ԹԵՀՐԱՆ (Ազատ TV) – 2026 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Պարսից ծոցում ռազմաքաղաքական լարվածությունը հասել է կրիտիկական կետի, երբ Իրանը հայտարարեց Հորմուզի նեղուցից դուրս «արգելված ծովային գոտի» սահմանելու մտադրության մասին։ Թեհրանը պահանջում է, որ բոլոր առևտրային նավերը նեղուցով անցնելուց առաջ ստանան իր պաշտոնական թույլտվությունը։ CBS News-ի փոխանցմամբ՝ Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի ղեկավարը հաստատել է ծովային նոր սահմանափակումների պլանը այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ն հարվածներ հասցրեց իրանական երեք նավթատարների, իսկ Թեհրանը պատասխան սպառնալիքներ հնչեցրեց։
Այս հայտարարության ֆոնին նավթի համաշխարհային գները կտրուկ աճել են. Brent տեսակի նավթի գինը հասել է բարձրագույն ցուցանիշի՝ barrel-ի դիմաց կազմելով 99 դոլար, իսկ ամերիկյան WTI-ն անցել է 92 դոլարի սահմանը։ Հորմուզի նեղուցով նավերի երթևեկությունը նվազել է մինչև օրական միջինում 10 առևտրային նավի՝ նախապատերազմյան 130-ի համեմատ։ ԱՄՆ-ում բենզինի միջին գինը հասել է 4.15 դոլարի մեկ գալոնի դիմաց, ինչը ռեկորդային է «Աշխատանքի օրվա» տոնական շրջանի համար։
Ծովային արգելված գոտի և շրջափակման դինամիկան
Իրանի առաջարկած արգելված գոտին ուղղակիորեն խորացնում է Վաշինգտոնի և Թեհրանի միջև հակամարտությունը։ CBS News-ը նշում է, որ իրանական ուժերը մտադիր են կանգնեցնել բոլոր այն նավերը, որոնք կփորձեն անցնել նեղուցով առանց Թեհրանի համաձայնության։ Սրան նախորդել էր ԱՄՆ Զինված ուժերի Կենտրոնական հրամանատարության (CENTCOM) հայտարարությունն այն մասին, որ ամերիկյան ուժերը հետ են ուղղորդել իրանական նավահանգիստների շրջափակումը խախտել փորձող 94 առևտրային նավ, որոնցից երեքը շարքից հանվել են, իսկ երկուսը՝ զննվել։
Kpler վերլուծական ընկերության տվյալներով՝ շաբաթ օրը նեղուցով անցել է ընդամենը 2 նավ, իսկ կիրակի օրը՝ 6 նավ, որոնք հիմնականում օգտագործել են Իրանի տարածքային ջրերը։ Ծովային երթևեկության անվտանգությունը կտրուկ վատթարացել է. Օմանի ռազմածովային ուժերը փրկել են Սաուդյան Արաբիայի դրոշով ընթացող նավթատարի 16 անդամների, որը հարձակման էր ենթարկվել իրանական ուժերի կողմից։ Հարձակման հետևանքով զոհվել էր ֆիլիպինցի երկու նավաստի։
Էներգետիկ ճգնաժամ և Իրանի ներքին տնտեսական ճնշումը
Պարսից ծոցում տրանսպորտային ուղիների խաթարումը լուրջ սպառնալիք է ստեղծում համաշխարհային մատակարարումների համար։ Մինչ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարում է, թե Իրանի դեմ պատերազմում հաղթանակից հետո նավթի գները «կտրուկ կնվազեն», շուկայի վերլուծաբանները մատնանշում են իրական ռիսկերը։
Միևնույն ժամանակ, Իրանի ներսում տնտեսական վիճակը վատթարանում է։ Չորեքշաբթի օրը Իրանի պետական Լրատվամիջոցները հայտնեցին բենզինի գների բարձրացման մասին այն սպառողների համար, որոնք գերազանցում են ամսական 110 լիտրի քվոտան։ Նոր համակարգով մեկ լիտրի գինը սահմանվել է 100,000 ռիալ (մոտ 7 ցենտ)։ Վառելիքի բաշխման պետական ընկերության ղեկավար Քերամաթ Վեյս Քարամին հայտնել է, որ օգոստոսին սպառումը հասել է ռեկորդային՝ օրական 145 միլիոն լիտրի, մինչդեռ տեղական արտադրությունը կազմում է ընդամենը 122 միլիոն լիտր։ Իրանական ռիալի փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ հասել է պատմական նվազագույնի՝ 2.22 միլիոն ռիալ մեկ դոլարի դիմաց։
Միջազգային արձագանքը և տարածաշրջանային անվտանգությունը
Ստեղծված իրավիճակը մտահոգություն է առաջացրել միջազգային հանրության շրջանում։ 18 երկրներից կազմված «Global Shipping Group» դաշինքը հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ նշելով, որ Մերձավոր Արևելքում հակամարտությունը վկայում է համաշխարհային առևտրի «կառուցվածքային փոփոխության» մասին և կոչ է արել հարգել ՄԱԿ-ի Ծովային իրավունքի կոնվենցիան (UNCLOS)։
Միևնույն ժամանակ, Եմենի հութիները լայնածավալ հարձակում են սկսել Կարմիր ծովի ափամերձ շրջաններում՝ փորձելով վերահսկողություն հաստատել Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցի մոտ։ Սաուդյան Արաբիայի ուղղությամբ հութիների հարվածների հետևանքով վիրավորվել է 73 մարդ։ Տարածաշրջանային դիվանագիտության մեջ ևս տեղի են ունենում փոփոխություններ. Կատարի և ԱԱԷ-ի ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ Պարսից ծոցի երկրները չեն կարող հույսը դնել միայն ԱՄՆ-ի հետ ռազմավարական գործընկերության վրա և պետք է զարգացնեն ինքնաբավ անվտանգային համակարգեր։