Մաթեմատիկայի և արհեստական բանականության (ԱԲ) ոլորտներում լուրջ հեղինակային և ակադեմիական սկանդալ է հասունանում։ Ինչպես հաղորդում է հեղինակավոր Firstpost լրատվականը, տեխնոլոգիական հսկա OpenAI ընկերությունը ներքին կարգով հայտարարել է, որ իր նորագույն ԱԲ մոդելը կարողացել է լուծել Նավիե-Ստոքսի հավասարումների խնդիրը, որը գիտնականներին անլուծելի է մնացել ավելի քան 80 տարի։ Սակայն ընկերության հրաժարումը՝ հրապարակելու ստացված ապացույցը, ինչպես նաև մաթեմատիկոս Տրիստան Բաքմասթերի կողմից հնչեցված մեղադրանքները, կասկածի տակ են դնում այս ենթադրյալ ձեռքբերումը։
Նավիե-Ստոքսի հավասարումները և մեկ միլիոն դոլարի մրցանակը
Նավիե-Ստոքսի հավասարումները նկարագրում են հեղուկների և գազերի շարժումը և հանդիսանում են ժամանակակից օդերևութաբանության ու աերոդինամիկայի հիմքը։ Չնայած դրանց գործնական լայն կիրառմանը, մաթեմատիկոսներին դեռևս չի հաջողվել ապացուցել՝ արդյոք այս հավասարումների լուծումները միշտ մնում են հարթ, թե՞ որոշակի պայմաններում կարող են հանգեցնել մաթեմատիկական «փլուզման» (սինգուլյարության) վերջավոր ժամանակահատվածում։
Այս խնդիրը Կլեյի մաթեմատիկայի ինստիտուտի կողմից սահմանված «Հազարամյակի յոթ խնդիրներից» մեկն է, որի ամբողջական լուծման համար սահմանված է 1 միլիոն դոլար մրցանակ։ Այսպիսով, խնդրի լուծումը ոչ միայն գիտական հեղափոխություն կլիներ, այլև կապացուցեր ԱԲ-ի՝ մարդկային մակարդակի գիտական բացահայտումներ անելու կարողությունը։
Վեճի ծագումն ու հեղինակային իրավունքի հարցերը
Հակասության կենտրոնում ակադեմիական անկախ հետազոտությունների և OpenAI-ի կոմերցիոն շահերի բախումն է։ Մաթեմատիկոսներ Տրիստան Բաքմասթերը և Լևենտ Ալփյոգեն շուրջ մեկ տարի ուսումնասիրել են հավասարումների՝ առանց շփման տարբերակը ԱԲ գործիքների օգնությամբ։ Նրանց հաջողվել է ապացուցել սինգուլյարության առաջացումը վերջավոր ժամանակում։
Ինչպես նշում է Analytics India Magazine պարբերականը, հետազոտության ընթացքում Բաքմասթերն իր սեփական սևագրերն ու միջանկյալ հաշվարկները պարբերաբեր ներբեռնել է OpenAI-ի համակարգեր՝ դրանք վերլուծելու համար։ Իմանալով մաթեմատիկոսների հաջողության մասին՝ OpenAI-ը անմիջապես մեծ աշխատանքային խումբ և հսկայական հաշվողական ռեսուրսներ է ուղղել Նավիե-Ստոքսի հիմնական խնդրի լուծմանը և ընդամենը օրերի ընթացքում հայտարարել շուրջ 100-էջանոց ապացույցի ստեղծման մասին։
Բաքմասթերը հրապարակայնորեն հարց է բարձրացրել՝ արդյո՞ք իր անձնական սևագրերը օգտագործվել են OpenAI-ի մոդելի վերապատրաստման կամ ուղղորդման համար։ Ընկերության ներկայացուցիչները հրաժարվել են հստակեցնել՝ արդյոք գիտնականի մտավոր սեփականությունն ազդել է իրենց ԱԲ մոդելի ստացած արդյունքի վրա։
Ճնշումներ և կորպորատիվ մրցակցություն
Իրավիճակն ավելի է բարդանում նրանով, որ Բաքմասթերի համահեղինակ Լևենտ Ալփյոգեն աշխատում է Anthropic ընկերությունում, որը OpenAI-ի գլխավոր մրցակիցն է։ Ըստ Բաքմասթերի՝ OpenAI-ի ներկայացուցիչները ճնշում են գործադրել իր վրա՝ պահանջելով հեռացնել Ալփյոգեի անունը համատեղ աշխատանքից՝ մրցակից ընկերությունում աշխատելու պատճառով։
Երբ մաթեմատիկոսը հայտարարել է, որ պատրաստվում է հանրայնացնել այս միջադեպը, OpenAI-ի կողմից ստացել է սպառնալիք պարունակող արձագանք՝ «Ինչո՞ւ ես ուզում կործանել կարիերադ»։ Ճնշումներից պաշտպանվելու համար Բաքմասթերը որոշել է անմիջապես հրապարակել իր անավարտ աշխատանքը՝ իր հեղինակային առաջնայնությունը պաշտոնապես արձանագրելու համար։
Ակադեմիական համայնքը խիստ թերահավատորեն է վերաբերվում OpenAI-ի հայտարարությանը, քանի որ առանց հրապարակային և անկախ փորձաքննության (peer review) ոչ մի գիտական ապացույց չի կարող վավերական համարվել։ Այս սկանդալը կարող է լրջորեն վնասել գիտնականների վստահությունը ԱԲ գործիքների նկատմամբ, եթե վերջիններս մտահոգություն ունենան, որ իրենց հետազոտությունները կարող են յուրացվել տեխնոլոգիական հսկաների կողմից։