապահական ծախսերի կրճատմանը, հարկային օրենսգրքի բարեփոխմանը և արհեստական բանականության կարգավորմանը՝ ազդարարելով պոպուլիստական շրջադարձ, որը հեռանում է Բայդենի վարչակազմին բնորոշ զգուշավոր, ինստիտուցիոնալ շրջանակներից։
Դեմոկրատական կուսակցության ապագայի վերաիմաստավորումը
Այս երկու զարգացումների համադրումն ընդգծում է ամերիկյան քաղաքականության մեջ տեղի ունեցող խորը տեկտոնական տեղաշարժը։ Բայդենների ընտանիքի անձնական դրաման՝ ուղեկցված ծանր հիվանդությամբ և դատական քաշքշուկներով, բացահայտվում է հենց այն պահին, երբ Դեմոկրատական կուսակցությունը փորձում է վերասահմանել իր ինքնությունը։ Հարիսի որոշումը՝ ելույթ ունենալ Լուիզիանայում և աշնանը շարունակել նմանատիպ ելույթների շարքը, վկայում է նրա՝ որպես ավելի ագրեսիվ, հետկոնսենսուսային դեմոկրատական կոալիցիայի առաջնորդ դիրքավորվելու հաշվարկված փորձի մասին։
Ի վերջո, Ջո Բայդենի ժառանգությունը վերաձևվում է երկու կողմից. որդու կողմից, ով ընդունում է հայրական սիրուց դրդված էթիկական զիջումները, և նախկին քաղաքական գործընկերոջ կողմից, ով պնդում է, որ կոնսենսուսի վրա հիմնված նրա քաղաքական փիլիսոփայությունը սկզբունքորեն սխալ էր։ Մինչ նախկին նախագահը մասնավոր կյանքում պայքարում է հյուծող հիվանդության դեմ, նրա պատմական դերի և կուսակցության ապագայի շուրջ հանրային բանավեճը գնալով ավելի է թեժանում։