Գովազդ

ԱՄԴ-ն պատմական որոշում է կայացրել. Մյանմարը մեղավոր է ռոհինջաների ցեղասպանության մեջ

Ամենադիտվածներ

Rohingya refugees and children gathered at a protest holding a banner and raising fists

Արագ Ընթերցում

  • ԱՄԴ-ը 9-6 ձայների հարաբերակցությամբ ճանաչել է Մյանմարի կողմից ռոհինջաների ցեղասպանության փաստը:
  • Դատարանը մերժել է Մյանմարի այն պնդումը, որ 2017-ի արշավը հակաահաբեկչական գործողություն է եղել:
  • Մյանմարը պարտավոր է ապահովել փախստականների վերադարձը, պատժել մեղավորներին և վճարել փոխհատուցումներ:
  • Դատարանը չունի հարկադիր կատարման մեխանիզմներ, հետևաբար որոշման կիրառումը կախված է ՄԱԿ-ի ԱԽ-ից:
  • Սա առաջին դեպքն է, երբ ԱՄԴ-ը պաշտոնապես ճանաչում է պետության կողմից ցեղասպանության իրականացումը:

Պատմական վճիռ՝ միջազգային իրավունքի նոր նշաձող

2026 թվականի նոյեմբերի 19-ին ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանը (ԱՄԴ) կայացրեց իրավական պատմության մեջ եզակի վճիռ՝ պաշտոնապես ճանաչելով, որ Մյանմարը 2017 թվականի ռազմական արշավի ընթացքում ռոհինջա փոքրամասնության նկատմամբ իրականացրել է ցեղասպանություն։ Սա առաջին դեպքն է դատարանի 80-ամյա գործունեության ընթացքում, երբ պետությունը պատասխանատվության է ենթարկվում ցեղասպանության հանցագործության համար։ Դատարանի նախագահ Յուջի Իվասավան, ներկայացնելով 15 դատավորներից բաղկացած կազմի 9-6 ձայների հարաբերակցությամբ ընդունված որոշումը, հայտարարեց, որ Մյանմարի անվտանգության ուժերի գործողությունները եղել են 1948 թվականի Ցեղասպանության կոնվենցիայի կոպիտ խախտում։

Գովազդ

Դատական հետազոտության մանրամասները

Հաագայի Արդարադատության մեծ դահլիճում կարդացված եռաժամյա վճռում մանրամասն ներկայացվել են ռազմական գործողությունների ընթացքում կատարված սարսափելի հանցագործությունները։ Դատարանը հիմնավորված է համարել մոտ 10,000 խաղաղ բնակիչների սպանության փաստը, ինչպես նաև համակարգված սեռական բռնությունների և երեխաների նկատմամբ կիրառված դաժանությունների մասին վկայությունները։ Հատկանշական է, որ դատարանը մերժել է Մյանմարի պաշտոնական այն պնդումը, թե իրենց գործողությունները եղել են «օրինական հակաահաբեկչական արշավ»։ Դատավորները նշել են, որ գյուղերի զանգվածային հրկիզումները, նորածինների սպանությունները և փախչող խաղաղ բնակիչների թիրախավորումը վկայում են էթնիկ խմբին մասամբ կամ ամբողջությամբ ոչնչացնելու հստակ մտադրության մասին։

Նախադեպային նշանակությունը գլոբալ հակամարտություններում

Այս վճիռը դուրս է գալիս Մյանմարի սահմաններից և սահմանում է իրավական նոր չափանիշներ միջազգային արդարադատության համար։ Human Rights Watch-ի ավագ իրավախորհրդատու Մարիա Ելենա Վինյոլին ընդգծել է, որ այս որոշումը հզոր նախադեպ է դառնում այլ հակամարտությունների համար, որոնք ներկայումս քննվում են ԱՄԴ-ում, այդ թվում՝ Գազայի և Ուկրաինայի իրադարձությունների վերաբերյալ։ Դատարանը սահմանել է ցեղասպան մտադրության և պետական պատասխանատվության հստակ շեմ՝ հիմք դնելով այնպիսի իրավական շրջանակի, որը կուսումնասիրվի տասնամյակներ շարունակ։ Այն հստակեցնում է, որ «հակաահաբեկչական» պատմույթները չեն կարող օգտագործվել որպես վահան՝ պաշտպանված էթնիկ խմբերի նկատմամբ համակարգված ոչնչացման արշավները քողարկելու համար։

Կիրարկման մարտահրավերները և հետագա քայլերը

Չնայած որոշումը վերջնական է և պարտադիր, դրա գործնական կիրարկումը մնում է բարդ խնդիր, քանի որ ԱՄԴ-ը չունի սեփական հարկադիր կատարման մեխանիզմներ։ Պատասխանատվությունը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի վրա է, որը պետք է ապահովի Մյանմարի կողմից վճռի կատարումը։ Դատարանը Մյանմարին պարտավորեցրել է ապահովել ռոհինջաների անվտանգ, կամավոր և արժանապատիվ վերադարձը, հետաքննել մեղավորներին և վճարել փոխհատուցումներ։ Վերադարձի հարցը, սակայն, բախվում է դաժան իրականության հետ. Ռախայն նահանգը ներկայումս գտնվում է տարբեր զինված խմբավորումների վերահսկողության տակ, ինչը վտանգում է փախստականների անվտանգությունը։

Ռոհինջաների պայքարը արդարության համար

Բանգլադեշի Կոքս Բազարի ճամբարներում ապրող 1.2 միլիոն ռոհինջաների համար այս վճիռը իրենց տառապանքների երկար սպասված միջազգային ճանաչումն է։ Իրավապաշտպանները նշում են, որ միջազգային համայնքը պետք է անցնի խորհրդանշական աջակցությունից դեպի գործնական քայլեր, ներառյալ տնտեսական և առևտրային պատժամիջոցների վերանայումը Մյանմարի ռազմական իշխանությունների նկատմամբ։ Գամբիայի կողմից 2019 թվականին սկսված այս դատական գործը ապացուցեց, որ նույնիսկ փոքր պետությունները կարող են նախաձեռնել գլոբալ պատասխանատվության մեխանիզմներ՝ ընդդեմ ռեժիմների, որոնք փորձում են թաքնվել աշխարհաքաղաքական մեկուսացման մեջ։ Ինչպես նշել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը, այս վճիռը միջազգային արդարադատության հաղթանակ է և հաստատում է, որ անպատժելիությունը նման սարսափելի հանցագործությունների համար չպետք է շարունակվի։

Հրապարակման աղբյուր: pbs.org.

Հետևեք մեզ Telegram-ում

Ամենաթարմ