Ջեք Սմիթը նախազգուշացնում է օրենքի գերակայությանը սպառնացող վտանգների մասին
ԱՄՆ նախկին հատուկ դատախազ Ջեք Սմիթը, 2025 թվականի հունվարին իր հրաժարականից հետո առաջին անգամ հանդես գալով հրապարակային հայտարարությամբ, լուրջ մտահոգություն է հայտնել երկրի արդարադատության համակարգի վիճակի վերաբերյալ։ MSNBC-ին տված հարցազրույցում Սմիթը նշել է, որ օրենքի գերակայության նկատմամբ ներկայիս հարձակումները «իր տեսածից տարբերվում են իրենց բնույթով և մասշտաբով»։
Սմիթը, որը մինչ նախագահի երդմնակալությունը ղեկավարում էր Դոնալդ Թրամփի դեմ հարուցված երկու դաշնային քրեական գործերը, պնդում է, որ իր հետաքննությունները եղել են բացառապես ապաքաղաքական և հիմնված են եղել միայն փաստերի ու օրենքի վրա։ Նա ընդգծել է, որ իր պաշտոնավարման ընթացքում քաղաքականությունը որևէ դեր չի խաղացել գործերի ընթացքի վրա։
Ինստիտուցիոնալ վստահության անկում
Խոսելով առաջիկա միջանկյալ ընտրությունների մասին՝ Սմիթը հայտնել է իր «մեծ մտահոգությունը» ընտրական գործընթացի ամբողջականության վերաբերյալ։ Նա նշել է, որ նահանգային գլխավոր դատախազները առանցքային դեր ունեն օրենքի գերակայությունը պաշտպանելու հարցում։ Սմիթը նաև մտահոգություն է հայտնել, որ երիտասարդ իրավաբանների շրջանում նվազել է Արդարադատության նախարարությունում աշխատելու ցանկությունը՝ կապված համակարգի նկատմամբ վստահության կորստի հետ։
Նախկին հատուկ դատախազը քննադատել է Արդարադատության նախարարության կողմից իրականացվող «վրեժխնդրության դատավարությունները», մասնավորապես՝ ՀԴԲ նախկին տնօրեն Ջեյմս Քոմիի և Նյու Յորքի գլխավոր դատախազ Լետիցիա Ջեյմսի դեմ հարուցված գործերը։
Հետաքննությունների ժառանգությունը
Սմիթի պաշտոնավարման ընթացքում նա հետաքննել էր 2020 թվականի ընտրությունների արդյունքների վրա ազդելու Թրամփի ենթադրյալ փորձերը և 2021 թվականի հունվարի 6-ի դեպքերը, ինչպես նաև Մար-ա-Լագոյում գաղտնի փաստաթղթերի պահպանման գործը։ Թեև Թրամփի նշանակած դատավոր Էյլին Քենոնը 2024 թվականին փակեց գաղտնի փաստաթղթերի գործը՝ պատճառաբանելով Սմիթի նշանակման իրավական հիմքերի բացակայությունը, վերջինս հայտարարել է, որ չի պատրաստվում ընկրկել կամ վախենալ հնարավոր հետապնդումներից՝ ընդգծելով իր անկախությունը։